Onderwijs
4 oktober 2015 | door: Janiek Plaggenmars, Pedagoog in opleiding

Corrigerende tik is getikt

Al jaren lang leeft de discussie over het wel of niet toepassen van de pedagogische tik binnen de opvoeding. Graag laat ik u zien waarom de pedagogische tik daarin niet thuishoort.

"Een tik draagt niet bij aan de liefdevolle wereld die wij voor onze kinderen voor ogen hebben"

Al jarenlang leeft de discussie over het wel of niet toepassen van de pedagogische tik binnen de opvoeding. Uit een poll van RTL nieuws blijkt dat maar liefst 70% van de kijkers vindt dat de pedagogische tik in de opvoeding moet kunnen (RTL Nieuws, 2014). Kennelijk vindt het overgrote gedeelte dat een kind gecorrigeerd mag worden door middel van een tik of om het kind te laten schrikken (Jurriaans, 2014). Ik ben van mening dat de pedagogische tik niet thuishoort binnen de opvoeding. Graag wil ik u laten zien waarom ik het belangrijk vind dat de pedagogische tik verdwijnt uit de opvoeding. Hopelijk kan het percentage van 70% na het lezen van deze informatie verminderd worden.

 

De pedagogische tik

Allereerst is het van groot belang om te bepalen wat er precies bedoeld wordt met de pedagogische tik. Hier ontstaat vaak al enige miscommunicatie waardoor de discussie niet goed gevoerd kan worden. De definitie van het woord ‘pedagogie’ is volgens Van Dale “onderwijzen en opvoeden” (Van Dale, 2014). Met de pedagogische tik moet u als opvoeder uw kind kunnen onderwijzen. Ik vraag mij af of u uw kind onderwijst als u hem een tik geeft.

 

De pedagogische tik is een tik die beheerst wordt gegeven met als doel het kind iets te leren (Leeuwen, 2010). Hoogleraar preventie en behandeling kindermishandeling Baartman is ervan overtuigd dat dit niet veel voorkomt. Volgens Baartman wordt een tik vaak gegeven uit frustratie of onmacht (Baartman, 1993). Op korte termijn zal de pedagogische tik effect hebben, maar maakt het kind het gewenste gedrag ook eigen als het afgedwongen wordt? De kans is groter dat een kind gewenst gedrag vertoont als het kind begrijpt waarom dat gedrag gewenst is en het andere gedrag niet.

 

Geschiedenis

Al jarenlang is de pedagogische tik een discussiepunt. In het onderzoek dat uitgevoerd werd in 1997 door Deater en Dodge komt naar voren dat de context waarbinnen het slaan plaatsvindt van groot belang is. Zo zou slaan agressiebevorderend werken, vooral in de westerse cultuur (Delfos, 2009). Montaigne beschreef in de zestiende eeuw ook al dat de emotie heel belangrijk is tijdens het uitdelen van een tik; “laat niemand een kind straffen als hij boos is”. Hij zei dat de straf die een kind krijgt juist een geneesmiddel moet zijn (Leeuwen, 2010). Zou u de pedagogische tik kunnen verantwoorden als geneesmiddel?

 

Mishandeling

De grens tussen een pedagogische tik en kindermishandeling is moeilijk te beschrijven. Opvoeders die pleiten voor een pedagogische tik geven vaak als argument dat een tik heel iets anders is dan kindermishandeling. Maar waar leggen we dan precies de grens? Als iemand een willekeurig kind op straat een tik zou geven dan zouden hier problemen van komen. Als je de buurvrouw een mep verkoopt dan zou ze zeer waarschijnlijk aangifte doen. Maar als je een (klein) kind dat afhankelijk is van zijn opvoeders en ook nog eens behoorlijk machteloos, een klap geeft is het blijkbaar oké. Waarom keuren we dit eerder goed dan wanneer we een willekeurig kind een tik verkopen? Heeft niet iedereen recht op het behoud van lichamelijke integriteit (Jurriaans, 2014)?

 

Stel uzelf eens voor. In dezelfde straat wonen twee gezinnen met opgroeiende kinderen naast elkaar. De opvoeders van nummer 16 passen geen pedagogische tik toe in de opvoeding. Daarentegen passen de opvoeder van het huis naast hen de pedagogische tik wel toe. In welke gezin zou er eerder kans zijn op mishandeling van de kinderen? Natuurlijk bij het gezin wat de pedagogische tik toepast. Zoals het pedagogisch verheffen van de stem eerder over kan gaan in schreeuwen en schelden, zo kan een pedagogische tik eerder overgaan in het toedien van letsel (Bakker & Bulk-Bunschoten, 2014).

 

De al eerder genoemde Baartman wil van het idee af dat een fysieke straf gewoon is. Hij verwijst hierbij naar volwassenen die een tik van elkaar ook niet zullen accepteren. Hij vindt dat kinderen hetzelfde recht moeten hebben. Hoogleraar familie- en jeugdrecht J. de Boer, is van mening dat kindermishandeling niet goed te bestrijden is wanneer de pedagogische tik nog wordt toegepast in de opvoeding (Leeuwen, 2010).

 

Maatschappelijke verantwoordelijkheid

In 2007 is in boek 1 van het Burgerlijk Wetboek aan artikel 247 de volgende bepaling toegevoegd: ‘In de verzorging van het kind passen ouders geen geestelijk of lichamelijk geweld of enig andere vernederende behandeling toe’. Wat belangrijk is om te weten is dat het hier niet gaat om strafrecht, maar wel om als maatschappij een norm uit te dragen (Henrique Sachse, Meulmeester, & Coebergh, 2014). Hoe vaak hoort u wel niet een uitspraak als ‘die jeugd van tegenwoordig ook, ze moeten eens wat harder aangepakt worden, een tik op zijn tijd zal ze goed doen'. Volgens Alfie Kohn werd er in de Griekse oudheid al over ‘de jeugd van tegenwoordig’ gesproken (Jurriaans, 2014). Kohn geeft aan dat we onze kinderen te weinig geven van wat zij echt nodig hebben, namelijk liefdevolle relaties, empathie, begrip en respect. Als wij een liefdevolle wereld voor onze kinderen willen, dan moeten wij ze laten zie hoe je om moet gaan met conflicten, hoe je anderen met respect behandelt en hoe je op een juiste wijze met een ander communiceert en samenwerkt. Een tik draagt dan niet bepaald bij aan die liefdevolle wereld die wij voor ogen hebben (Jurriaans, 2014).

 

Als je als opvoeder je kind een tik geeft bij ongewenst gedrag leer je het kind dat het best iemand mag corrigeren door middel van een tik. Dan zou u als opvoeder ook niet raar moeten opkijken als uw kind ditzelfde gedrag toepast op zijn leeftijdgenootjes, bij de oppas, op school of in de winkel. Immers hoe kunt u aan uw kind uitleggen dat hij dit niet mag doen maar u als opvoeder wel? Nu hoor ik u denken dat u als opvoeder een andere rol naar uw kind hebt. Dit is zeker waar, maar beroept u zich dan niet op uw macht als opvoeder? Ik vraag mij af of je als opvoeder een machtsstrijd aan moet gaan met je kinderen. Bovendien is het zo dat wanneer je je op je macht als opvoeder beroept, je bezig bent om de gelijkwaardigheid van je kind aan te tasten. Het kind krijgt immers de tik en de volwassene niet.

 

Gevolgen

Ik geloof best dat kinderen je het bloed onder de nagels vandaan kunnen halen en dat ze zover gaan dat je bijna geen uitweg meer ziet dan ze een tik op de vingers geven of waar dan ook. Maar ik geloof niet dat alle ouders die deze tik toepassen in de opvoeding weten wat de gevolgen van deze tik kunnen zijn. Psycholoog Elisabeth Thompson Gershoff van de Amerikaanse Columbia University heeft onderzoek gedaan naar de gevolgen van de pedagogische tik. Uit dit onderzoek blijkt dat lijfstraffen in het algemeen, maar met name de tikken die ‘regelmatig worden gegeven’, negatieve gevolgen hebben (Bertram & Duin, 2011).

Zo blijkt ook dat een kind dat regelmatig een tik krijgt meer kans heeft om in een latere ontwikkelingsfase een agressieve opstelling te vertonen. Dit kan zich uiten door andere kinderen te pesten, vaak betrokken zijn in ruzies (met geweld) en het vernielen van eigen of andermans spullen. Op het moment dat de tik uitgevoerd wordt zal het effect hebben, want het kind stopt immers met het ongewenste gedrag. Maar op lange termijn heeft deze tik geen effect meer, beter gezegd is hij dan alleen maar schadelijk. (Raat, Coebergh, & Schoonenbe, 2014)

 

Identiteit opvoeder 

Als mensen nadenken over de opvoeding, dan wordt er vaak gedacht dat het kind hierin centraal staat. Dit is echter niet helemaal waar. Opvoeden is namelijk een wisselwerking tussen opvoeder en kind (Rigter, 1998). De pedagogische tik heeft dus niet alleen betrekking op het kind, maar ook op u als opvoeder. Wie bezig is met opvoeden en nadenkt over zijn eigen handelen tegenover het kind, kan daarom niet aan een confrontatie met zichzelf ontkomen. De vraag die hierbij naar boven komt is: ‘wil ik een ouder zijn die een tik aan zijn kind geeft?’. Ik zou graag willen dat u als opvoeder antwoord geeft op deze vraag. Afhankelijk van het antwoord op deze vraag is er veel te winnen, maar ook veel te verliezen (Stoel, 2011). 

 

Trefwoorden:
Onderwijs

Deel

met uw netwerk:
Opiniestukken van: Janiek Plaggenmars, Pedagoog in opleiding
Corrigerende tik is getikt - 4 oktober 2015



Meer opiniestukken:

Bestel online:

Zo wordt u opiniemaker

In dit boek leert u in tien stappen denken en schrijven als een journalist

 

Alleen nog verkrijgbaar via bol.com


Schrijftip van de week

Week 50
Practice what you preach
> Meer