Politiek
2 februari 2017 | door: Lourens J Posthumus, Filosofisch Consulent/Denkadviseur

Binnen de VVD heeft men geen kaas gegeten van integriteit

Het lijkt er op dat men binnen de VVD in de veronderstelling leeft dat integriteit een juridische kwestie is. Maar het ligt iets gecompliceerder.

"Integriteit is er pas als je het bent"

In NRC WEEKEND van 11 & 12 juni j.l. meldde Tom-Jan Meeus dat het Kamerlid van der Steur teksten aanleverde voor antwoorden op Kamervragen - die hij onder meer zelf had gesteld. Om de absurditeit nog maar eens te benadrukken voegt Meeus er “Ja, dit leest u goed” aan toe. En nu dit weer, de onthullingen door onderzoeksjournalist Bas de Haan.  

Met pek en veren de politiek uit, denk je dan. Maar ja, dat is symptoombestrijding en lost niets op. Er moet meer gebeuren.

 

Om corrupt te kunnen zijn, heeft iemand een bepaalde status en enige macht nodig waarvan eventueel misbruik gemaakt kan worden. Daaraan voldoen alle VVD'ers die de afgelopen tijd op een onplezierige wijze in het nieuws gekomen zijn. Daarmee is niet gezegd dat zij corrupt wáren, maar het mag duidelijk zijn dat zij niet voldeden aan wat het tegendeel van corrupt wordt genoemd, te weten: integer.

 

Deugdzaam en rechtschapen

Had dat begrip ‘integer’ in het Latijn ooit een kwantitatieve betekenis, later is deze verschoven naar het kwalitatieve en ethische ‘eerlijk’. Over dat laatste spreekt van Dale als: niet liegen, wars van leugen en bedrog. Synoniemen zijn daar: oprecht, deugdzaam en rechtschapen, termen die worden gebruikt om een hooggewaardeerde morele eigenschap mee te duiden, een zogenaamde deugd.

 

Deugd is ook het kernbegrip van Aristoteles’ ethiek: een goed mens kun je alleen maar zijn wanneer je dat wilt zijn vanuit het diepst van je wezen. En daarover gaat het bij integer-zijn: over die mentaliteit, die geestesgesteldheid.

 

In de aanloop naar het partijcongres van 2013 stelde de toenmalige voorzitter van de VVD vast dat alle bestuurders dienstbaar en betrouwbaar moeten zijn. Hij vond het belangrijk “dat integriteit bij iedereen tussen de oren zit.” Om missers in de toekomst te voorkomen werden er vervolgens vertrouwenspersonen benoemd en een daarboven opererende commissie integriteit als ultiem advies- en ijkorgaan. Haar activiteiten zijn gericht op het voorkomen van reputatieschade van de VVD, maar erg succesvol lijkt zij niet te zijn. Wellicht omdat het voor VVD'ers diffuus is waar het bij integriteit nu precies om gaat.

 

Een zaak van het geweten

Aristoteles sprak vanuit integriteit in zijn algemeenheid, over integer-zijn in het bijzonder. Integriteit is een abstract begrip dat als deugd moet verinnerlijken. Ik denk dat hij dat ‘zijn’ daartoe benadrukt, om er mee te zeggen: integriteit is er pas als je het bent. Het is geen juridische kwestie, maar iets van een heel andere orde: een zaak van het geweten.

 

Dat vraagt om gesprekspartners uit een andere wereld dan de werelden welke vertegenwoordigd zijn in de eerder genoemde commissie integriteit. En dan niet incidenteel bij belangrijke besluiten, maar bij voortduring in een continu proces. Deze op grond van hun studie en door ervaring gekwalificeerde gesprekspartners, moeten mensen zijn die daarenboven belangeloos dienen te zijn, geen betweters.

 

Dat betekent dat zij het begrip ‘epoche’ kunnen praktiseren. ‘Epoche’ is in de oude Griekse filosofie het moment waarbij alle oordelen betreffende het bestaan van de uiterlijke wereld en al de acties in de wereld, worden opgeschort. Hun attitude is a-moreel, wat maakt dat zij niet als bedreigend worden ervaren. Zij spreken zich niet uit over goed en kwaad. Zij doen niets meer maar ook niets minder dan iemand kritisch over zijn eigen denken te laten nadenken, zonder er (naar die ander toe) zelf iets van te vinden.

 

Doordachte uitkomst

De conclusie van die ander aan het eind van het proces, hoeven zij ook beslist niet te delen. Dat is niet aan de orde. Wel hebben zij, door voortdurend door te vragen, bewerkstelligd dat er een doordachte uitkomst is. Zij zijn als het ware wat een hulplijn bij het toepassen van een stelling van Pythagoras is: een lijn die weggegumd kan worden nadat de berekening is voltooid. Het uiteindelijke resultaat van hun activiteit is dat daar - door mensen die heel in het bijzonder geacht worden integer te zijn, meer en anders en beter over is nagedacht.

 

En als ik het goed zie, is dat waaraan de VVD behoefte heeft.

Deel

met uw netwerk:
Opiniestukken van: Lourens J Posthumus, Filosofisch Consulent/Denkadviseur
Binnen de VVD heeft men geen kaas gegeten van integriteit - 2 februari 2017



Meer opiniestukken:

Bestel online:

Zo wordt u opiniemaker

In dit boek leert u in tien stappen denken en schrijven als een journalist

 

Alleen nog verkrijgbaar via bol.com


Schrijftip van de week

Week 50
Practice what you preach
> Meer