Rechtspraak
6 juli 2016 | door: Wendy Rutten

De paradox van Dijkhoffs plan: geen winnaars en geen verliezers

Staatssecretaris Dijkhoff heeft aangekondigd met een wetsvoorstel te komen ter wijziging van de uitvoering van de levenslange gevangenisstraf. Daar moet een addertje onder het gras zitten.

"Nederland loopt met het huidige beleid volledig uit de toon in vergelijking tot de andere lidstaten."

In tegenstelling tot wat veel mensen denken is in Nederland levenslang letterlijk levenslang. De enige uitzonderingen om toch eerder vrij te komen zijn door gratie of middels een civiele procedure. Echter, in de praktijk blijken beide manieren slechts theoretische mogelijkheden te zijn. De laatste keer dat een levenslanggestrafte gratie kreeg was in 2009, maar dat was enkel omdat hij terminaal was. Hij werd vrijgelaten om thuis bij zijn familie te kunnen sterven.

Vóór 2009 was de laatste keer dat een levenslang gestrafte gratie kreeg in 1986. De politiek houdt maar al te graag vast aan de gratie van 2009 om daarmee te beargumenteren dat gratie mogelijk is. De alom bekende strafrechtadvocaat Wim Anker zei hierover echter dat deze gratiebeslissing ‘vertroebelend’ is. De beslissing was gebaseerd op humanitaire gronden, niet op gronden uit de gratiewet. De gedetineerde kreeg geen gratie, omdat hij dusdanig was geresocialiseerd, maar enkel vanwege zijn ziekte. (“Enige feiten en ontwikkeling op het gebied van de levenslange gevangenisstraf” Strafblad 2011). Deze gratieverlening zou dan ook niet meegeteld moeten worden.

 

Nog nooit is een levenslang gestrafte via een civiele procedure eerder vrijgekomen. Dit alles bij elkaar levert op dat critici van mening zijn dat er in de praktijk geen mogelijkheden zijn om eerder vrij te komen en dat levenslang dus letterlijk levenslang is.

 

Nederland is de enige EU-lidstaat zonder een mogelijkheid tot voortijdige vrijlating en loopt met het huidige beleid dan ook volledig uit de toon in vergelijking tot de andere lidstaten.

 

In 2013 deed het Europese Hof voor de Rechten van de Mens een uitspraak dat een levenslange gevangenisstraf zonder perspectief op vrijlating inhumaan is. Dat levert vervolgens de discussie op of het Nederlandse beleid daarmee in strijd is met artikel 3 van het Europees Verdrag van de Rechten van de Mens (EVRM), waarin het inhumaan straffen van mensen verboden is gesteld: “niemand mag worden onderworpen aan folteringen of aan onmenselijke of vernederende behandelingen of bestraffingen." De Nederlandse politiek blijft echter volhouden dat het huidige beleid geen strijd oplevert met het desbetreffende artikel omdat we de gratiemogelijkheid kennen.

 

Echter, in de praktijk blijkt dat rechters terughoudend zijn geworden in het opleggen van de levenslange straf. Staatssecretaris Dijkhoff is van mening dat die terughoudendheid onder rechters een gevolg is van de uitspraak van het Europese Hof. Het plan van Dijkhoff behelst de invoering van een tussentijdse toets invoeren waarin na een X aantal jaar onderzocht wordt of de levenslang gestrafte zijn straf verder moet uitzitten of dat hij vrijgelaten kan worden. Het tegenstrijdige van het plan is tevens het mooie van het plan, namelijk dat het in beginsel zowel voor- als tegenstanders van de levenslange straf tevreden zou kunnen stellen.

 

In eerste instantie waren de voorstanders van de levenslange straf geschrokken door het voorstel van Dijkhoff. Nabestaanden van gruwelijke moorden zijn natuurlijk van mening dat de moordenaar van hun zoon of dochter nooit meer vrij mag komen. Hier komt het paradoxale van het plan invliegen. Dijkhoff zei in een nieuwsinterview letterlijk dat hij de toets niet in wil voeren met als doel meer levenslanggestraften eerder in vrijheid te stellen. Nee, Dijkhoff wil dat rechters minder terughoudend worden om de levenslange straf op te leggen en juist daarom voert hij de tussentijdse toets in. Voorstanders van de levenslange straf kunnen dus blij zijn aangezien met een dergelijke wetswijziging de verwachting is dat rechters weer gemakkelijker levenslang gaan opleggen.

 

Tegenstanders van de levenslange straf kunnen ook tevreden zijn met het voorstel, gezien het simpele feit dat levenslang dan niet meer per definitie letterlijk levenslang is. Iets waar het “Forum Levenslang” al jarenlang voor aan het strijden is. De levenslanggestraften krijgen weer perspectief, waardoor zij logischerwijs ook het recht krijgen op resocialisatiemogelijkheden in de gevangenis (wat zij tot op heden niet hadden aangezien zij toch nooit vrij zouden komen).

Anderzijds kunnen de tegenstanders van de straf ook enige vrees hebben voor de wetswijziging omdat daardoor, zoals hierboven genoemd, de straf vermoedelijk vaker opgelegd zal gaan worden. Ik vraag me af of de tegenstanders van de straf nog zo blij zijn met dit plan als er een forse toename in het aantal levenslang gestraften komt en om de 25 jaar wordt geconstateerd dat zij toch echt moeten blijven zitten.

 

De levenslange gevangenisstraf is vanwege humanitaire redenen ingevoerd ter vervanging van de doodstraf. Maar hoe humanitair is die levenslange straf wanneer onze staatssecretaris alleen maar een manier zoekt zodat rechters zoveel mogelijk mensen levenslang gaan opleggen?

Deel

met uw netwerk:


Meer opiniestukken:

Bestel online:

Zo wordt u opiniemaker

In dit boek leert u in tien stappen denken en schrijven als een journalist

 

Alleen nog verkrijgbaar via bol.com


Schrijftip van de week

Week 50
Practice what you preach
> Meer