Onderwijs
17 maart 2016 | door: David Cohen, Student Klassieke Talen

'Ontvreemd' de vreemde talen

Vreemde talen worden in Nederland steeds onbekender: we lijken alleen nog Engels te beheersen. Is dat erg? Ja.

"Het onderwijs in vreemde talen moet niet alleen behouden blijven, maar ook meer aanzien krijgen."

Jaren geleden, in de zonnige kustplaats Cap d’Ail, ontmoette ik bij een cursus Frans een Amerikaan. Amerikanen gelden als niet snel geneigd om vreemde talen te leren, en deze jongen vertelde dan ook smakelijk over een tante, die hem in onvervalst Texaans had gezegd: ‚Son, I don’t understand about all them foreign languages. Why can’t everybody just speak English, like our Lord Jesus Christ did?’

 

Het is een karikatuur, maar ook in Nederland zijn de vreemde talen vreemder dan ooit. Wanneer een universitair docent Duits wordt gevraagd een vraaggesprek met schrijfster Jenny Erpenbeck toch vooral in het Engels te houden (Vrij Nederland 14/03), weet je dat de tijd waarin ons land terecht beroemd was om zijn taalbeheersing voorbij is.

 

‚Wat maakt het uit, zolang we ons internationaal maar kunnen redden!‘ is een veel gehoorde tegenwerping. Juist het Engels rukt met zevenmijlslaarzen op: Nederlandstalige masters verdwijnen, Groningse studenten filosofie lezen Kant verplicht in Engelse vertaling, en bijvoorbeeld aan de Rotterdamse Erasmus-Universiteit wordt de opening van het academisch jaar in het Engels gehouden. Wie een prijs krijgt, moet op de koop toe nemen dat zijn naam niet meer als ‘Van der Linden’, maar als ‘Vèndurlinden’ door de aula klinkt.

 

De zin van dit alles? Internationalisering is het toverwoord, verdere argumentatie lijkt overbodig. Wij Nederlanders schijnen het Engels tegenwoordig zó goed te beheersen dat het Nederlandse Engels volgens promovenda Allison Edwards zelfs op een dag als zelfstandige variant van het Engels zal gelden (NRC 9/3). Haar redenering verraadt zich als typisch Nederlands wanneer ze de taalbeheersing van Frans Timmermans oneerbiedig als onhaalbaar wegzet: “Hij is een erkende freak van wie het accent voor 99 procent van de Nederlanders onbereikbaar is.” Het vergoeilijken van middelmatigheid en het spotten met competentie, verpakt in een oerhollandse doe-maar-gewoon-mentaliteit, is voor de beheersing en het aanzien van vreemde talen dodelijk.

 

Is dat erg? Ja, want er wordt steeds vaker op de gevaren van gebrekkige vreemdetaalbeheersing gewezen. In Why You Need A Foreign Language & How to Learn One (2005) betoogt Edward Trimnell dat wie het Engels als lingua franca gebruikt, zich afhankelijk maakt van de taalbeheersing van anderen. Dat dit hoogst onwenselijke gevolgen kan hebben, werd duidelijk bij de MH17-ramp: in de eerste uren na de crash kwam de communicatie moeizaam op gang doordat er op de Nederlandse ambassade in Kiev niemand was die Oekraiens of Russisch sprak (nrc.next 11/7/15). De weinige diplomaten die deze talen beheersten moesten uit Afrika worden gehaald.

 

Was deze wake up call afdoende? Nee, want intussen worden de universitaire opleidingen in de kleine talen, ondanks protesten die  uitmondden in de Maagdenhuisbezetting, nog steeds met verschraling en/of opheffing bedreigd. Om bijvoorbeeld een opleiding Arabisch, juist nu er de behoefte aan duiding van de ontwikkelingen in het Midden-Oosten groeit, te reduceren tot een taalverwervingspakket van één semester, getuigt van een onwaarschijnlijke naïviteit. In een tijd waarin Nederland meer dan ooit met toestroom uit den vreemde te maken krijgt, moet het onderwijs in vreemde talen niet alleen behouden blijven, het moet ook drastisch worden verbeterd.

 

Daarin zijn in het onderwijs positieve ontwikkelingen waar te nemen. Zo hebben de universiteiten van Utrecht en Leipzig de handen ineen geslagen voor een gedeelde opleiding Duits, en wordt het Franstalig onderwijs op het Amsterdamse Cygnus Gymnasium met de AIM (Accelerative Integrated Method) gegeven, waarin juist de spreekvaardigheid centraal staat en vanaf de eerste les Frans wordt gesproken. Staatssecretaris Dekker zei bij DWDD (17/11/14) dat hij graag beter Frans had gesproken dan hij nu doet: ‘Ons Onderwijs 2032’, dat voor vreemde talen nauwelijks afgebakende ruimte biedt, is in dat licht aan herziening toe.

 

Om de verbetering van talenkennis te verankeren, moet ook het aanzien ervan worden verbeterd. Daarvoor is het van fundamenteel belang dat Nederland zich weer bewust wordt van de mogelijkheden en gevaren van taal, en in het bijzonder de waarde van de eigen taal. Om de vreemde talen te ‘ontvreemden’, moet eerst en vooral de eigen taal worden gekoesterd. Hoe kan daarvoor worden gezorgd?

 

Ken je een immigrant die Nederlands wil leren, verval dan niet in het Engels. Ben je een tekstschrijver, verloochen dan niet je eigen vermogens met goedkope kreten als ‘fuck de canon’, maar wijs op het belang van de literatuur als, naast veel meer, een voor scholieren onontbeerlijk middel tot beheersing van taal en stijl. Ben je een hogeschoolbestuurder, zet dan in op een solide beheersing van het Nederlands bij je studenten en breng het gebruik van het Engels terug tot gepaste proporties.

 

Is taalbeheersing echt zó belangrijk? Ja, helemaal in tijden als de onze, waarin levensgevaarlijke politieke uitingen worden gevierd als ‘klare taal’, is taalbeheersing van pertinent belang. Halbe Zijlstra wees in Trouw (19/02) op de gevaren waar de Nederlandse cultuur mee wordt geconfronteerd. De cultuur die het snelste verdwijnt, is degene die door het bijbehorende volk niet meer wordt gekend, begrepen en gewaardeerd. Tanende taalkennis en verdwenen taalwaardering mogen daarvan geen voorboden zijn.

 

Deel

met uw netwerk:
Opiniestukken van: David Cohen, Student Klassieke Talen
'Ontvreemd' de vreemde talen - 17 maart 2016



Meer opiniestukken:

Bestel online:

Zo wordt u opiniemaker

In dit boek leert u in tien stappen denken en schrijven als een journalist

 

Alleen nog verkrijgbaar via bol.com


Schrijftip van de week

Week 50
Practice what you preach
> Meer