Rechtspraak
18 juni 2011 | door: Joost Eerdmans, televisiepresentator voor WNL 

Ons recht slibt dicht

Het recht is in korte tijd verworden van laatste redmiddel tot een soort basisvoorziening. Toch moeten we proberen de explosief toenemende druk op ons rechtssysteem te keren.

"Het recht is een subsidie-industrie op zich geworden"

Kunnen we in de toekomst voor een conflict met de buurman nog wel naar de rechter? De Raad voor de Rechtspraak voorspelde vorige week dat met de door het kabinet voorgestelde verhoging van de griffiekosten het einde in zicht komt van het principe ‘recht voor iedereen’.  Met  de bezuinigingsmaatregel wil het kabinet dat de burger de werkelijke kosten gaat betalen voor het beginnen van een rechtszaak, de zogenoemde griffiekosten.

Prop
Maar ook de raad moet toegeven dat er sprake is van een toenemende file van zaken. Hoewel er een scherpe afname is in het strafrecht en vreemdelingenzaken, wordt met name bij belastingen (+17 procent), handelszaken/faillissementen (+4 procent), familie- en burenruzies (+14 procent), en conflicten met ‘de’ overheid (+1 procent) het recht met tienduizenden extra zaken per jaar steeds meer belast.

De prop die zo ontstaat, heeft ertoe geleid dat het totaal aantal rechtszaken de afgelopen jaren met meer dan 250 duizend is gegroeid en nu staat op het enorme aantal van 1,95 miljoen zaken per jaar. Sinds 2000 is er zelfs sprake van een verdubbeling. Ook de Raad van Rechtspraak noemt dit een ‘explosie’.

Juridisering
Vooral vanuit de sociale advocatuur wordt benadrukt dat veel cliënten er niet zelf voor kiezen om voor de rechter te verschijnen. Mensen die gedagvaard worden, weten vaak niet wat hun overkomt: ‘dat doe je niet voor je lol’. Voor de laagstbetaalden is een rechtszaak weliswaar niet lollig, maar wel goedkoop, want vrijwel volledig gesubsidieerd. Ook de advocaatkosten zijn gesubsidieerd. Het recht is een subsidie-industrie op zich geworden.

Bovendien heeft deze drempelloosheid de weg gebaand voor de juridisering van Nederland. Ook volgens de raad is daar sprake van ‘omdat de Nederlandse burger steeds mondiger wordt’. De groei van de werklast vindt dan ook daar plaats: 10 procent bij belastingrecht en 6 procent civiel recht. Zonder ingrijpen zet deze groei aan met 4 procent per jaar – boven op de al gerealiseerde werkdruk. Dit terwijl het systeem (aantal rechters, medewerkers, rechtbanken) veel minder snel is meegegroeid met slechts 1 procent op een totaal van 6.000 rechters.

Onbetaalbare situatie
Hoewel de personele bezetting dus al jaren ongeveer gelijk blijft, geldt dat niet voor de kosten van ons recht. Een toename van het aantal zaken betekent automatisch een toename van de kosten. De conclusie is simpel: een verdubbeling van het aantal zaken vanaf het jaar 2000 heeft geleid tot een verdubbeling van de kosten. Een onhoudbare en onbetaalbare  situatie, want als er niets gedaan wordt dan zien we over tien jaar de volgende verdubbeling.

Het kabinet slaat twee vliegen in één klap: een flinke bezuiniging van 240 miljoen op de overheidsuitgaven en een significante reductie van de prop aan rechtszaken omdat er (gemiddeld) 6 procent minder zaken op de rol zullen komen. Minister Opstelten heeft bovendien geregeld dat er een blijvende compensatie zal zijn voor mensen op bijstands- of minimumniveau. De toegang tot het recht blijft dus gegarandeerd.
De neiging om direct naar de rechter te stappen zal echter minder worden. Dit wordt ook in de hand gewerkt door het principe van ‘the winner takes all’: degene die de zaak verliest, zal ook de hogere griffiekosten van zijn tegenstander moeten betalen.

Hierdoor zal er meer gebruik worden gemaakt van andere vormen van recht, zoals mediation (in 2005 ongeveer 720 zaken en in 2010 bijna 4.000 zaken). Inderdaad, mediation vereist de welwillendheid van beide partijen. En veel mensen kunnen zich onverzettelijk opstellen, zodat bepaalde zaken uiteindelijk toch voor de rechter moeten worden beklonken. Maar de gestegen gerechtskosten zullen gebruikers van mediation bewegen om hun geschil te beslechten, omdat de veel duurdere gang naar de rechter onwenselijk is. Is dat zo verkeerd?

Dijken
Ons rechtssysteem is een collectieve voorziening, te vergelijken met onze dijken. Een individuele uitspraak is niet alleen zaak van betrokken partijen, maar ook zaak van de samenleving als geheel. Een individuele zaak kan precedentwerking hebben en draagt bij aan ontwikkeling van het recht en dus moet de samenleving meebetalen. In de praktijk is dit argument onzin: er zijn maar heel weinig alimentatiezaken die nog iets nieuws toevoegen. Hetzelfde geldt voor wanbetalingen. Of belastingzaken. Rechtszaken moeten vooral een zeer praktisch en geen rechtsfilosofisch punt dienen: het doen van een uitspraak.

Recht spreken mag wat kosten, maar als je in het gelijk wordt gesteld, dan kost het je nog steeds erg weinig. We moeten de explosief toenemende druk op ons rechtssysteem keren en onszelf dwingen te komen tot een herbezinning op het in Nederland ingeslopen automatisme van een gang naar de rechter.

Trefwoorden:
Rechtspraak

Deel

met uw netwerk:
Opiniestukken van: Joost Eerdmans, televisiepresentator voor WNL 
Tien jaar na Pim Fortuyn is er maar weinig veranderd - 17 april 2012
Kleiner parlement is goed voor controletaak - 13 juli 2011
Ons recht slibt dicht - 18 juni 2011



Meer opiniestukken:

Bestel online:

Zo wordt u opiniemaker

In dit boek leert u in tien stappen denken en schrijven als een journalist

 

Alleen nog verkrijgbaar via bol.com


Schrijftip van de week

Week 50
Practice what you preach
> Meer