Debat
27 juli 2011 | door: Diederik Smit, cabaretier en demissionair student

Zeg wat je wil, maar zorg dat je gelijk hebt

Besefte Anders Breivik wel dat hij met zijn daden eenlingen kon aanzetten tot onzinnige uitspraken? Dat vroeg ik me zo af de laatste dagen, bij het lezen van de reacties op de Noorse massamoord.

"Niets is zinlozer en lelijker dan geweld naar aanleiding van kwalijke onzin."

Geen misverstand: ik zeg niet Breivik met zijn moorden verantwoordelijk is voor de woorden van Nederlandse columnisten, maar zijn daad schept wel een klimaat waarbinnen gevaarlijke denkfouten kunnen plaatsvinden.

 

Het debat lijkt zich toe te spitsen op de vraag hoe we gruweldaden als die van Breivik in de toekomst kunnen voorkomen. Nooit meer Oslo, zo lijkt de gedachte. Ik pleit echter voor een fatalistischer benadering. Ik bedoel het niet opbeurend, maar Anders Behring Breivik zal niet de geschiedenis ingaan als de laatste extremist ooit die een bloedbad aanrichtte, ongeacht de uitkomst van de discussie van dit moment.

 

Terroristische eenmansacties zijn een onvermijdelijke bijwerking van de huidige tijd. Het fenomeen hangt onlosmakelijk samen met tal van zaken die volkomen inherent zijn aan de maatschappij waarin we leven: de impact van de media, individualisering en globalisering. Het hangt samen met iets onveranderlijks als de wisselwerking tussen woorden en geweld, tussen woorden en daden in het algemeen. De dag dat woorden nergens nog aanzetten tot geweld, is de dag dat woorden nergens nog aanzetten tot daden.

 

Het is dus een gevaarlijk misverstand dat de aard van het politiek en maatschappelijk debat terroristische acties van wie dan ook kan voorkomen.

 

Vijf voor twaalf

We vinden het misverstand bij columnist Bas Heijne die zich in het NRC afvraagt wat Wilders gaat doen om te voorkomen dat hij ooit nog door iemand verkeerd geïnterpreteerd wordt. En volgens de conservatieve publicist Bart Jan Spruyt moet Wilders nu afstappen van zijn apocalyptische standpunt dat het vijf voor twaalf is met betrekking tot de islamisering van Europa.

 

Welnu. Wilders is niet de enige die wel eens heeft gezegd dat het vijf voor twaalf is. In februari 2002 sprak Pim Fortuyn dezelfde woorden, om eraan toe te voegen: “Dat is waar ik die zetels vandaan haal, want dit land is het zat.” En ook: “Ik kan niet anders en ik doe niet anders. Dan maar ik afgemaakt. Maar het probleem, meneer, dat blijft.”

 

Fortuyn kreeg gelijk. Niet alleen op 6 mei, ook op 6 maart, de dag van de gemeenteraadsverkiezingen. Fortuyn haalde inderdaad de zetels, het land was het inderdaad zat, Fortuyn werd inderdaad afgemaakt en het probleem bleef inderdaad.

 

Tien voor half zeven 

En dus gaan we naar Vlaardingen, naar2005. InHotel Delta praat Bart Jan Spruyt met Joost Eerdmans en Geert Wilders over de mogelijke oprichting van een nieuwe partij. De heren komen er niet uit. Wilders zal de PVV oprichten, Eerdmans komt samen met Marco Pastors met de partij EénNL. In de verkiezingscampagne van 2006 zegt Eerdmans: “Wilders heeft het al opgegeven met de islam, wij zoeken nog naar oplossingen.” Wilders noemt EénNL “het D66 van rechts”. Zie daar de tegenstelling: volgens Wilders is het vijf voor twaalf, volgens Eerdmans toen en Spruyt nu is het tien voor half zeven. Eerdmans haalde nul zetels. Wilders negen. Het probleem, meneer, was gebleven.

 

Chargeren mag

Spruyt gaat voorbij aan het effect dat de apocalyptische retoriek van Wilders heeft gehad. Hij heeft politiek Den Haag er succesvol mee wakker geschud, tot genoegen van veel kiezers. Juist de sterke taal en de soms chargerende teksten vormen een belangrijk deel van zijn politieke en electorale succes, ook omdat ze hand in hand gaan met feitelijke onderbouwing. Je kunt het met Wilders eens of oneens zijn, maar zijn toespraken en interviews staan vol met feiten, cijfers en citaten. Als je oprechte overtuiging daarop gebaseerd is, is chargeren en provoceren niet verboden bij het bereiken van je politieke doelen. Zo werkt onze democratie. Een Noorse extremist mag dat niet ruïneren.

 

Geert Wilders wordt al bijna zeven jaren dag en nacht beveiligd, maar in tegenstelling tot Pim Fortuyn kan hij nog zeggen wat hij vindt. Hij kan nog deelnemen aan het debat en meningen verkondigen waar vele Nederlanders het mee eens zijn. Hij kan nog twitteren dat Henk Bleker een zeurpiet is. Hij kan kon nog zeggen dat hij het niet eens is met Tofik Dibi, Bart Jan Spruyt of Job Cohen. Hij kan nog zeggen hoe laat het is.

 

Dat is wat we te verdedigen hebben. Toekomstige terreur van eenlingen kunnen we niet voorkomen. Wat we wel kunnen voorkomen is dat onze politici en onze democratie moeten buigen voor de willekeur van geweld.

 

We kunnen politici niet verantwoordelijk houden voor gewelddadigheden naar aanleiding van hun overtuigingen, ook omdat extremisten nog wel eens willekeurig kunnen shoppen in ideologieën, op zoek naar de juiste legitimatie. Het eclectische terrorisme van Breivik was geïnspireerd door zowel Wilders als Al Qaeda.

 

Wat we in dit verband wél van politici kunnen vragen, is dat ze hun overtuigingen altijd blijven baseren op feiten. Als Wilders de noodklok luidt over de islam, heeft hij cijfers en koranpassages paraat om zijn stelling te ondersteunen. Binnen onze democratie hoort dat bij de verantwoordelijkheid van een politicus. Dat het een zonderlinge Noor zou kunnen aanzetten tot iets, is tragisch, maar het valt de politicus niet te verwijten, zolang hij naar eer en geweten en op basis van feiten zijn boodschap uitdraagt.

 

Emancipatie van de onzin

Het is om die reden dat ik zo benieuwd ben naar het volgende: wat als het Wilders-proces het Pechtold-proces was geweest? Alexander Pechtold, geboren 16 december 1965 te Delft, die Geert Wilders ooit om electorale redenen ‘een xenofoob’ en ‘extreem-rechts’ noemde, zonder daar een feitelijke onderbouwing bij te geven. Nee, Pechtold draagt geen verantwoordelijkheid voor de mogelijke daden van de nieuwe Volkert van der G (of de oude, die in 2014 vrij komt), maar hij is als politicus wel verantwoordelijk voor de feitelijkheid van zijn teksten. Niets is zinlozer en lelijker dan geweld naar aanleiding van kwalijke onzin.

 

Sinds we bedacht hebben dat er niet zoiets is als één waarheid, worden we geteisterd door de maatschappelijke emancipatie van de onzin als zodanig. Dat is al jammer genoeg, maar politici zullen we altijd moeten blijven afrekenen op overtuigingen die ze niet hard kunnen maken met feiten. Wilders kan niet verweten worden dat hij zonder feiten debatteert. Pechtold wel. Wilders wordt nu gevraagd zich te verantwoorden over zijn toon in het debat. Pechtold niet.

 

In andere woorden: van mij mag je alles zeggen, als je maar zorgt dat je gelijk hebt. En ik chargeer nu een beetje, maar ik ben niet de enige.  

Trefwoorden:
DebatIslam

Deel

met uw netwerk:
Opiniestukken van: Diederik Smit, cabaretier en demissionair student
Zeg wat je wil, maar zorg dat je gelijk hebt - 27 juli 2011



Meer opiniestukken:

Bestel online:

Zo wordt u opiniemaker

In dit boek leert u in tien stappen denken en schrijven als een journalist

 

Alleen nog verkrijgbaar via bol.com


Schrijftip van de week

Week 50
Practice what you preach
> Meer