Politiek
1 april 2016 | door: Harm Peter Smilde, (tekst)schrijver/publicist

Dit referendum beschadigt vertrouwen kiezer in democratie

Het onderwerp voor het referendum van 6 april a.s. is te complex voor de gemiddelde kiezer. Alleen dat al maakt het onmogelijk te bepalen wat je moet stemmen. Niet stemmen is de enige oplossing.

"Door met valse motieven zo mogelijk de EU te destabiliseren ondermijn je per saldo de democratie."

Een referendum is de hoogste vorm van democratie, of zou dat in ieder geval moeten zijn. In een referendum wordt stemgerechtigde inwoners een concrete zaak voorgelegd waarover zij een oordeel mogen vellen. Zwitserland is het bekendste land waar met grote regelmaat referenda worden gehouden, onlangs bijvoorbeeld over een tweede tunnelbuis bij de bestaande Gotthardtunnel. Nederland heeft geen traditie van referenda. Voor het laatste referendum in Nederland in 2005 was een aparte wet nodig. Sinds 1 juli 2015 bestaat de wettelijke mogelijkheid raadgevende referenda te houden. De uitslag is sowieso niet bindend. Het is een volksraadpleging, die niet meer is dan een indicatie van wat kiezers vinden van een bepaalde zaak. Daarmee heeft de Nederlandse vorm van het referendum democratisch weinig om het lijf.

 

Verkeerde oplossing

In onze democratie kiezen we lokaal, provinciaal en landelijk volksvertegenwoordigers. Die nemen voor ons beslissingen, stellen wetten op en oordelen over wetten. Zoals de wet ter goedkeuring van het associatieverdrag met Oekraïne, die de Tweede Kamer inmiddels heeft aangenomen. Als je vindt dat het parlementslid waarop je hebt gestemd niet capabel is over dit soort zaken een oordeel te geven, dan had je op iemand anders moeten stemmen. En vind je dat jouw parlementslid het niet goed heeft gedaan, dan kun je dat met je stem rechtzetten bij een volgende Tweede Kamerverkiezing. Zo werkt onze democratie. Vind je dat een gemankeerde vorm van democratie? Dan is dat je goed recht, maar dan moet het debat dáárover gaan. Nu wordt onder het motto ‘Red de democratie’ van initiatiefnemer GeenPeil het referendum van 6 april a.s. gepresenteerd als een reparatiemiddel voor de democratie. Door de aard van ons referendum is dat een verkeerde oplossing voor een voorstelbaar probleem.

 

Onderwerp is te complex voor de non-professional

Het middel is dus niet geschikt om onze democratie te versterken, de vorm van dit referendum maakt het democratisch gehalte nog twijfelachtiger. Op de stempas is het onderwerp van het referendum als volgt geformuleerd: ‘De wet tot goedkeuring van de Associatieovereenkomst tussen de Europese Unie en Oekraïne’. Als burger en hooguit geïnteresseerde leek ben ik volstrekt incapabel om hierover ook maar iets zinnigs te zeggen. Want het gaat niet over een parkeerplaats bij mij in de buurt, een nieuwe brug over de Maas of een al dan niet aan te leggen treintraject. Daarover kun je je een mening vormen, al is dat soms nog lastig genoeg. Nee, het gaat over een wet ter goedkeuring van een verdrag. Die wet en dat verdrag heeft niemand – letterlijk niemand – gelezen en dat gaat ook niet gebeuren. Dat geldt ook voor de ruim 450.000 mensen die hun handtekening hebben gezet om het referendum mogelijk te maken. Als non-professional is het onmogelijk te weten wat de wet en/of het verdrag nu echt inhoudt, laat staan dat je de implicaties daarvan kunt inschatten. Daarom laat ik – geheel volgens onze democratische traditie – de beoordeling daarvan over aan de Tweede Kamer. En als de Tweede Kamer daarover naar mijn mening verkeerd oordeelt, dan is dat maar zo. Dat zijn de spelregels van onze zeker niet foutloze democratie.

 

Valse motieven ondermijnen democratisch gehalte

Maar het wordt nog verwarrender. Want de achtergrond van dit referendum is volgens initiatiefnemer GeenPeil een heel andere: de Europese democratie moet namelijk gered worden. In hun flyer met redenen om via het referendum tegen de wet te stemmen staan diverse niet of nauwelijks te controleren uitspraken als: in Oekraïne ‘marcheren gewapende fascistische milities door de straten’, het is ‘het meest corrupte land van Europa’ en ‘de EU en de NAVO spelen een levensgevaarlijk spel met Oekraïne’. Maar let vooral op de uitsmijter: ‘de kiezer krijgt een kans om nee te zeggen tegen de huidige Europese Unie’. Aha. De initiatiefnemer ziet in dit referendum een vehikel om stem te geven aan anti-Europees sentiment. Een andere initiatiefnemer, Burgerforum-EU, bevestigde in NRC Handelsblad van 31 maart 2016 dat Oekraïne hen totaal niet interesseert. Ze zochten naar een aanleiding om de EU onder spanning te zetten en zo mogelijk te destabiliseren. Nogmaals: dat maakt dit referendum de verkeerde oplossing voor een voorstelbaar probleem. Op deze manier zet je een min of meer democratisch middel – het referendum – oneigenlijk in door met valse motieven het vermeend gebrek aan democratie aan te pakken. Per saldo beschadig je hiermee het vertrouwen van de oprechte kiezer en ondermijn je de democratie.

 

Niet stemmen is meest democratische oplossing

Voor het eerst  in mijn stemgerechtigde bestaan laat ik dit democratische gedrocht daarom langs mij heengaan. En ik raad iedereen aan hetzelfde te doen. Want op basis van het democratisch machteloze middel, de (te) complexe inhoud en de verwarrende achtergrond van dit referendum is het onmogelijk te bepalen of je voor of tegen moet stemmen. En wat de opkomst of uitslag ook wordt, iedereen zal er zijn eigen draai aan geven. Bij een te lage opkomst krijgt de overheid de schuld. Bij voldoende opkomst – wat is voldoende? – en een ‘nee’ is het ganse Nederlandse volk tegen Europa, maar ja, het was maar een raadgevend referendum, nietwaar? Bij voldoende opkomst en een ‘ja’ heeft ‘Europa’ een steuntje in de rug gekregen. En het is allemaal niet waar. Dit referendum maakt door zijn vraagstelling, karakter en achtergrond de democratie tot een lachertje. Met dit soort referenda heb je geen gezonde democratie meer nodig. Ik weiger mee te doen aan initiatieven die de democratie onder het motto van ‘Red de democratie’ om zeep proberen te helpen.

 

Trefwoorden:
EuropaPolitiek

Deel

met uw netwerk:
Opiniestukken van: Harm Peter Smilde, (tekst)schrijver/publicist
Dit referendum beschadigt vertrouwen kiezer in democratie - 1 april 2016



Meer opiniestukken:

Bestel online:

Zo wordt u opiniemaker

In dit boek leert u in tien stappen denken en schrijven als een journalist

 

Alleen nog verkrijgbaar via bol.com


Schrijftip van de week

Week 50
Practice what you preach
> Meer