Arbeidsmarkt
27 augustus 2015 | door: Louis van Overbeek, freelance publicist

Wij van WC-eend...

De opstellers van een recent rapport over misstanden bij reïntegratietrajecten handelen uit eigenbelang, beroepsblindheid en conformisme en slagen er zo niet in de echte oorzaak van de problemen bloot te leggen.

"De ‘werkmeesters’ onder wie werklozen verplicht te werk worden gesteld zijn vaak ex-mariniers."

Recent is een, in opdracht van de Amsterdamse SP-wethouder Vliegenthart vervaardigd, rapport verschenen van twee hoogleraren over de misstanden bij Amsterdamse reïntegratietrajecten. Het gaat hierbij vooral om machtsmisbruik en om uitbuiting, vernedering, intimidatie en discriminatie van verplicht tewerkgestelde bijstandsgerechtigden door gemeente-ambtenaren, waaronder naast de ‘klantmanagers’ - althans in Amsterdam - ook de zogenoemde ‘werkmeesters’ vallen, onder wie de bijstandsontvangers verplicht (op straffe van een geheel of gedeeltelijk verlies van hun uitkering) veelal zwaar, gevaarlijk of afstompend werk moesten verrichten, waarbij zij stelselmatig inhumaan werden behandeld.

 

De hoogleraren in kwestie, Rob van Eijbergen (organisatieverandering, VU, RUG) en Leo Huberts (bestuurskunde, VU) constateren in hun rapport, getiteld Door de bomen het bos weer zien, dat er veel mis is bij de Amsterdamse reïntegratietrajecten, maar verklaren met nadruk dat zij zich distantiëren van de term ‘dwangarbeid’, die in verband met deze trajecten wel gebezigd word,t[1] en dat er op de persoonlijke integriteit, de motivatie en het idealisme van de Amsterdamse gemeenteambtenaren niets valt aan te merken. De oplossing voor de geconstateerde problemen dient volgens Van Eijbergen en Huberts dan ook gezocht te worden in verbeteringen in de organisatie- en bestuursstructuur.

 

Deze conclusie lijkt mij een mix van eigenbelang (‘Wij van WC-eend…') en van een voortgeschreden stadium van beroepsblindheid, de blikvernauwing die kan optreden ten gevolge van het beroep dat men uitoefent. Als Vliegenthart aan een visboer in plaats van aan twee bestuurskundigen had gevraagd wat de oorzaak is van de misstanden bij de sociale dienst, had men grote kans gehad dat die gezegd zou hebben dat er binnen de organisatie te weinig vis wordt gegeten.

 

Daarenboven: hoe kun je verwachten dat deze wetenschappers een helder oordeel geven over een dergelijke kwestie en een goede oplossing kunnen aanreiken, als ze bij voorbaat al meegaan in de in politiek en bestuurlijk Nederland bestaande verontrustende communis opinio dat dwangarbeid voor bijstandsgerechtigden geen dwangarbeid genoemd kan worden en in het neoliberale geloofsartikel dat het vernederen van werklozen de beste strategie is om het arbeidsethos van de nog wel werkenden hoog te houden?

 

Zoals ik al eens eerder heb betoogd:[2] ambtenaren die bijstandsgerechtigden in opdracht van hun gemeente, die daartoe op haar beurt gedwongen wordt door een steeds verder aangescherpte - en zelfs met internationale mensenrechtenverdragen strijdige - bijstandswet (de WWB en sinds 1-1-2015 de Participatiewet), verplicht te werk stellen, zijn te vergelijken met de proefpersonen in het bekende Amerikaanse Milgram-experiment uit 1963. Zo’n driekwart van deze proefpersonen blijkt in het experiment, onder druk van een autoriteit en uit conformisme, bereid medemensen die een fout antwoord geven op aan hen gestelde vragen als straf steeds zwaardere stroomstoten toe te dienen, zelfs tot de dood er schijnbaar op volgt, en zo braaf iets te doen wat eigenlijk tegen hun geweten indruist.

 

Ook de huidige gemeenteambtenaren (onder wie, zoals gezegd, eveneens de genoemde ‘werkmeesters’ vallen, met onder hen ex-mariniers,[3] een categorie mensen van wie men toch al niet kan verwachten dat ze uitblinken in empathisch vermogen) geven toe aan dubieuze opdrachten uit conformisme (de in het huidige Nederland vrijwel alom aanvaarde opvatting dat met gedwongen tewerkstelling van bijstandsontvangers niets mis is) en druk van een autoriteit (de aangescherpte wet, de gemeentelijke richtlijnen), en zijn onder deze druk bereid de hun toevertrouwde minvermogende burgers in vernederende dwangarbeidtrajecten te plaatsen en zo hun mensenrechten te schenden.

 

Het is onbegrijpelijk dat hoogopgeleide mensen, waartoe we universiteitsprofessoren - al is het dan in de bestuurskunde - toch wel mogen rekenen, niet in staat zijn een situatie te herkennen die als twee druppels water lijkt op een overbekend psychologisch experiment. En dat zij niet lijken te beseffen dat wat voor veranderingen men ook doorvoert in de organisatie van een gemeentelijke sociale dienst, men het gedrag van haar medewerkers niet in gunstige zin kan beïnvloeden - en zeker niet als die deels uit rouwdouwende ex-mariniers bestaan - zonder dat men iets aan die, door de huidige wet- en regelgeving ontstane, situatie verandert en men de onethisch gedrag voorschrijvende landelijke en lokale autoriteiten in rechtsstatelijke zin corrigeert. Of ambtelijke ongehoorzaamheid propageert.

 

[1] ‘Wij herkennen niet het door externe belangengroepen geschetste beeld van een werkkamp met dwangarbeid’. Citaat uit de (‘management’)samenvatting van het rapport van Van Eijbergen en Huberts. Beide hoogleraren stellen zich hierbij net zo op als eerder de Groningse hoogleraar sociaal verzekeringsrecht Gijsbert Vonk, die weliswaar sympathiseert met de slachtoffers van dit overheidsbeleid, maar in het Dagblad van het Noorden van 26-2-2015 in een interview verklaarde: ‘Dat soort termen zal ik nooit in de mond nemen. Ik ben niet tegen de gedachte van een tegenprestatie voor een uitkering.’ Kortom: conformisme aan the powers that be is ook hoogleraren niet vreemd.

 

[2] Zie bijv. het artikel Eén nieuw langgerekt Milgram-experiment, dat verscheen op Mugweb op 1-2-2012: http://www.mugweb.nl/opinie/van-overbeek/een-nieuw-langgerekt-milgram-experiment/

 

[3] Informatie ontleend aan het besproken rapport Door de bomen het bos weer zien, p. 18: ‘Het  merendeel  van  de  Werkmeesters, maar  ook  een  deel  van  de  consulenten  komen  uit de  praktijk  en  hebben  over  het  algemeen  geen  professionele  hulpverlenersachtergrond. De  werkmeesters  en  ook  een  van  de  consulenten  van  (reïntegratieproject) de Vinkebrug zijn oud-medewerkers  van  het  Korps  Mariniers.’

 

Deel

met uw netwerk:
Opiniestukken van: Louis van Overbeek, freelance publicist
Hoe Nederland zijn laatste bomen velt - 18 juni 2017
Soms dommelt ook de Orde van Advocaten wel eens - 14 maart 2017
De enige redding voor PvdA: de methode Schulz - 4 maart 2017
Trump verwijst met 'moeras' subtiel naar Mussolini - 27 februari 2017
Programma Wilders: een vorm van nationaal-socialisme - 16 februari 2017
Hennie van der Most verdient dubbel aan asielzoekers - 9 februari 2017
PvdA op weg naar de verkiezingen: dwangarbeid in bijstand moet en zal - 17 november 2016
Nu al stemmen voor afzettingsprocedure Donald Trump - 13 november 2016
'Voltooid leven': wordt de neoliberale beker tot op de bodem geleegd? - 19 oktober 2016
Jesse Klaver, maak excuses voor je voorgangers - 29 september 2016
Deze ‘sportzomer’ is vooral een ‘nieuwswinter’ - 21 augustus 2016
Gehysteriseerde hondenbaasjes - 25 april 2016
Totale zotheid bij toekenning van politieke en bestuurlijke eretitels - 10 januari 2016
O kerstdag, zwarter dan de nachten - 30 november 2015
Aanslagen in Parijs of niet, Nederlandse vuurwerkterreur gaat gewoon door - 19 november 2015
Het cynisme van het ministerie van Sociale Zaken - 2 november 2015
Volkert, een moderne tirannendoder die wordt gehaat - 2 oktober 2015
Druk, drukker, ... dood - 10 september 2015
Wij van WC-eend... - 27 augustus 2015
Tsipras, Varoufakis en de geest van Pericles - 9 juli 2015
Achterhoekse goedertierenheid - 19 juni 2015
Pasen moet terug op de agenda - 7 april 2015
Vraagtekens rond glasvezel - 30 maart 2015
Apeldoornse dwangarbeiders toen en nu - 16 maart 2015
Term dwangarbeid rode stierenlap - 18 september 2014
SP benoemt als enige de naaktheid van de keizer - 1 juli 2014
Wij gaan nooit meer naar school, maar lekker naar het 'centrum' - 22 juni 2014
ChristenUnie encanailleert zich met asociale Drentse fruitteler - 5 juni 2014
Een poging tot opheffing van het instituut Nationale Ombudsman - 3 juni 2014
2014: Vorden herdenkt zijn Duitsers nu 'officieus' - 20 april 2014
Weinig hoop voor bijstandsgerechtigden die verplicht moeten werken - 14 april 2014
Nederland: werken of dood - 5 februari 2014
Goedpraters van Nederlandse mensenrechtenschendingen - 23 januari 2014
Verbied nu eindelijk het consumentenvuurwerk - 4 januari 2014
Een stel gevaarlijke Leidse corpsballen - 30 december 2013
Tuitjenhorn: het topje van de grafheuvel - 1 november 2013
Tsjechië leert ons een lesje onafhankelijk rechtspreken - 3 oktober 2013
Wouter Bos: de vermoorde onschuld - 26 september 2013
De gevaren van 'oikofilie' - 17 september 2013
Stop de teloorgang van journalistiek in de provincie - 26 augustus 2013



Meer opiniestukken:

Bestel online:

Zo wordt u opiniemaker

In dit boek leert u in tien stappen denken en schrijven als een journalist

 

Alleen nog verkrijgbaar via bol.com


Schrijftip van de week

Week 50
Practice what you preach
> Meer