Politiek
22 oktober 2015 | door: Andrea Walraven-Thissen, Psychotraumatoloog, Crisis Interventionist

Duitse lessen en Nederlandse zorgen rond het vluchtelingenbeleid

In Duitsland wordt vooruitgedacht. Het lijkt erop dat men in Nederland steeds vaker alleen nog maar reageert. Afwacht, totdat het misgaat. En hoopt dat het beter wordt als er weer een minister opstapt.

"Het Nederlandse crisisstelsel is als een Bentley met zwaailichten. Maar die rijdt onverzekerd rond."

Met grote zorgen kijk ik, vanuit Duitsland, naar de ontwikkelingen rond de vluchtelingenopvang in Nederland. Berichtgeving over Duitsland is uiterst selectief. En qua aanbod zijn de uitdagingen voor enorm groot Duitsland vele malen groter dan die voor Nederland; begrijp me niet verkeerd; er is in Duitsland een heleboel flink mis. Dit stuk dient er niet toe om het Duitse beleid op te hemelen. Maar de negatieve uitwassen worden in Nederland al volop gedeeld. Mag ik nuanceren, in dit kader? Omdat ik me veel meer zorgen over Nederland maak dan over Duitsland.

 

De afgelopen weken werd mij heel vaak gevraagd wat ik daarmee bedoel. En wat er in Nederland anders zou moeten en kunnen.

 

In Nederland zijn verantwoordelijkheden op het gebied van crisismanagement als kwartetkaarten aan verschillende ministeries uitgedeeld. Dat kan op zich, zolang er maar genoeg mensen zijn, die aan tafel zitten en op tijd vragen "mag ik van jou....?". Die mensen zijn er niet, in Nederland. Ik heb het nog nooit zo rigide benoemd, maar na het volgen van enkele debatten en persco's uit Den Haag, over het vluchtelingenvraagstuk, vind ik dat ik het zo kan stellen.

 

Dat brengt mij bij het grootste verschil tussen het Duitse en Nederlandse beleid; in Duitsland wordt vooruitgedacht, geanticipeerd. Het lijkt erop dat men in Nederland steeds vaker alleen nog maar reageert. Afwacht, totdat het misgaat. Een onderzoek instelt en hoopt dat het beter wordt als er weer een burgemeester of minister opstapt.

 

Mevrouw Merkel kwam meteen met een mission statement; "wir schaffen das", in het vluchtelingenvraagstuk. Premier Rutte werd vorige week naar een soortgelijk statement gevraagd. Ik heb het niet gehoord. Ik hoorde alleen hoe groot de uitdagingen waren. Hoe Nederland in daden probeert er het beste van te maken. Het voelde als "ik weet het ook niet, maar ik doe mij best". Ik stel me voor hoe het zou zijn, als ik zo zou spreken, voordat ik een crisisteam op pad stuur, in mijn werk. Of op een proefwerkweek-ochtend met de kids aan de ontbijttafel zit. In het debat waren de kwartetkaarten als thema's in de zaal aanwezig. Maar ze werden slechts op en neer geschoven, door alle politici.

 

Pas als je als regering een duidelijke visie, een duidelijk standpunt hebt, kan er ruimte komen voor discussie. In Duitsland wordt die discussie op landelijk niveau, in volledige openheid gevoerd; avondvullende programma's, waarin voor- tegen- en middenstanders aan het woord komen en inhoudelijk pittig met elkaar in discussie gaan. Omdat in Nederland een mission statement ontbreekt, kan dat ook niet ter discussie gesteld worden. Dan worden talkshows podia. En bijeenkomsten, op gemeentelijk niveau, tot landelijke katharsisplekken, waardoor er veel schade en maatschappelijke onrust ontstaan. Meningen, angsten en zorgen worden niet gehoord. Alles wordt plat en oppervlakkig.

 

Vanuit het buitenland, kijken wij, als crisisprofessionals, jaloers naar Nederland; zo veel fantastische mensen, zulke enórme budgetten; het Nederlandse crisisstelsel is als een Bentley met zwaailichten. Maar die Bentley lijkt onverzekerd rond te rijden. Dat moet anders; men schaalt de vluchtelingenstroom niet op, als in een GRIP, maar er zijn nu heel veel kwartetkaarten, die dringend moeten worden uitgewisseld. En dat kun je niet aan burgemeesters overlaten; pas als Den Haag de kaarten gaat schudden, kun je aan échte oplossingen gaan werken. En já, dan zet je als regering wellicht je politieke toekomst op het spel, wanneer je beleid niet overeenkomt met de publieke opinie. Maar de huidige regering ís gekozen en heeft nu ons mandaat. Bij de volgende verkiezingen zal blijken of dat zo zal blijven. Tot die tijd is het tijd voor opgestroopte Haagse mouwen!

 

Duitse oplossingen

Wat gebeurt er in Duitsland? Allereerst is er in Duitsland wél opgeschaald; we hebben de mogelijkheid crisisstaven flexibel samen te stellen. En dat is ook gebeurd, waardoor mensen, middelen en structuren beschikbaar kwamen. Deze week komt er weer een extra laag en een extra "Drehkreuz" op. Bovendien bieden deze structuren ruimte om het vrijwilligersaanbod professioneel te kanaliseren; al die vrijwilligers moeten worden begeleid en ondersteund. Doe je dat niet, dan ontstaat er chaos, weten we uit andere ervaringen.

 

Daarnaast zijn er veel open ogen en oren in Berlijn; al weken geleden ging er een grote website van de regering de lucht in; daar worden vragen beantwoord, angsten concreet aangesproken. Achtergronden en geverifieerde informatie met cijfers gegeven. Handvatten en hulplijnen aangeboden. Deze week kwam er een bezorgde brief van burgemeesters aan in Berlijn. Die wordt serieus genomen.

 

Lokaal is dit ook het geval; merken we dat er zorgen zijn, dan worden die in de media aangesproken. In mijn regio is er bijvoorbeeld sprake van tuberculose en schurft. Nou, dan leggen we uit hoe dat aangepakt wordt. Met harde cijfers. Vluchtelingen worden actief ondersteund, in dorpsgemeenschappen; nieuw in het dorp, worden bewoners uitgenodigd. Mogen vragen gesteld worden, en worden handen geschud. Als mijn oma 's avonds met haar rollator over straat loopt, helpt het dat ze de namen kent van het groepje "donkere jongens", dat bij de bushalte staat. Haar angst was echt. Nu is de wederzijdse avondbegroeting dat.

Er wordt gehandhaafd; de vrijheid van meningsuiting is een groot goed. Maar ook een kwetsbaar recht, in deze tijden, waarin er zowel van links als van rechts heel hard aan het midden wordt getrokken.

 

Lokale initiatieven, die werken, worden door de regering opgepikt en onderzocht; als ze goed zijn, worden ze uitgedragen en vermenigvuldigd. Zo komen minderjarige alleengaande vluchtelingen in mijn Landkreis bijvoorbeeld meteen in pleeggezinnen terecht. Ze vallen, net als ieder ander kind, onder jeugdzorg en gaan, als het even kan, de dag na aankomst al naar een Duitse school (dat lijkt me trouwens ook een logische weg in de Nederlandse "kindbruiddiscussie"). Vluchtelingen, die al langer hier zijn, zijn inmiddels opgeleid tot tolk en ankomstcoach; komen er bussen met nieuwe mensen aan, dan zijn zij aanwezig, in een hesje met daarop de taal, die ze spreken. Dat geeft hen veel voldoening, de aankomers een veilig gevoel(zij moeten weer helemaal opklimmen, in de piramide van Maslow).

 

Ook los van het vluchtelingenvraagstuk, zijn er regelmatig vraagstukken, die een enorm potentieel van maatschappelijke onrust meebrengen. Dan is het goed dat we in Duitsland "psychosociale zwaargewichten" als adviseur inzetten. Vaak gebeurt dat vertrouwelijk en informeel. Soms moet je een boodschap brengen, die heel ingewikkeld is. Hoe weeg je je woorden, wat hebben ze voor kracht? Als ik een informatiebijeenkomst moet organiseren, durf ik vooraf om hulp te vragen, wanneer ik in een culturele of religieuze omgeving terecht komt, waarvan ik onvoldoende achtergronden ken. Zo durven ministers hier ook direct met mijn collega's te bellen, wanneer er even een vertrouwelijk klankbord nodig is.

 

Nogmaals; er gaat ook veel mis, hier in Duitsland. Daar horen jullie dan meteen alles van, in Nederland. Al doende leren we. En de volgende verkiezingen zullen ook hier uitmaken wat de gevolgen van beleidsbeslissingen zullen zijn. Dat is niet mijn pakkie-an. Ik ben Nederlandse en mag niet landelijk stemmen.

 

Nederland

Hoe zou de vluchtelingenbrief van secretaris Dijkhoff er hebben uitgezien, als hij was samengesteld bij een vertrouwelijke kop thee, bijvoorbeeld met prinses Beatrix aan tafel? Dan was de inhoud dezelfde geweest (dat is politiek). Nu was de toon van de brief, voor mij, als Nederlandse, niet herkenbaar.

 

Religieuze leiders, filosofen, ethici, sociologen.... ik zie ze alleen in talkshows, wanneer het over zaken als het basisinkomen gaat. Waar zijn zij, nu het moeilijk wordt, in het vluchtelingenvraagstuk? Zij zijn de mensen, die ervoor kunnen zorgen dat oprechte twijfels, vragen en zorgen diepgang krijgen en niet in plat geschreeuw uitmonden. Wat zijn onze normen en waarden nog waard, als we niet meer inhoudelijk met elkaar in contact komen?

 

Lokale netwerken, religieuze gemeenschappen, maatschappelijke structuren en organisaties hebben netwerken, die verankerd zijn in de samenleving. Zet ze in, geef ze verantwoordelijkheden en middelen. Dat is echt heel hard nodig in Nederland. De zorg wordt teruggebracht naar de wijk, maar wanneer het om crisismanagement gaat, is alles juist weggeprofessionaliseerd, uit die wijken.

 

Beste politici in Den Haag, nu we toch op staatsbezoek aan China gaan; daar kent het teken voor "crisis" twee helften; "gevaar" en "kans".

 

Zoek de wijze mensen in de samenleving op. Schuif de ramen en deuren van die Bentley open. Luister, kijk, verdiep je in wat er speelt. Heb voelsprieten, voor al die wijze mensen, in het prachtig mooie Nederland. Maar vooral ook voor "gewone" burgers, zoals ik er één ben; ik durf te wedden dat heel veel mensen, die nu hard schreeuwen, best openstaan voor een goed gesprek, wanneer ze het gevoel hebben gehoord en gezien te worden.

 

Neem de leiding. Sterk de commissarissen van de Koning en de burgemeesters van Nederland de rug. Ontlast ze, door de grote vraagstukken landelijk aan te spreken. Ga om de tafel zitten en kom met een mission statement. Schuif die kwartetkaarten niet op en neer. Maak setjes compleet en zoek het prachtige, waardevolle doosje, dat er ooit omheen zat. Dat moet nog ergens liggen, daar in Den Haag. Doe het wel snel. En voordat het Binnenhof helemaal op de schop gaat.

Trefwoorden:
Politiek

Deel

met uw netwerk:


Meer opiniestukken:

Bestel online:

Zo wordt u opiniemaker

In dit boek leert u in tien stappen denken en schrijven als een journalist

 

Alleen nog verkrijgbaar via bol.com


Schrijftip van de week

Week 50
Practice what you preach
> Meer