Natuur en Milieu
4 april 2017 | door: Ruud Maas

Alle kolencentrales dicht: te simpele oplossing voor een complexe kwestie

Bij de afgelopen verkiezingen was het een belangrijk thema: moeten we alle kolencentrales in Nederland onmiddellijk sluiten? Dat klinkt heel duurzaam, maar er hangt veel meer mee samen.

"Uiteindelijk is een geleidelijke afbouw van het aantal kolencentrales in Nederland voordeliger."

Nederland is, samen met de meeste andere landen in de wereld, verslaafd aan energie uit fossiele brandstoffen. In 2015 kwam slechts 5,8 procent van alle gebruikte energie in Nederland uit duurzame bronnen. Maar of je nu een klimaatscepticus bent of liever vandaag dan morgen van die fossiele brandstoffen af wil, er zal uiteindelijk een alternatief gevonden moeten worden.

 

De voorraad fossiele brandstoffen is namelijk niet oneindig. Veel mensen zien echter liever niet dat er wordt gewacht op het opraken van de voorraden, de uitstoot van broeikasgassen moet onmiddellijk worden teruggedrongen. Daarom was het sluiten van alle kolencentrales een belangrijk thema tijdens de verkiezingen in maart 2017. Het zou de totale CO2-uitstoot met meer dan 25% verminderen. Maar is het allemaal wel zo simpel?

 

Biomassa-bijstook

In Nederland zijn inmiddels vijf van de tien kolencentrales gesloten. Van de overige vijf zijn er drie pas onlangs gebouwd. In de meeste centrales wordt behalve kool ook biomassa bijgestookt. Biomassa is een verzamelnaam voor allerlei soorten organisch materiaal, van hout en palmolie tot botten en mest. Het bijstoken van biomassa wordt gezien als CO2-neutraal. Als je een boom verbrandt dan komt er weliswaar ook CO2 in de lucht, maar deze CO2 is pas onlangs door deze boom aan de lucht onttrokken. Als je dus weer een nieuwe boom plant, dan blijft de hoeveelheid CO2 in deze kringloop gelijk. CO2 uit fossiele brandstoffen is daarentegen miljoenen jaren oud en laat de totale hoeveelheid CO2 in de lucht alleen maar stijgen. De kolencentrales in Nederland willen graag zo veel mogelijk overgaan op het bijstoken van biomassa (omdat ze hier heel veel subsidie voor krijgen). De Amercentrale van Essent wil in 2020 zelfs voor 80% draaien op biomassa. Het sluiten van alle kolencentrales zou dus ook het einde beteken van deze vorm van duurzaam energie opwekken.

 

Critici vinden het maar niks dat een groot deel van de subsidie die bedoeld is voor duurzame energie naar kolencentrales gaat vanwege de biomassa-bijstook. Het helpt de kolencentrales alleen maar om te concurreren met steeds goedkoper wordende windenergie. Bovendien is biomassa alleen duurzaam als er aan bepaalde voorwaarden wordt voldaan, al gelden hier in Nederland al de strengste regels voor bijstook van de hele wereld. Zo mag de biomassa alleen een reststroom (afval) zijn uit een andere industrie en moet heel duidelijk zijn dat de vrijgekomen CO2 wordt gecompenseerd met nieuwe bomen. Desondanks blijft energie uit wind en zon veel duurzamer, waarom niet daar vol op inzetten?

 

Stabiele energielevering en emissierechten

Er kleven nog wat nadelen aan energie uit wind en zon. Zo is het aanbod ervan niet stabiel, je kunt immers niet zelf bepalen wanneer het waait of de zon schijnt (helaas). De huidige technologie is nog niet in staat om efficiënt zo veel energie op te slaan voor later gebruik, dus moet er overgeschakeld worden op andere bronnen als het windstil is. Dan is biomassa bijstoken een beter alternatief dan fossiele brandstoffen. Wellicht kan een Europees of wereldwijd energienetwerk dit oplossen, maar zover is het nog niet. Bovendien zal het nog lang duren voordat wind- en zonne-energie in staat is om volledig aan onze energievraag te voldoen. In 2023 zal naar verwachting slechts een kwart van onze energie uit wind komen.

 

Daarnaast zijn er nog wat aanmerkingen van zowel economische als duurzame aard op het sluiten van de kolencentrales. In Europa moet je namelijk de uitstoot van je bedrijf ‘afkopen’ met emissierechten. Door het welbekende systeem van vraag en aanbod betekent meer ongebruikte emissierechten een lagere prijs voor uitstoot. Als de kolencentrales in Nederland sluiten, komen er veel emissierechten op de markt. De lagere prijs voor uitstoot maakt het dan wellicht in een ander land heel aantrekkelijk om een vervuilendere kolencentrale bij te bouwen, zonder biomassa-bijstook. Zo is de totale uitstoot gelijk of erger, maar wordt de energie in Nederland wel duurder. Dat kan dan weer voor bedrijven een reden zijn om Nederland te verlaten.

 

Bijstook als aanjager biobased economy

Tot slot is er nog een argument dat vaak over het hoofd wordt gezien. Fossiele brandstoffen worden namelijk niet alleen maar gebruikt om energie op te wekken. Het wordt ook verwerkt in talloze andere producten, denk bijvoorbeeld aan plastic. Biomassa leent zich ook voor veel meer toepassingen dan alleen energieopwekking of voedsel, en zou fossiele brandstoffen ook in andere industrieën kunnen vervangen.

 

In een dergelijke biobased economy wordt ingezet op ‘cascadering’, dit betekent dat in iedere stap van het gebruik van biomassa dit zo efficiënt mogelijk wordt gedaan. Zo kan er bijvoorbeeld nog veel meer uit GFT afval gehaald worden dan slechts het gebruik als bodemverbeteraar. Er kunnen eerst nog stoffen en gassen uit gewonnen worden die gebruikt kunnen worden in plastics, medicijnen, (vee)voedsel en meer. Verbranding voor energie en warmte is dan meestal pas een laatste stap. Dit wordt nu nog weinig gedaan, want duurzame biomassa is relatief duur wegens het geringe aanbod. Wanneer de vraag vanuit bijstook er echter voor zorgt dat er meer aanbod van duurzame biomassa wordt gecreëerd, dan wordt het misschien ook interessanter voor andere industrieën om over te stappen op biomassa als belangrijke grondstof.

 

Moeten de laatste vijf kolencentrales in Nederland zo snel mogelijk sluiten? Wellicht, maar dat is een overweging waar meer bij komt kijken dan slechts de directe vermindering van CO2-uitstoot binnen de Nederlandse landsgrenzen. Alle voor- en nadelen moeten daarin meegenomen worden. Uiteindelijk is een geleidelijke afbouw van het aantal kolencentrales in Nederland misschien voordeliger.

Deel

met uw netwerk:


Meer opiniestukken:

Bestel online:

Zo wordt u opiniemaker

In dit boek leert u in tien stappen denken en schrijven als een journalist

 

Alleen nog verkrijgbaar via bol.com


Schrijftip van de week

Week 50
Practice what you preach
> Meer