Debat
9 september 2016 | door: Dineke Koenen-Oldenwening, Docente

Verbeter de debatcultuur

Hoe debatteren we in Nederland? Met ‘Daar moet een piemel in'? Met ‘Nee, weg ermee!’ en een opgestoken middelvinger ter onderbouwing van je standpunt? Willen we die kant op of is het tij te keren?

"Wat zou het mooi zijn als de boze of bezorgde burger zich verbaal op beschaafde wijze in het debat kan mengen."

Met stijgende verbijstering heb ik gadegeslagen hoe er in Nederland de afgelopen maanden is gedebatteerd over maatschappelijke vraagstukken. In het asielvraagstuk was er het opmerkelijke lied ‘Daar moet een piemel in’ van de Steenbergse spreekkoren als (voorlopig?) dieptepunt. Tijdens de raadvergadering namen mannen achter het spreekgestoelte plaats die als bijdrage aan de discussie ‘Nee, weg ermee!’ en een opgestoken middelvinger ter onderbouwing van hun standpunt hadden. Dit totale gebrek aan argumentatie was voor geen enkel medium een gegeven op zichzelf met nieuwswaarde. Uitgezonderd een meesterlijke parodie in het televisieprogramma ‘De Kwis’ die hierop volgde, heb ik verder geen verontwaardiging hierover gezien. Is dit hoe we maatschappelijke debatten voeren?

 

Dat mensen boos zijn is hun goed recht. Dat ze dit uiten ook. Wat zou het mooi zijn als de boze of bezorgde burger zich verbaal op beschaafde wijze in het debat kan mengen. Wat zou het geweldig zijn als ALLE burgers zich op die manier kunnen uitdrukken. Wat zou het ideaal zijn wanneer iedereen zich inhoudelijk kan uitdrukken door zijn standpunt helder te formuleren en te onderbouwen. We hebben democratische spelregels, die essentieel zijn en in de praktijk hebben we daarvoor kritische burgers die op een vreedzame en beschaafde manier van gedachten kunnen wisselen over maatschappelijke vraagstukken nodig. Waar gaat het mis?

 

Debatcultuur

Hoe kan het dat we voorbijgaan aan dit gebrek aan onderbouwing van standpunten in officiële momenten binnen ons democratische proces? Hebben we een maatschappij waarin voor of tegen iets zijn de enige opties zijn? Welk voorbeeld geven we onze jeugd? Geen woorden maar daden als effectief middel in besluitvorming lijkt me een heel onwenselijke richting voor ons als gehele maatschappij. Wij Nederlanders hameren graag en vaak terecht op onze normen en waarden die overeind moeten blijven. Democratisch, geweldloos en beschaafd tot besluitvorming komen lijkt me zo een waarde. Willen we als volwassenen hier een inspanning voor leveren in het belang van onze kinderen en kleinkinderen, die onze maatschappij erven? Kunnen we de debatcultuur in ieders belang verbeteren?

 

Argumenteren

Kunnen argumenteren is een groot goed, maar niet iedereen gegeven. Niet iedereen leert het in zijn loopbaan op school of in zijn professionele leven. Toch blijft het de norm om zaken af te wegen en standpunten te onderbouwen en uit te wisselen in de maatschappij. Laten we ervoor zorgen dat al onze burgers dat als uitgangspunt omarmen en hier ook toe in staat zijn. Dat kan, bijvoorbeeld door ál onze leerlingen in het onderwijs te leren debatteren.

 

Participatiemaatschappij

Het oefenen in debatteren levert een fundamentele bijdrage aan de taalvaardigheid en persoonlijke ontwikkeling van jongeren. Door het debat ontwikkelen zij zich op het gebied van spreken, luisteren en argumenteren. Dit zijn belangrijke vaardigheden op die ervoor zorgen dat zij kunnen participeren in de maatschappij. Daarnaast leren leerlingen standpunten van verschillende kanten te bekijken, te bevragen en te begrijpen en zich in te leven in anderen. Hiermee ontdekken zij dat een vraagstuk vaak niet zwart-wit is. Dit inzicht is essentieel voor het onderschrijven van democratische rechtsgang en een verdraagzame, rechtvaardige maatschappij. Binnen democratische besluitvorming is het gesprek de basis. Argumenten zijn de smeerolie van die gesprekken. Het uitwisselen van standpunten geldt als de oxygenium van elke gezonde democratie. Zuurstof? Ja, echt.

 

Het nut van het leren debatteren reikt veel verder dan alleen het politieke speelveld. Zo kun je je kritische vermogens aanscherpen door zelf goed te leren argumenteren en debatteren. Je leert andermans argumentatie doorzien, te weerleggen en te beoordelen. Want wie goed leert debatteren, wordt zelf een kritische(r) luisteraar. Bijvoorbeeld door drogredenen te doorzien (en te weerleggen) en goede argumentatie te herkennen. Dat is in vele situaties bruikbaar: privé, in ouderraden, op de werkvloer van ieder bedrijf.

 

Onderwijs

De debatcultuur kan verbeterd worden door onderwijs en bewustwording over de manier waarop wij in dit land met elkaar in gesprek gaan over maatschappelijke issues. Het zou toch mooi zijn wanneer alle burgers leren dat plannen en maatregelen een doel dienen, dat plannen op uitvoerbaarheid ontworpen en getoetst moeten worden, dat we belangen moeten afwegen, altijd en overal. Dat leren ze door het verdedigen en aanvallen van (beleids)stellingen. Dat is nuttig en mogelijk op ieder niveau, vanaf de laatste jaren op de basisschool, waar met plezier en vol vuur gedebatteerd kan worden over snoepreclames en het belang van zakgeld. Jong en oud, iedereen komt immers in zijn leven alledaagse situaties tegen waarin gedebatteerd moet worden.

 

Binnen het vak Nederlands en maatschappijleer wordt soms al gedebatteerd in het kader van luister-, presentatie-, schrijf- en argumentatieve vaardigheden of burgerschapsvorming. Ook binnen lessen sociale vaardigheden of weerbaarheidstrainingen wordt debat soms ingezet. Het debat is dan een spreekvaardigheidsspel met duidelijke regels, waarbij het uitgangspunt altijd een stelling is. Het doel van een debat is het kunnen overtuigen van het publiek/een jury met gebruikmaking van goede argumenten.

 

Kennis over debatteren blijken leerlingen in hun vervolgopleiding hard nodig te hebben, maar onvoldoende te beheersen. Niet alle scholen debatteren immers; het staat namelijk niet in de eindtermen staat vermeld. Niet alleen binnen hun schoolloopbaan en in het maatschappelijke leven hebben we argumentatie en debatvaardigheden nodig. De ontwikkelingen in de maatschappij gaan in hoog tempo. Focussen op kritisch denken is in onze snelle wereld belangrijk. Doordat debaters geen vrije keus hebben in het debat, maar een toegewezen standpunt moeten leren verdedigen, moet men verplicht kijken naar de tegenargumenten, wat het kritisch denken scherpt. Wanneer leerlingen zich verdiepen in allerlei maatschappelijke onderwerpen en leren om dit los te zien van hun persoonlijke opvattingen is dat zeer verrijkend. Soms veranderen leerlingen oprecht van mening door het documenteren tijdens de voorbereiding en de reflectie op het debat naderhand doordat ze iets anders hebben moeten bekijken.

 

Presentatie

Het draait niet alleen om kritisch denken en een kloppende argumentatie. Je argumentatie kan perfect zijn, maar zonder een adequate presentatie overtuig je niemand. Dus ook je presentatievaardigheden verbeter je door het debat. Een vaardigheid die in vrijwel iedere baan en ook in het privéleven van pas komt. Voor het bedrijfsleven, andere werkgevers en andere professionals is het natuurlijk plezierig wanneer personeel zich goed kan uitdrukken, goed kan argumenteren en argumentatie van anderen kan doorgronden. Ook het bedrijfsleven zal het dus toejuichen wanneer werknemers en klanten goed kunnen presenteren.

 

Geen verliezers

De afgelopen weken hoorde ik D66 en Groen Links met verkiezingskoorts beweren ten strijde te willen trekken tegen ‘de tweedeling in de maatschappij’. Het verbeteren van ieders debatvaardigheid past binnen emancipatoire gedachten om bijvoorbeeld minderheden en minder draagkrachtigen beter uit te rusten voor participatie in de samenleving en daarmee draagt het bij aan het voorkomen of verminderen van de tweedeling in de maatschappij.

 

Niet alleen deze politieke partijen, maar ook andere zullen het doel onderschrijven: het bevorderen van burgerschapszin; van genuanceerd argumenteren en analyseren; het empathisch vermogen vergroten van burgers en het bewust onderschrijven van democratische principes. Allemaal essentiële aspecten die zullen bijdragen aan een rechtvaardige, beschaafde en verdraagzame maatschappij. Welke politieke partij kan daar tégen zijn? Niemand verliest, iedereen wint.

 

Het is niet alleen nuttig, het is ook een geweldige ervaring voor leerlingen om te ontdekken hoe zij een ander kunnen overtuigen en hoe zij zich moeten presenteren. Het draagt daarmee bij aan hun zelfvertrouwen!

 

Verankeren debatonderwijs

Als we alle burgers als leerlingen nu alvast leren argumenteren, onderbouwen, nuanceren en analyseren door middel van debat, kunnen we van al onze (toekomstige) volwassenen participerende, democratische burgers maken. De debatcultuur kunnen we echt verbeteren in Nederland door het debatonderwijs sterk te verankeren in het onderwijscurriculum. Dit zou ik dan ook graag zien; laten we dit realiseren met zijn allen: politiek, onderwijs, minister van onderwijs! Ook in het belang van ouders. Opdat ik ‘het piemellied’ nooit meer in een raadzaal hoef te horen en ik neem graag op de koop toe dat mijn kinderen me onder tafel kletsen in een debat over zakgeldverhoging. De jeugd zal in de toekomst raadsdebatten voeren, onderhandelen en beslissen in bedrijven, zorgen voor en lesgeven aan onze kinderen. Die maatschappij heeft kritische en mondige burgers nodig om de vraagstukken van de toekomst het hoofd te bieden. De jeugd heeft de toekomst. Onze jeugd en ook onze toekomst.

 

 

Trefwoorden:
Debat

Deel

met uw netwerk:
Opiniestukken van: Dineke Koenen-Oldenwening, Docente
Verbeter de debatcultuur - 9 september 2016



Meer opiniestukken:

Bestel online:

Zo wordt u opiniemaker

In dit boek leert u in tien stappen denken en schrijven als een journalist

 

Alleen nog verkrijgbaar via bol.com


Schrijftip van de week

Week 50
Practice what you preach
> Meer