Arbeidsmarkt
10 september 2015 | door: Louis van Overbeek, freelance publicist

Druk, drukker, ... dood

Onze steeds hogere arbeidsproductiviteit wordt niet aangewend voor het realiseren van meer vrije tijd, maar alleen om de productie van goederen nog verder op te voeren.

"De huidige arbeidsverdwazing leidt er zelfs toe dat mensen liever dood willen dan niet meer hard te hoeven werken."

De constatering dat bijna iedereen het steeds drukker heeft gekregen ondanks een almaar verdergaande mechanisering, automatisering en rationalisering van het arbeidsproces die ons veel werk uit handen heeft genomen, lijkt paradoxaal, maar is niettemin juist. Het lag in de lijn der verwachting, en werd ons in het verleden onder anderen ook door een gerenommeerde econoom als John Maynard Keynes voorspeld, dat we door de toepassing van steeds meer techniek op de werkvloer en de als gevolg daarvan te verwachten stijging van de arbeidsproductiviteit in de - inmiddels aangebroken - toekomst juist meer vrije tijd zouden overhouden. Het tegendeel is echter waar gebleken. De gemiddelde Nederlander werkt haast harder dan ooit.

 

De belangrijkste verklaring voor deze paradox is dat we weliswaar vooral door inzet van de techniek productiever, en als gevolg van de vrouwenemancipatie ook met meer mensen, zijn gaan werken, maar dat deze hogere productiviteit niet is aangewend voor het realiseren van meer vrije tijd, maar alleen om de productie en consumptie van goederen en diensten verder op te voeren en zo de bereikte welvaart nog meer te vergroten. Met als gevolg dat ondanks de genoemde werkdruk-verlagende factoren deze niet daadwerkelijk verlaagd, maar juist verhoogd is.

 

Daar komt nog bij dat het voortschrijden van de techniek weliswaar enerzijds het werk lichter heeft gemaakt, maar anderzijds ook gezorgd heeft voor een enorme toename van de informatie die over ons wordt uitgestort en die we, vaak beroepshalve, tot ons moeten nemen, en een voortdurende bereikbaarheid, die ons in de vorm van smartphones en andere apparaten ook buiten onze arbeidsplek met ons werk bezig kan laten houden, en waardoor werk en privé-leven in elkaar zijn gaan overlopen.

 

Verder is de werkdruk toegenomen als gevolg van het streven van de - zich terugtrekkende - overheid naar een ‘participatiesamenleving’, waarin de burger geacht wordt naast zijn betaalde baan ook zorgtaken voor zijn naasten op zich te nemen die voorheen door de overheid zelf werden verricht, en zich belangeloos in te zetten in allerlei vormen van vrijwilligerswerk. Dit deel van de toename van de werkdruk treft vooral vrouwen, die als gevolg van de emancipatie toch al meer waren gaan werken.

 

Met deze zich terugtrekkende overheid raken we aan de ideologische achtergrond en een eveneens belangrijke oorzaak van het druk, druk, druk-zijn, namelijk de neoliberale ideologie die de afgelopen decennia de Westerse wereld heeft gedomineerd. In Nederland sloot deze bovendien goed aan bij het traditionele protestantse arbeidsethos waarmee de geseculariseerde samenleving nog steeds is doordesemd. Deze combinatie leidde, met name sinds het aantreden, in 1994, van het eerste Paarse kabinet Kok, tot wat men zou kunnen noemen een complete, algehele arbeidsverdwazing of robotamoria.

 

Onder invloed van dit neoliberale gedachtegoed, waartoe vrijwel alle politieke partijen, inclusief sociaal- en christen-democraten, zich bekeerden, raakte alom de opvatting in zwang dat in de samenleving door iedereen zoveel en zo lang mogelijk en tegen iedere prijs, onder de slogan Werk, werk en nog eens werk, betaalde arbeid moet worden verricht om de gevolgen van de onophoudelijk door politici gerepeteerde bedreigingen van globalisering en vergrijzing het hoofd te kunnen bieden. Hierbij heeft de werking van de vrije markt de hoogste prioriteit en moet arbeid goedkoop en flexibel zijn, zodat er nauwelijks nog vaste banen bestaan en steeds meer werknemers meer dan één job moeten aannemen om rond te kunnen komen. Daarenboven kan zelfs het arbeidspotentieel van moeders met jonge kinderen, gehandicapten en ouden van dagen node worden gemist en is de heilzaamheid van - zelfs de meest geestdodende vorm van – werk voor de betrokkenen zelf tot dogma verheven. Dat wordt dan ook sinds enkele jaren, ook al is het in strijd met internationale mensenrechtenverdragen, verplicht aan bijstandsontvangers opgelegd.

 

Even paradoxaal als het feit dat allerlei arbeidsproductiviteit-verhogende ontwikkelingen in Nederland niet geleid hebben tot meer vrije tijd, is het verschijnsel dat veel van deze niet minder, maar veeleer meer werkende mensen, hun opgeschroefde werkdruk niet als een probleem ervaren, maar de neoliberale ideeën als het ware hebben geïnternaliseerd, en er eigenlijk wel blij mee zijn. Een volle agenda werkt in de huidige samenleving immers statusverhogend en vrije tijd is iets voor werklozen en andere losers geworden.

 

Dat blijkt ook uit de wijze waarop ‘de hardwerkende Nederlander’ zijn kinderen opvoedt, die tegenwoordig immers een bijna even volle agenda hebben als hun tweeverdienende ouders, nauwelijks tijd overhouden om te spelen, maar, in de hoop zo hun kans op succes in de ratrace des levens te verhogen, van naschoolse opvang naar sportclub, muziekles, dansles en wat al niet worden gesleept. En vervolgens naar de dokter, van wie geëist wordt dat hij hun Ritalin of andere middelen tegen ADHD voorschrijft, tot ze uiteindelijk al als puber een burn-out beleven.        

 

Tot welke excessen de huidige robotamoria kan leiden, zeker in combinatie met een ander verschijnsel dat de huidige Nederlandse samenleving kenmerkt, namelijk een ernstige vorm van euthanamania - de euthanasiegekte die Nederland nu al tientallen jaren in haar ban houdt en waarin een doodswens niet langer gezien wordt als een pathologie, maar als een fiere uitdrukking van de ultieme zelfbeschikking van de mens - bleek vorig jaar toen in de pers een bericht verscheen over een 63 jarige ambtenaar die binnenkort met pensioen zou gaan en dat zo’n verschrikkelijk vooruitzicht vond, dat hij euthanasie gevraagd en gekregen heeft. Toegepast door een barmhartige psychiater van de ‘Levenseindekliniek’, die de rampzalige met een dodelijk drankje in combinatie met een fataal infuus het ‘ondraaglijk en uitzichtloos lijden’ van een niet langer druk, druk, druk leven heeft bespaard.

 

Deel

met uw netwerk:
Opiniestukken van: Louis van Overbeek, freelance publicist
Hoe Nederland zijn laatste bomen velt - 18 juni 2017
Soms dommelt ook de Orde van Advocaten wel eens - 14 maart 2017
De enige redding voor PvdA: de methode Schulz - 4 maart 2017
Trump verwijst met 'moeras' subtiel naar Mussolini - 27 februari 2017
Programma Wilders: een vorm van nationaal-socialisme - 16 februari 2017
Hennie van der Most verdient dubbel aan asielzoekers - 9 februari 2017
PvdA op weg naar de verkiezingen: dwangarbeid in bijstand moet en zal - 17 november 2016
Nu al stemmen voor afzettingsprocedure Donald Trump - 13 november 2016
'Voltooid leven': wordt de neoliberale beker tot op de bodem geleegd? - 19 oktober 2016
Jesse Klaver, maak excuses voor je voorgangers - 29 september 2016
Deze ‘sportzomer’ is vooral een ‘nieuwswinter’ - 21 augustus 2016
Gehysteriseerde hondenbaasjes - 25 april 2016
Totale zotheid bij toekenning van politieke en bestuurlijke eretitels - 10 januari 2016
O kerstdag, zwarter dan de nachten - 30 november 2015
Aanslagen in Parijs of niet, Nederlandse vuurwerkterreur gaat gewoon door - 19 november 2015
Het cynisme van het ministerie van Sociale Zaken - 2 november 2015
Volkert, een moderne tirannendoder die wordt gehaat - 2 oktober 2015
Druk, drukker, ... dood - 10 september 2015
Wij van WC-eend... - 27 augustus 2015
Tsipras, Varoufakis en de geest van Pericles - 9 juli 2015
Achterhoekse goedertierenheid - 19 juni 2015
Pasen moet terug op de agenda - 7 april 2015
Vraagtekens rond glasvezel - 30 maart 2015
Apeldoornse dwangarbeiders toen en nu - 16 maart 2015
Term dwangarbeid rode stierenlap - 18 september 2014
SP benoemt als enige de naaktheid van de keizer - 1 juli 2014
Wij gaan nooit meer naar school, maar lekker naar het 'centrum' - 22 juni 2014
ChristenUnie encanailleert zich met asociale Drentse fruitteler - 5 juni 2014
Een poging tot opheffing van het instituut Nationale Ombudsman - 3 juni 2014
2014: Vorden herdenkt zijn Duitsers nu 'officieus' - 20 april 2014
Weinig hoop voor bijstandsgerechtigden die verplicht moeten werken - 14 april 2014
Nederland: werken of dood - 5 februari 2014
Goedpraters van Nederlandse mensenrechtenschendingen - 23 januari 2014
Verbied nu eindelijk het consumentenvuurwerk - 4 januari 2014
Een stel gevaarlijke Leidse corpsballen - 30 december 2013
Tuitjenhorn: het topje van de grafheuvel - 1 november 2013
Tsjechië leert ons een lesje onafhankelijk rechtspreken - 3 oktober 2013
Wouter Bos: de vermoorde onschuld - 26 september 2013
De gevaren van 'oikofilie' - 17 september 2013
Stop de teloorgang van journalistiek in de provincie - 26 augustus 2013



Meer opiniestukken:

Bestel online:

Zo wordt u opiniemaker

In dit boek leert u in tien stappen denken en schrijven als een journalist

 

Nu 50% korting: 9,95 euro incl bezorging!