natuur en milieu
9 november 2016 | door: Janneke Bazelmans en Hugo Wortel, stichting Orangutan Rescue

Keurmerk duurzame palmolie is misleidend

De palmolie die we importeren komt voornamelijk uit Indonesië een Maleisië. Duurzame palmolie bestaat daar niet.

"We moeten ons consumptiepatroon aanpassen: minder producten met palmolie consumeren."

Consumenten en bedrijven verdwalen in een woud aan keurmerken. Daarom werd enkele weken geleden de keurmerkenwijzer van Milieu Centraal gepresenteerd. Negentig keurmerken zijn onderzocht. In de categorie voeding staan elf ‘topkeurmerken’. Deze toppers voldoen aan drie eisen: ambitie, transparantie en betrouwbaarheid. Het keurmerk van de Roundtable for Sustainable Palm Oil (RSPO) voor duurzame palmolie valt hier ook onder. Helaas misleidend. De palmolie die we importeren komt voornamelijk uit Indonesië een Maleisië. Duurzame palmolie bestaat daar niet. 

 

 

Wat is duurzame palmolie?

Palmolie zit in meer dan de helft van de producten in de supermarkt. Het keurmerk Certified Sustainable Palm Oil (CSPO) geeft aan dat minimaal 95 procent van de palmolie in een product duurzaam is geproduceerd. Het is een keurmerk van de RSPO, een in 2004 door de industrie en ngo’s opgericht platform. Volgens de uitleg op de keurmerkenwijzer is de teelt van de duurzame palmolie niet ten koste gegaan van natuurbos en de leefomgeving van bedreigde diersoorten. Ook heeft het keurmerk criteria voor het respecteren van rechten van werknemers en de lokale bewoners. Er is onafhankelijke controle door een geaccrediteerde partij en een sanctiebeleid.

 

Ambitieus

De RSPO-criteria voor duurzame palmolie zijn minimale criteria op sociaal en milieugebied. Door de industrie en ngo’s gezamenlijk opgesteld waarbij iedereen ‘water bij de wijn’ heeft gedaan. Zo mag er regenwoud gekapt worden voor de aanleg van palmolieplantages en is het gebruik van bestrijdingsmiddelen als Paraquat en Round-up niet verboden. We moeten er bovendien voor waken dat deze minimale criteria dé duurzaamheidsnorm worden.

 

Transparant

Het RSPO-systeem kent vier verschillende handelsmethoden. Alleen gecertificeerde palmolie die door de hele keten apart is gehouden van andere palmolie valt onder het topkeurmerk. Niet al deze palmolie is te traceren tot aan de plantage. Palmolie die volgens certificaten wordt verhandeld, valt onder het ‘gewone’ keurmerk. Dit is een mix van palmolie met duurzaamheidscertificaten (waar duurzame palmolie fysiek niet in zit) en reguliere palmolie.

 

In de praktijk wordt het grootste deel van de gecertificeerde palmolie verhandeld via certificaten hetgeen leidt tot een niet-transparant systeem waar goedkope gecertificeerde palmolie wordt aangeboden. Deze certificatenhandel was ooit bedoeld als een eenvoudige entry-level model dat moest leiden tot volledig traceerbare gecertificeerde palmolie. Omdat de logo’s van de verschillende handelsmethoden weinig verschillen, is het voor een consument verwarrend welke handelsmethode er is gebruikt en dus hoe traceerbaar de palmolie is.

 

Het gevaar van het CSPO-keurmerk op producten is dat consumenten overschakelen op deze producten in de veronderstelling dat zij daarmee een duurzamere keuze maken dan wanneer zij een vergelijkbaar product kopen dat geen duurzaamheidskeurmerk draagt. Een product dat openlijk adverteert met het CSPO-keurmerk is namelijk niet per definitie ‘duurzamer’ dan een product waarin een ander plantaardig vet (zoals raapolie of zonnebloemolie) is verwerkt. 

 

Betrouwbaar

De RSPO blijkt keer op keer niet in staat de naleving van de criteria door de leden af te dwingen. Veel mogelijkheden hiertoe heeft de RSPO ook niet. Het hele systeem van de RSPO betreft zelfregulering. Zonder juridisch afdwingbare regelgeving is er voor bedrijven nauwelijks stimulans om zich aan gestelde regels te houden.

 

De RSPO heeft geen handhavingsmiddelen ter beschikking. De enige sanctie die opgelegd kan worden, is schorsing of beëindigen van het lidmaatschap. Op 2 november jl beëindigde de RSPO het lidmaatschap van het Indonesische bedrijf PT Ibris Palm in verband met het niet voldoen aan de RSPO-eisen. Het bedrijf heeft onder andere een palmolieplantage aangelegd in het leefgebied van de orang-oetan.

 

Afgelopen voorjaar werd het lidmaatschap van het Maleisische bedrijf IOI geschorst, waarna een aantal bedrijven de contracten met IOI ontbond. We moeten bedenken dat al die jaren de door de RSPO gecertificeerde palmolie door IOI als duurzaam is verkocht. Ook in Nederland. 
 
Inmiddels heeft IOI beterschap beloofd en zijn ze weer lid. Overigens, als de grond onder hun voeten te heet wordt, kunnen leden gewoon uit de RSPO stappen, bijvoorbeeld op het moment dat er een klacht tegen hen wordt ingediend. Op de website van de RSPO is een overzicht van klachten te zien. Het topje van de ijsberg, want de lokale bevolking heeft geen internet in hartje regenwoud en geen flauw idee dat ze een klacht kan indienen. Laat staan hoe.

 

Duurzame palmolie bestaat niet

De oliepalm komt van nature niet voor in Indonesië en Maleisië en kan alléén overleven dankzij drainage van de grond en grote hoeveelheden kunstmest en pesticiden. De gevolgen hiervan, erosie en verontreiniging van het grond- en rivierwater (drinkwater), maken de grond onvruchtbaar en hebben een zeer nadelige invloed op nabijgelegen bos- en stroomgebieden. Het is een monocultuur die de biodiversiteit aantast. Dieren worden verjaagd en kunnen nergens meer heen omdat er plantage na plantage na plantage wordt aangelegd. Op een palmolieplantage zoemen alleen wat insecten. Geen dier meer te bekennen.

 

Kortom: duurzame palmolie bestaat niet. Wat wel bestaat, is palmolie die onder minder verwoestende omstandigheden wordt verbouwd. Daar zou misschien sprake van kunnen zijn indien alle palmolie volgens alle criteria van de RSPO wordt verbouwd. Minder verwoestend dan reguliere palmolie, niet duurzaam. Want de productie van palmolie is eindig. Op een gegeven moment is al het regenwoud gekapt, blijven de gronden uitgeput achter en groeit er niets meer. Deze problemen bij de palmolieteelt worden niet opgelost door over te stappen op palmolie met een RSPO keurmerk.

 

Duurzame alternatieven

Overstappen op alternatieve grondstoffen met een lagere milieudruk dan palmolie, zoals algenolie, is de enige oplossing. De opbrengst van algenolie is veel hoger dan die van palmolie (12.000 liter per hectare tegenover 6.000 liter per hectare per jaar). Algen zijn mega-recyclers die groeien op CO2 en concurreren niet met landbouwgrond. Daarnaast moeten we ons consumptiepatroon aanpassen: minder producten met palmolie consumeren. Niemand is gebaat bij pakjes en zakjes en kant- en klaarmaaltijden.

 

Een keurmerkenwijzer als kompas door het woud aan keurmerken is een goede zaak. De palmolie die wij importeren is niet duurzaam te verbouwen. Het aanmerken van het RSPO keurmerk als topkeurmerk is dan ook misleidend.

Deel

met uw netwerk:
Opiniestukken van: Janneke Bazelmans en Hugo Wortel, stichting Orangutan Rescue
Keurmerk duurzame palmolie is misleidend - 9 november 2016



Meer opiniestukken:

Bestel online:

Zo wordt u opiniemaker

In dit boek leert u in tien stappen denken en schrijven als een journalist

 

Nu 50% korting: 9,95 euro incl bezorging!