Rechtspraak
12 januari 2016 | door: Anja de Rooy-Kolkman, Freelance juridisch adviseur

Drempelrechtspraak schaadt de rechtsstaat

‘Drempelrechtspraak’, zo heet voortaan alle rechtspraak die de marginale toets van fatsoenlijkheid niet doorstaat. Dat de introductie van dit begrip tot verbetering van onze rechtspraak mag leiden!

"Zou Vrouwe Justitia nu gewogen worden dan wordt zij zeker al te licht worden bevonden, denk ik."

Drempelrechtspraak bestaat nog niet. Althans de term nog niet. Daar moet verandering in komen, zo is mijn mening. En nee, nu heb ik het niet over rechterlijke beslissingen die op de drempel van het jaar gegeven worden. Gezien de jaarwisseling die onlangs heeft plaatsgehad zou men dat kunnen denken.

 

Het gaat erom een helaas al jaren bekend fenomeen nu eens te benoemen in een toegankelijk en eenvoudig geschreven opiniestuk. Rechtspraak is immers voor ons allen en raakt ons allen. Juristen en niet-juristen. Rechtspraak bepaalt hoe wij met elkaar omgaan en is daarmee norm scheppend.

 

De Koning en de Kersttoespraak

Ons aller Willem-Alexander liet in zijn laatste Kersttoespraak weten hoe belangrijk het is om in een rechtsstaat te leven. Hij benadrukte meerdere keren impliciet hoe dankbaar en gelukkig wij daarover mogen zijn. “We hebben een democratische rechtsstaat opgebouwd die in veel opzichten tot de sterkste ter wereld behoort” en we staan voor “onze democratie en onze rechtsstaat”.

 

Het moet als muziek in de oren hebben geklonken van voor hen die van ver komen en gevlucht zijn voor geweld. Bij ons is het aantrekkelijk, zo straalde Zijne Majesteit de Koning niet alleen uit, maar sprak hij ook uit. “Nederland is een land om je thuis te voelen”, zo gaf hij aan. Heeft u gekeken en geluisterd op 25 december 2015? Zie http://www.koninklijkhuis.nl/documenten/toespraken/2015/12/25/kersttoespraak-van-zijne-majesteit-de-koning-25-december-2015

 

Rechtsstaat en rechtspraak

Maar hoe staat het werkelijk met onze rechtsstaat? Er zijn diverse toetstermen of criteria op basis waarvan beoordeeld zou kunnen worden of en in hoeverre een land als een rechtsstaat geldt. In ieder geval spelen de toegankelijkheid, de onafhankelijkheid en de kwaliteit van rechtspraak daarbij een rol.

 

Als wij nu alleen eens kijken naar de kwaliteit van onze rechtspraak, hoe staat het daarmee? Is onze rechtsstaat intrinsiek wel een rechtsstaat als we naar de kwaliteit van de rechtspraak kijken? Is het niet meer een papieren rechtsstaat geworden waarin wij leven? Organisatorisch ziet het er degelijk en betrouwbaar uit. De wet op de rechterlijke organisatie, ons procesrecht, procesreglementen, leidraden etc. getuigen van een doorwrocht systeem.

 

Maar hoe gaat het in de praktijk? Uiteindelijk zijn het mensen die het moeten uitvoeren. En die mensen werken onder grote werkdruk. De bemensing van het openbaar ministerie, de rechtbanken en gerechtshoven en de werkdruk bepalen primair de intrinsieke kwaliteit van onze rechtspraak. Niet onze wet- en regelgeving.

 

Als het echt te bont wordt dan hebben we gelukkig nog onze onafhankelijke pers. Mits het groot genoeg is of de betrokkenen interessant genoeg. Er moet wel wat te scoren zijn voor de pers. Ondertussen tiert de witteboordencriminaliteit welig en dus zeker niet alleen de wiet uit de Zembla-uitzending. Wie heeft niet met plaatsvervangende schaamte gekeken naar de  uitzending van Zembla ‘Misdaad loont’ van 25 november 2015? Zie http://www.npo.nl/zembla/25-11-2015/VARA_101375751

 

Minder dan twee procent van de financiële misdrijven wordt opgelost, misschien zelfs niet eens één procent. Oud procureur-generaal Dato Steenhuis vertelde met een (gefrustreerde) lach dat de doelstellingen niet worden gehaald. Het lijkt bijna alsof we er trots op zijn.

 

In het civiele recht is het niet anders. Rechtspraak duurt veel te lang en de kwaliteit lijkt laag.

Maar al te vaak is er sprake van 'cherry picking’ en  ‘jumping to conclusions’, waarbij een vonnis zo gebrekkig gemotiveerd is dat het  inhoudelijk niets voorstelt.

 

Veel vonnissen die ik de afgelopen jaren heb bekeken bevatten slechts een weergave van wat de ene partij vindt en wat de ander partij vindt, waarna de rechter aangeeft of de vordering wordt afgewezen of toegewezen. Zonder motivering, met slechts dat de ene partij onvoldoende heeft weersproken wat de andere partij heeft gesteld en/of dat de rechter niet de overtuiging  heeft gekregen dat de vordering moet worden toegewezen.

 

Het missende onderdeel in zo’n uitspraak is dat de reden waarom de rechter vindt dat iets onvoldoende is weersproken of waarom de rechter niet de overtuiging heeft gekregen ontbreekt.

Het schrijven van een vonnis wordt zo wel gemakkelijk. Maar zolang rechters en raadsheren worden afgerekend op het aantal vonnissen en arresten dat zij jaarlijks schrijven valt deze vlucht naar gemakzucht wel te begrijpen. Al blijft het afkeurenswaardig en zorgt het voor afbrokkeling van het vertrouwen in onze rechtspraak.

 

Iets wat niet is gemotiveerd is onbegrijpelijk en iets wat onbegrijpelijk is heeft geen gezag. Toch lijkt niet alleen tijdsdruk een reden voor die gebrekkig gemotiveerde beslissingen te zijn. Motiveren is namelijk ook eng voor een rechter. Je moet dan weten waar je het over hebt en het recht echt goed begrijpen. Dat kan lastig zijn als het niet om een onbetaalde factuur van de slager of de bakker gaat. Nadenken kost immers tijd, ook voor een rechter.

 

Oliebollen en champagne

Tegen het einde van het jaar lijkt het allemaal nog wat meer mis te gaan. Als het voor de Kerst niet lukt, wordt geregeld nog geprobeerd tussen Kerst en de jaarwisseling een uitspraak te doen. Elk vonnis telt immers mee voor de interne beoordeling of het target is gehaald. Onder enorme werkdruk en met het hoofd al bij de oliebollen en de champagne moet dan op de valreep blijkbaar nog snel een vonnis worden geschreven. En dan gaat het geregeld mis, in die zin dat de kwaliteit ondermaats is en niet meer van fatsoenlijke rechtspraak gesproken kan worden.

 

Soms zijn vonnissen van zo’n geringe kwaliteit dat men zich kan afvragen of er wel voldoende tijd in (na)scholing van de rechtelijke macht wordt gestoken. Naast dat het beter is om wat meer rechters aan te stellen zodat er meer tijd kan worden uitgetrokken voor een vonnis. Rechters moeten naast oliebollen en champagne ook op de laatste dagen van het jaar voldoende tijd hebben voor het schrijven van een vonnis.

 

Drempelrechtspraak

Dat veel vonnissen en arresten niet voldoen aan de eisen die wij in een rechtsstaat aan rechtspraak mogen stellen is niet nieuw. Het fenomeen van ‘jumping to conclusions’ is ook bij de rechtbanken en de gerechtshoven bekend, zo begreep ik in 2013 reeds van de president van het bestuur van het Gerechtshof Amsterdam, mr. Van der Meer.  Hij verzekerde mij overigens dat zijn uitspraken daar echter niet aan leden.

 

Voor al die uitspraken die de marginale toets van fatsoenlijke rechtspraak niet kunnen doorstaan, die dus niet over drempel van deugdelijke rechtspraak komen, zou ik graag de term ‘Drempelrechtspraak’ willen introduceren. Rechtspraak, die voor de drempel van deugdelijkheid blijft hangen of die daarop blijft kleven.

 

Ook bij de Raad voor de rechtspraak is het probleem bekend. Helaas zit deze Raad er echter primair als belangenbehartiger van rechtbanken en gerechtshoven, dus daar hebben we als burgers niet zo veel aan. Feitelijk is het een adviesorgaan voor de rechtbanken gerechtshoven, al doet de website anders vermoeden. Kom je aan de rechtspraak dan kom je aan de Raad. Zie

https://www.rechtspraak.nl/Organisatie-en-contact/Organisatie/Raad-voor-de-rechtspraak

 

Toch zou een kritische blik vanuit  de Raad voor de rechtspraak welkom zijn, ook voor hun eigen doelgroep. Er moet in 2016 worden ingezien dat ‘lijnen’ voor de rechtspraak (en het openbaar ministerie) uit moet zijn.

 

Zou Vrouwe Justitia nu gewogen worden dan wordt zij zeker al te licht worden bevonden, denk ik. Dat durf ik te denken, want de Koning zei dat Nederland een land is “Waar je vrij bent om te denken wat je denkt, te geloven wat je gelooft en te zijn wie je bent”.

Trefwoorden:
Rechtspraak

Deel

met uw netwerk:


Meer opiniestukken:

Bestel online:

Zo wordt u opiniemaker

In dit boek leert u in tien stappen denken en schrijven als een journalist

 

Alleen nog verkrijgbaar via bol.com


Schrijftip van de week

Week 50
Practice what you preach
> Meer