Europa
10 augustus 2012 | door: Philip Ebels, in Brussel gebaseerde journalist

Een federaal Europa van ministaatjes

In de jaren negen opperde bierbrouwer Heineken het idee van een Verenigd Europa met 75 staten. Twintig jaar later lijkt zijn voorstel relevanter dan ooit.

"Veel landen doen wat ze moeten doen om tegemoet te komen aan hun veeleisende burgers: decentraliseren"

Alfred Heineken deed meer dan bier brouwen alleen. Hij dacht ook na over de dingen, zoals de toekomst van Europa en hoe die tegemoet te zien.

 

Ik stel een Verenigd Europa voor van 75 staten”, schreef hij in juni '92 in een zelf uitgegeven pamflet, “elk met een bevolking van vijf tot tien miljoen inwoners”. Heineken, een oude man met veel tijd en geld om handen, had wel vaker een idee. En dat van Europa was snel weer vergeten. Helaas. Want twintig jaar later is het relevanter dan ooit.

 

Klein én groot

Het is al eerder gezegd, maar nog nooit was het zo waar als op de dag van vandaag: de Europese landen zijn te klein voor internationale zaken en te groot voor het leven van alledag.

Militair, diplomatiek, economisch: de tijd dat Duitsland of Frankrijk individueel hun mannetje stonden is allang voorbij. Laat staan Nederland. Daarom hebben we de Navo, Europese diplomaten en de interne Europese markt. 

 

Werp eens een blik op de lijst van grootste landen ter wereld. Het grootste lid van de Europese Unie, Frankrijk, is nummer 43. De nummer één, Rusland, is meer dan 30 keer zo groot. China en de VS zijn beide meer dan 17 keer zo groot.

 

En dan op de lijst van landen naar bevolkingsaantal. Duitsland, de nummer één van de EU, is de nummer 16 van de wereld. In China, de nummer 1, wonen meer dan 16 keer zo veel mensen. Het inwonertal van India is bijna 15 keer zo hoog.

 

Mensen zijn geen schapen meer

Maar de EU, zou het een land zijn, is nummer zeven op de lijst van grootste landen ter wereld en nummer drie op de lijst naar inwonertal. En, zoals ze in Brussel graag benadrukken, nummer één op de lijst van grootste economieën.

 

Ook voorbij is de tijd dat de mensen schapen waren. De tijd dat ze gehoorzaam waren en hun leiders niet verveelden met verlangens van openheid, efficiëntie, medezeggenschap en verantwoording.

 

Technologische vooruitgang heeft altijd geleid tot politiek gedonder. Vaak ten spijt van de machthebbers. Zo ook nu – en niet alleen in de Arabische wereld. Het internet, net als vroeger de boekdrukkunst, geeft de mensen toegang tot informatie en de middelen om die te verspreiden.

 

Daarom doen veel landen wat ze moeten doen om tegemoet te komen aan hun steeds meer mondige en veeleisende burgers: decentraliseren. Duitsland, Groot-Brittannië, Frankrijk, Italië, Spanje: alle grote West-Europese landen hebben de laatste paar decennia hun regio’s meer macht gegeven – en niet omdat ze dat nu zelf zo graag willen. Hoe dichterbij de macht, hoe democratischer.

 

De staat werkt niet zo goed meer

Alles met een functie, zo zou je kunnen denken, heeft een optimale omvang. Een pen kan groter zijn of kleiner, maar je moet er wel mee kunnen schrijven.

 

De Europese welvaartstaat heeft verschillende functies: Het moet zorgen voor de bescherming van buitenaf, voor de orde binnenin, voor de zorg, het onderwijs, de wegen en de bossen en de verdeling – in meer of mindere mate – van de welvaart.

 

Het probleem is dat de verschillende functies ieder een eigen optimale omvang hebben en dat die, naarmate de wereld verder globaliseert, steeds verder uiteenlopen. Het gevolg is niet dat de staat niet meer werkt; hij werkt gewoon niet zo goed meer – zie de crisis. Net als een pen zo groot als een bezem of zo klein als een splinter: je kunt er nog best mee schrijven, maar handig is het niet.

 

Het is een trend die alleen maar zal doorzetten. De technologie zal zich blijven ontwikkelen en burgers zullen er dankbaar gebruik van blijven maken. China en andere opkomende reuzen zullen blijven opkomen. En dan komt er een moment – of is het al geweest? – dat de Europese staten van nu meer in de weg staan dan iets anders, hinderlijke obstakels tussen Brussel en Barcelona.

 

Heineken de profeet?

Het lijkt zo’n gek idee nog niet, zo’n verenigd Europa van kleine staatjes. We zouden nog wat te zeggen hebben tegen China of de VS, en tegelijkertijd van dichtbij kunnen bepalen of we wiet willen kunnen roken of stierenvechten willen toestaan.

 

We zouden een kleine, federale regering hebben, verkozen in plaats van benoemd, die zich alleen bezig houdt met die dingen die de staatjes niet beter zelf kunnen regelen. We zouden een open politiek systeem hebben, democratisch en toegankelijk.

 

Maar goed, het blijft natuurlijk absurd. Zeker op het eerste gezicht. We zijn zo gewend aan de verdeling van het continent dat we niet in staat zijn om het anders voor te stellen. Of toch?

 

We hebben binnenkort wellicht een heuse Europese regering, een laat antwoord op een zich veel te lang voortslepende crisis. Tegelijkertijd hebben we er binnenkort wellicht een lidstaat bij – nog na Kroatië. Schotland maakt zich op voor een referendum in 2014 over onafhankelijkheid ja of nee.

 

Een Schotse journalist in Brussel weet met zekerheid en cijfers uit te leggen dat het ja zal worden. In dat geval zal het wellicht niet lang duren voordat Vlaanderen, Catalonië, Noord-Italië en wie weet wie nog meer het lot in eigen handen nemen. Had Heineken dan toch gelijk?

 

Dit artikel is tevens in tien talen verschenen op Presseurop.eu en in het Engels op EUobserver.

Trefwoorden:
Europa

Deel

met uw netwerk:
Opiniestukken van: Philip Ebels, in Brussel gebaseerde journalist
Een federaal Europa van ministaatjes - 10 augustus 2012



Meer opiniestukken:

Bestel online:

Zo wordt u opiniemaker

In dit boek leert u in tien stappen denken en schrijven als een journalist

 

Alleen nog verkrijgbaar via bol.com


Schrijftip van de week

Week 50
Practice what you preach
> Meer