Economie
15 juli 2015 | door: Charles van den Broek, schrijver en historicus

De economie is gebaseerd op een leugen

Blind vertrouwen op een hogere macht, aanbidding van hogepriesters en mensenoffers; beelden van een oude, wrede religie? Nee, de moderne visie op de economie als een soort natuurgodsdienst.

"We zijn rijker, werken loont, en de crisis; allemaal verzinsels!"

Met het leeglopen van de kerken sinds de jaren '60, zou je kunnen denken dat mensen niet meer geloven. Niets is minder waar. Mensen geloven wel degelijk, alleen nu in de economie. Maar is dat neuwe geloof ergens op gebaseerd? Eigenlijk niet. Om dat te bewijzen, ga ik hier enkele mythes over de alom geheiligde economie onderuit halen. 

 

Mythe 1; Werken loont

Mensen met een baan, hebben een inkomen (loon) - net als kleine zelfstandigen (voor zover die nog bestaan). Daarmee zou je kunnen denken dat dat lonend is. Toch levert dat harde werken bijna niets op in vergelijking met bezit (van aandelen, land, landbouwgrond, bouwkavels of grondstoffen zoals goud), of gewoon ordinaire misdaad; de omzet van de Siciliaanse maffia is twee keer zo hoog als die van een bedrijf als Walt Disney, die van de Japanse yakuza is net zo groot als die van Walmart en Microsoft... SAMEN. Als schrijver verdien je bijvoorbeeld aan een verkocht boek (verkoopprijs 10 euro), met een beetje geluk 50 cent; de boekhandelaar krijgt 5 euro voor de moeite van het afrekenen! 

 

Mythe 2; We zijn rijker geworden      

In iedere familie worden door de ouderen wel verhalen verteld van dit type; mijn opa, die was politieagent. En dat was hij aan het begin van de (vorige) eeuw... en weet je wat hij verdiende? Acht guldens per week... ACHT! (op dit moment moet je van verbazing achterover slaan vanwege dat belachelijk lage loon). Nee, dan nu; tegenwoordig worden per maand duizenden bijgeschreven op je rekening. Wat zijn we toch rijk...! Men vergeet daarbij maar al te makkelijk dat men met 8 gulden per week (dus 32 gulden per maand) in 1910 een riant salaris had, waar men met gemak het gezin van kon onderhouden, en de vrouw niet gedwongen was om een bijbaantje te zoeken. De koopkracht van die 32 gulden was hoger dan die van (pakweg) 2400 euro vandaag. Waanzinnig gestegen huizenprijzen (zowel koop- als huurwoningen) maken het praktisch onmogelijk van één inkomen rond te komen. Het is weliswaar zo dat voedsel de afgelopen 70 jaar aanzienlijk goedkoper is geworden (in 1945 gaf men 35% van het inkomen uit aan voedsel, in 2015 is dat gedaald naar 15%), maar dat toont alleen maar aan dat bezit (vastgoed) lucratiever is dan arbeid (landbouw); prijzen voor groenten en zuivel zijn zó laag, dat menig boer het bijltje erbij neergooit.

 

Mythe 3; Een baan maakt vrij 

Mensen solliciteren zich een slag in de rondte, op zoek naar een baan (die er in veel gevallen gewoon niet is; de uitspraken van VNO-NCW voorzitter Hans de Boer over de ''labbekakken in de bijstand'' zijn in dit kader bijzonder wrang, aangezien juist HIJ en zijn organisatie werk zouden moeten GEVEN, niet opheffen - er is één baan per ZEVEN werkzoekenden). Maar mocht men dan een baan vinden, dan komt daarmee zeker geen vrijheid. Die baan bepaalt je dagritme (werk je overdag of 's nachts), woonplaats (je moet toch op een redelijk bereikbare afstand van je werk wonen) en mogelijkheden (met een modaal inkomen kun je bijvoorbeeld niet een first class vakantie boeken in Saint Tropez, om maar wat te zeggen). Met de huidige flexibele arbeidsmarkt kun je bovendien van de ene op de andere dag op straat worden geschopt, zonder ontslagvergoeding (alles om de werkgevers tegemoet te komen, nietwaar). Dat kan tot gevolg hebben dat je na een leven hard werken ook nog met lege handen staat; stel dat je op 49-jarige leeftijd je baan verliest, en niet meer aan de bak komt (echt geen ondenkbaar scenario, want heel veel ''ouderen'' komen niet meer aan werk), kom je na maximaal twee jaar in de bijstand. Maar in de bijstand mag je niet een koophuis hebben. Dus wordt men gedwongen om eerst het eigen huis op te eten. Daar sta je dan met je goede gedrag. Je bent in de huidige arbeidsmarkt slechter af dan een slaaf in het oude Rome; daar was de eigenaar bij wet verplicht te zorgen voor voedsel en een dak boven het hoofd van zijn eigendom. Een tegenwoordige werkgever kan zijn werknemer eerst jarenlang uitbuiten, eventueel proberen een percentagen van zijn loon te stelen (zoals V&D), om ze vervolgens alsnog -letterlijk- op straat te zetten. Met dank aan de neoliberale VVD!      

 

Mythe 4; Geld heeft waarde   

Wie gelooft dat dat stukje papier in zijn portefeuille écht 20 of 50 euro waard is, moet zich een grondig laten onderzoeken. Het is minder waard dan het papier waarop het gedrukt is. Het is zelfs minder waard dan - excusez le mot - dan gebruikt toiletpapier; dat kan nog dienen als meststof. Sinds het loslaten van de gouden standaard, is de waarde van geld immers gebaseerd op vertrouwen. Maar is dat vertrouwen wel gerechtvaardigd? De beloftes van Rutte (1000 euro voor jullie als je op mij stemt), lijken me voldoende aan te tonen dat je daar op zijn minst je bedenkingen bij kunt hebben. Maar het wordt nog erger als je bedenkt dat sinds de Tweede Wereldoorlog een kwart tot een derde van de Nederlandse goudvoorraad is ''verdwenen''. Niemand weet waar het is gebleven, terwijl het toch in Fort Knox lag...  Geld heeft dus alleen waarde als we geloven in de overheid. Of dat nu Den Haag is, of Brussel, maakt niet uit. Maar je hoort bijna met de dag het wantrouwen tegen die overheden toenemen. Het is dus niet onvoorstelbaar dat (als het vetrouwen wegvalt) het hele economische model instort als het op los zand gebouwde kaartenhuis dat het is.

 

Mythe 5; Er is een crisis       

Wie dacht dat we tegenwoordig niet meer vatbaar zijn voor leugenachtige propaganda, komt juist in deze dagen bedrogen uit. Sinds 2008 gelooft de wereld dat we in crisis verkeren. Hoe kan het dan dat in de afgelopen twee jaar het aantal miljonairs is verdubbeld? Een groeiend aantal rijken is namelijk niet het kenmerk van een crisis. Hoe komen ze dan aan dat geld? Niet door te werken, er waren immers bijna geen banen, met dank aan de bezuigingen van onze vroede vaderen. Nou, vrij eenvoudig. Dat komt doordat er een ordinaire straatroof op klaarlichte dag gaande is, met Griekenland als voornaamste slachtoffer, én alibi. Toen na de eerste schokgolf in 2008 (Lehman, GoldmannSachs, ABN-AMRO) bleek dat de bevolking dat grapje één keer leuk vonden, maar niet veel voelde voor een herhaling van die ongein, bedachten handige jongens (zakenbanken en hedgefunds) een omweg. Men ging tegen een land speculeren. En men koos daarvoor (net als roofdieren) het zwakste exemplaar uit de kudde. Eerst werden Portugal, Spanje en Ierland op de korrel genomen, maar de grootste buit bleek (door de aard van die economie) Griekenland. Toen ''bleek'' dat de staatsschuld van de Grieken onhoudbaar was (iets wat binnenskanmers al jaren bekend was, misschien al vóórdat de Grieken de euro werden binnengerommeld), kwamen alle kanonnen in stelling. Om de belangen van (nationale) banken, die veel te hoge belangen in Griekse obligaties hadden opgebouwd, veilig te stellen, kwamen het IMF en de  ECB met een ''briljante'' oplossing; ''weet je wat een goed idee is, Griekenland? We geven je een NIEUWE lening, bovenop de leningen die je sowieso al niet kon aflossen!'' Van al die miljarden is niet één euro bij de gewone Griek terecht gekomen - sterker nog, er zijn al doden gevallen doordat men het geld niet had voor behandeling of medicijnen. De hele operatie om zogenaamd de Grieken te helpen, is niet meer dan een overheveling van miljarden - belastinggeld - van de ene financiele instelling (IMF, ECB), naar de andere (Parisbas, Credit Lyonais, ABN-AMRO), die niet van plan waren de markt zijn werk te laten doen (dan zouden ze namelijk omvallen, en god verhoede dat bankiers eens echt werk zouden moeten doen, zoals aspergesteken...). Overigens, van wat eerst met ons belastinggeld is  gefinancierd, zal de burger nooit een cent terugzien, of dat nu het geld voor Griekenland betreft, of de aankoopsom van ABN-AMRO. Onze slimme overheid wil deze financiele bodemloze put, pardon, bankinstelling in de herfst (met verlies!) gaan verkopen, maar voor de 1500 euro die dat ongeveer per inwoner gekost heeft, krijgt hij of zij echt niet een evenredig deel van de opbrengst teruggestort. Dat geld gaat weer in de belastingpot, zodat daarvan het Binnenhof een nieuwe lik verf kan krijgen. Ondanks dit alles hoor je op straat en in commentaren alleen maar dom gebalk over ''die luie olijfolievreters, die op hun dertigste al met pensioen gaan, maar twee uur per week werken en nooit belasting betalen'', verdraaiingen en verzinsels die ze de dag ervoor in de Telegraaf of de Volkskrant hebben gelezen. Het beste bewijs dat Goebbels gelijk had; elke leugen wordt vanzelf waar, als je hem maar vaak genoeg herhaalt...  

 

De manier waarop de huidige mens, dom en ongeïnformeerd, en niet gehinderd door enige kennis, tegen de economie en de ''crisis'' aankijkt, lijkt erg op hoe in oude tijden natuurgodsdiensten werden beleden; om een natuurverschijnsel te bezweren of te beteugelen, moest een mensenoffer worden gebracht. Maar de economie is geen natuurverschijnsel, maar een menselijk concept. Een concept dat je kunt invullen hoe je zelf wilt. Dat zijn we volkomen uit het oog verloren sinds het IJzeren Gordijn viel, het kapitalisme victorie kraaide, en we met zijn allen zijn gaan geloven in de neo-liberale propaganda  over het heil van marktwerking.

 

Het gedrag van veel mensen kan niet nader omschreven worden dan als zinsbegoocheling, massahysterie. Onderdeel van de economische massahysterie is bijvoorbeeld de hetze tegen de ziektekosten (waarom zou je alles moeten behandelen, ga gewoon dood voordat je de heilige ziektekostenverzekeraar geld kost!). Ziektekostenverzekeraars klaagden steen en been over het feit dat ze in 2013 50 miljoeen moesten utgeven aan mensen met een zeldzame vorm van kanker. In datzelfde jaar gaven ze een half miljard (500 miljoen, het tienvoudige!) uit aan reclamespotjes om klanten bij elkaar weg te snoepen; zegge en schrijve 15 mensen stapten over, geloof ik... Hoera voor de vrije markt! Niemand die daarover klaagt, de economie is immers heilig verklaard.

 

Vandaag worden de Grieken op het offerblok gelegd. Eigen schuld, niks aan te doen. De economie eist immers een offer (en ach, wat kan ons die Grieken ook eigenlijk schelen, we verstaan ze niet eens!). Maar ooit zijn wij aan de beurt. Hedgefunds en zakenbanken moeten immers, net als leeuwen en hyena's, regelmatig gevoederd worden. Ik vraag me af of we dan ook zo enthousiast ons hoofd op het hakblok leggen...  

Deel

met uw netwerk:


Meer opiniestukken:

Bestel online:

Zo wordt u opiniemaker

In dit boek leert u in tien stappen denken en schrijven als een journalist

 

Alleen nog verkrijgbaar via bol.com


Schrijftip van de week

Week 50
Practice what you preach
> Meer