Politiek
8 maart 2017 | door: Brandon Pakker, Filosoof

Waarom identiteitspolitiek onhoudbaar en potentieel gevaarlijk is

Het idee dat er zoiets is als een statische en homogene Nederlandse identiteit, is onhoudbaar. Een dergelijk begrip veronderstelt een natuurlijk fundament dat niet bestaat.

"Cultuur of identiteit in Nederland is een dynamisch gegeven en kent vele gezichten."

De Nederlandse identiteit is naar de aanloop van de komende verkiezingen een veelbesproken thema. In diverse debatten pleiten lijsttrekkers voor verschillende invullingen hiervan. Hiermee doen zij net alsof er een statische, gemeenschappelijke en afgebakende identiteit bestaat. Dat is onhoudbaar en potentieel gevaarlijk. 

 

Nationale grenzen en identiteit

We leven echter in een wereld van globalisering. Een wereld waarin afstand geen belemmering (meer) vormt voor de uitwisseling van onder andere mensen, ideeën en arbeid. Nationale grenzen definiëren een land in geografische en politieke zin, maar niet noodzakelijk in culturele zin. Cultuur is een dynamisch gegeven, en het idee dat normen, waarden en tradities onveranderlijk zijn of zouden moeten zijn is onjuist en nodigt uit tot exclusivisme.

 

Wanneer een politicus bijvoorbeeld suggereert dat Nederland van ‘ons’ is, wordt daarmee eenrichtingsverkeer voor nieuwkomers als norm gesteld. ‘Wij’ leven in Nederland, en ‘zij’ dienen zich aan ons aan te passen. ‘Wij’ vormen een homogeen en onveranderlijk collectief van gedeelde normen, waarden en tradities, en daar dien jij aan te conformeren. Dat is de norm. Assimileer. Dat is normaal. Doe normaal. Normaal. Doen. 

 

Een formele en informele invulling van de Nederlandse identiteit 

Natuurlijk mogen Nederlandse burgers trots zijn op Nederland. In formele zin beschikken Nederlanders wel degelijk over een identiteit. De bepalingen in de Nederlandse Grondwet en de internationale verdragen (bijv. de UVRM) waaraan Nederland zich verbindt weerspiegelen normen waar de meeste Nederlandse burgers met recht trots op mogen zijn. Deze bepalingen zijn begrijpelijkerwijs niet eenvoudig te wijzigen en in die zin vormen zij een statische invulling van de Nederlandse identiteit.  

 

Daarmee volgt echter niet dat een informele invulling—namelijk identiteit zoals die bestaat in de privésfeer—eveneens statisch is of zou moeten zijn. Wanneer een volksvertegenwoordiger hiervoor pleit wordt het tegenovergestelde gesuggereerd, en dit is feitelijk onjuist en potentieel ontwrichtend omdat het exclusivisme en polarisatie tussen mensen rechtvaardigt. 

 

De Nederlander

Het idee dat er zoiets is als een statische en homogene Nederlandse identiteit, is onhoudbaar omdat een dergelijk begrip een natuurlijk fundament veronderstelt dat niet bestaat: er bestaat geen natuurlijke wet die een statische of homogene definitie van ‘de’ Nederlandse identiteit rechtvaardigt. Evolutie dicteert verandering in zowel natuurlijke als culturele zin. 

 

Tradities doen wellicht vermoeden dat een statische en typerende invulling van identiteit bestaat, maar dit is onjuist en hun bestaansrecht of waarde is er bovendien niet afhankelijk van. Ook tradities zijn (in evolutionaire zin) voortdurend aan verandering onderhevig. Cultuur of identiteit in Nederland is een dynamisch gegeven en kent vele gezichten. Die gezichten mogen er zijn zolang zij niet indruisen tegen de formele invulling van de Nederlandse identiteit. Dit impliceert tolerantie jegens nieuwkomers en vereist geen volledige assimilatie. Juist omdat de informele invulling van de Nederlandse identiteit dynamisch en heterogeen is, is het idee van volledige assimilatie onzinnig en onwenselijk. De uitwisseling van verschillende ideeën en gebruiken in de privésfeer past in een democratisch land waarin vrijheid verankert is in de Grondwet. Met ‘wij’ moeten we het doen, en iedereen die zich houdt aan de formele identiteit van Nederland, is vrij om zijn of haar eigen identiteit vorm te geven. 

 

De mens

Het zou politici naar aanloop van de verkiezingen (en daarna) sieren wanneer ze afzien van retoriek en het begrip Nederlandse identiteit minder uniform voorstellen. Laten we de Nederlandse burger beschouwen als een individu dat niet in één culturele categorie te plaatsen is. Daarmee vervallen we niet in identiteitspolitiek en geven we niet toe aan de natuurlijke drang tot het categoriseren van mensen. Want dat is wat wij in de eerste plaats zijn: mensen. Een mens als mens beschouwen biedt ruimte voor diversiteit, begrip en tolerantie. Vooroordelen op basis van een foutieve voorstelling van identiteit hebben hier geen plaats. Laten we niet Normaal. Doen. 

 

Wanneer iemand u vraagt in hoeverre u zich een Nederlander voelt, stel ik daarom voor om in lijn met Socrates te antwoorden: “Ik ben geen Nederlander, maar een wereldburger.”

Deel

met uw netwerk:


Meer opiniestukken:

Bestel online:

Zo wordt u opiniemaker

In dit boek leert u in tien stappen denken en schrijven als een journalist

 

Alleen nog verkrijgbaar via bol.com


Schrijftip van de week

Week 50
Practice what you preach
> Meer