Europa
12 maart 2012 | door: Arjan Hehenkamp en Michelle Childs, directeur Artsen zonder Grenzen, resp. directeur beleid en pleitbezorging MSF Access Campaign.

Een vrijbrief voor misbruik: de andere kant van ACTA

De afgelopen weken kwam er een golf van protest door heel Europa: de ACTA zou de internetvrijheid in gevaar brengen. Maar er is meer: de ACTA bedreigt ook miljoenen levens in ontwikkelingslanden.

"ACTA is een opzettelijke poging nepmedicijnen en generieke medicijnen met elkaar te verwarren"

Het recente besluit van de Europese Unie om het ACTA-verdrag (Anti-Counterfeiting Trade Agreement) te ondertekenen werd door Europese burgers met verontwaardiging ontvangen. In verschillende steden gingen mensen de straat op in protest tegen de nieuwe wetten en de gevolgen voor internetvrijheid in het bijzonder. Petities werden en masse getekend; twee miljoen handtekeningen werden er vorige week in Brussel afgeleverd. Maar ACTA heeft nog een andere, minder besproken implicatie: namelijk dat miljoenen levens in ontwikkelingslanden aan een zijden draadje komen te hangen vanwege gebrek aan toegang tot betaalbare medicijnen.

 

Vervolging en gerechtelijke procedures

ACTA zal een negatieve invloed hebben op die toegang tot medicijnen. Het principe achter ACTA – het handhaven van intellectuele eigendomsrechten – zal een vrijbrief voor misbruik verschaffen. Het maakt het zeer waarschijnlijk dat medicijnen vast worden gehouden en dat generieke fabrikanten, leveranciers en zelfs mensen die de medicijnen gebruiken, bedreigd worden met vervolging en gerechtelijke procedures. De mensen die achter ACTA staan zeggen dat de gedachte is dat de distributie van namaakproducten (counterfeits), inclusief namaakmedicijnen, wordt voorkomen. Maar wat is een namaakmedicijn? Het woord op zich is beladen en verdient een nadere blik.

 

Nepmedicijnen versus generieke medicijnen

Ogenschijnlijk refereert het woord naar nepmedicijnen. Nepmedicijnen zijn inderdaad gevaarlijk. Ze worden vervaardigd – vaak met weinig of geen van de levensreddende farmaceutische ingrediënten, of erger nog, met schadelijke ingrediënten – met de intentie mensen te laten geloven dat het om een merkmedicijn gaat. Wat ook betekent dat de verpakking wordt nagebootst om de consument om de tuin te leiden. Dit heeft echter niets te maken met generieke medicijnen. Generieke medicijnen zijn legitiem geproduceerde medicijnen: chemisch identieke (bio-equivalente) en exacte kopieën van het originele medicijn, maar wel met een significant lagere prijs. Die prijs betekent dat zij een reddingslijn vormen waardoor mensen in ontwikkelingslanden behandeld kunnen worden en behandelaars, zoals Artsen zonder Grenzen, of donoroverheden die hulp aan het buitenland bieden – hun zorg flink kunnen uitbreiden naar veel en veel méér mensen. Rond 80% van de medicijnen die Artsen zonder Grenzen gebruikt om mensen met hiv te behandelen bestaat uit generieke medicijnen.

 

Opzettelijke verwarring

Het verschil lijkt voor de hand te liggen. Maar ACTA is een opzettelijke poging nepmedicijnen en generieke medicijnen met elkaar te verwarren en te versmelten. Ogenschijnlijk gaat ACTA om het stoppen van de handel in nepmedicijnen. Maar de bepalingen in het verdrag houden in dat legitieme, levensreddende generieke medicijnen in beslag kunnen worden genomen of dat er disputen komen over labelling en handelsmerken, en andersoortige gerechtelijke vervolging.

 

Onterechte confiscaties

We hebben al gezien wat de effecten zijn van soortgelijke bepalingen in Europese douanereglementen. Met een alarmerende regelmaat worden medicijnen in Europa geconfisqueerd; zonder uitzondering ging het om legaal geproduceerde generieke medicijnen die onterecht voor namaak werden aangezien of abusievelijk ervan verdacht werden van inbreuk op een handelsmerk te maken. ACTA’s voorstanders zeggen dat dit in de laatste versie is aangepast, maar dat is alleen een deel van de oplossing. De bedreiging wat de labelling betreft, is er nog steeds. Ter illustratie van de risico’s, een voorval uit 2009: de douane in Duitsland confisqueerde een zending generieke versies van een antibioticum, simpelweg omdat een douaneambtenaar de internationale wetenschappelijke naam van het molecuul verwarde met de merknaam van het medicijn dat door GlaxoSmithKline wordt gemaakt.

 

Buitensporige straffen

ACTA dreigt dit soort incidenten te verveelvoudigen. Het zou douaneautoriteiten de macht geven legitieme generieke medicijnen vast te houden of in beslag te nemen als louter een vermoeden leeft dat er inbreuk op een handelsmerk wordt gemaakt. En wie lopen er gevaar? Generieke producenten, ten eerste. ACTA dreigt de handel in generieke medicijnen een riskante onderneming te maken, eentje waar bedrijven terug voor zullen deinzen. Het gebrek aan legale waarborgen in het verdrag moedigt misbruik aan, met name gezien de commerciële rivaliteit tussen farmaceutische multinationals en generieke fabrikanten. Omdat ACTA het handhavingsnet wijder uitgooit, nog verder dan de douane, kunnen derde partijen die deze medicijnen gebruiken – zoals behandelaars als Artsen zonder Grenzen – ook getroffen worden en verwikkeld raken in gerechtelijke acties. De voorgestelde straffen voor zulke overtredingen zijn buitensporig.

 

Levensbedreigende gevolgen

Maar uiteindelijk wordt de prijs betaald door die mensen die afhankelijk zijn van levensreddende medicijnen. In veel van de recente gevallen werden generieke medicijnen slechts tijdelijk verhinderd hun plaats van bestemming te bereiken; maar zelfs dat kleine oponthoud kan levensbedreigend zijn. Voor veel ziekten zoals aids en tuberculose betekent een vertraging in ontvangst van medicijnen dat mensen resistentie tegen die medicatie kunnen ontwikkelen en dat er overgegaan moeten worden op duurdere alternatieven. En als ACTA generieke competitie afschrikt, zullen geneesmiddelenprijzen stijgen, waardoor behandeling beperkt wordt tot die groep mensen die die hoge prijs kunnen betalen.

 

Nieuwe barrières

Volgens internationale handelsregels moeten landen handhaving van intellectuele eigendomsrechtregels introduceren met betrekking tot namaak van medicijnlabels, dat houdt in: als een label opzettelijk is gekopieerd met misleiding als oogmerk. Maar – en dit is essentieel – dit zal een basis vormen met ingebouwde waarborgen tegen misbruik, waardoor landen nog steeds de optie hebben toegang tot medicijnen te bevorderen. ACTA – en het EU-recht in het algemeen – gaan verder dan wat nu vereist wordt van landen en werpt nieuwe barrières op inzake de toegang tot medicijnen.

 

Europa moet effecten overwegen
Europa doet nu een pas op de plaats en beraadt zich verder over de ACTA en heeft het Europese Hof van Justitie gevraagd na te gaan of het verdrag in lijn is met het EU-recht. Maar dit blijft een verdrag dat bedoeld is om ook in alle ontwikkelingslanden ingevoerd te worden, en zij zullen niet de optie hebben de tekst te veranderen. Europa, samen met de Verenigde Staten en Japan, zijn al in alle stilte bezig deze zelfde schadelijke eenzijdige handhaving aan ontwikkelingslanden op te dringen. Europa moet een pauze inlassen en de effecten die ACTA heeft overwegen, niet alleen op zichzelf, maar ook op de ontwikkelingslanden. Want de belangen die op het spel staan zijn te groot om dat niet te doen.

Deel

met uw netwerk:
Opiniestukken van: Arjan Hehenkamp en Michelle Childs, directeur Artsen zonder Grenzen, resp. directeur beleid en pleitbezorging MSF Access Campaign.
Een vrijbrief voor misbruik: de andere kant van ACTA - 12 maart 2012



Meer opiniestukken:

Bestel online:

Zo wordt u opiniemaker

In dit boek leert u in tien stappen denken en schrijven als een journalist

 

Alleen nog verkrijgbaar via bol.com


Schrijftip van de week

Week 50
Practice what you preach
> Meer