Economie
25 augustus 2012 | door: Chris Slappendel, directeur NIVOSO i.o.

De ZZP-er verdient juist nu de aandacht van de politiek

De Nederlandse economie ligt op z’n gat. Oorzaken worden gezocht én gevonden door politiek Den Haag. Maar waarom richt vrijwel niemand zich op de ZZP-er? Beseft men wel het belang van ZZP Nederland?

"In 2011 werd voor 5 miljard euro bezuinigd op de inhuur van externen"

Nu de vaderlandse politiek vakantie heeft gevierd, valt het mij als zelfstandige zonder personeel (ZZP-er) op dat ik eigenlijk niets heb gemist. Politiek Den Haag en alles wat er aan vast kleeft (aan media, lobby, et cetera) ontkennen in mijn ogen als het ware het bestaan van de ZZP-er. Slechts zelden is en wordt er serieus naar het belang van de ZZP-er gekeken.

 

De politieke retoriek wordt steeds imposanter, de daden steeds minder. Zo begint Roemer Wilders te imiteren (‘over my dead body’), Rutte praat over linkse pyramides en Wilders heeft weer een nieuw speeltje in de vorm van Europa gevonden. Jammer dat ze nooit eens op de bres springen van ZZP-ers. Maar dat zou te dicht bij komen, vermoed ik.

 

De regering heeft ooit eens bedacht dat zelfstandigen goed zijn voor de economie en tegelijkertijd zouden deze ZZP-ers flexibiliteit op de arbeidsmarkt brengen en daarmee dus de dure werkeloosheid in tijden van economische terugval kunnen financieren. Zo gezegd zo gedaan. De groei in het aantal ZZP-ers is groot gebleken en nu we in een economisch beroerde tijd zitten, plukt de overheid de vruchten. Relatief weinig werkeloosheid en dus relatief weinig kosten. Maar wie is de dupe? Precies, de ZZP-er.

 

Aandacht

Als je de laatste jaren de kranten hebt gelezen of naar de journaals hebt gekeken en je zou op het onderwerp ZZP hebben gelet, dan had je duimen kunnen draaien. ZZP-ers vormen weliswaar 10 procent van de beroepsbevolking maar hebben nog geen promille aandacht gekregen. Onwaarschijnlijk maar waar. Kranten vinden het nu eenmaal interessanter om slecht nieuws te brengen over meppende kickboksers of het uitzetten van een asielkind. En journaals en andere nieuwsprogramma’s worden steeds menselijker en hebben meer en meer reportages over kinderen, zieke mensen, misstanden en BN-ers.

 

Het wel en wee van de ZZP-er komt echter nauwelijks aan bod. En dat terwijl toch meer dan een miljoen mensen als zelfstandige werkt of er direct mee te maken heeft. Met maar liefst bijna 750.000 ZZP-ers en daarbij opgeteld natuurlijk hun partners en andere belanghebbenden, kom ik zelfs uit op 1,5 miljoen (!) mensen. Ja, ik heb het hier over bijna 10% van de gehele Nederlands bevolking. Zonde om geen aandacht aan te besteden, denk ik zo...

 

Waarom zou de ZZP-er eigenlijk zo weinig aandacht krijgen? Wie het weet, mag het zeggen. Ik vermoed omdat de ZZP-er niet met één mond praat. Er is geen echte belangenvereniging, geen echte spreekbuis en dus ook moeilijk te ‘vatten’. Daarnaast is het ZZP-landschap erg versnipperd en daardoor vanuit overheidsoogpunt dus makkelijk te manipuleren. Immers, de grote groep ZZP-ers is voor de overheid een erg goedkope oplossing voor de financiering van een deel de werkeloosheid en dat mag natuurlijk niet te duur worden. Dus weinig aandacht vanuit de kant van de overheid is lonend.

 

Ik vind dat de ZZP-er de aandacht wel verdient. Alleen al vanwege de omvang. Maar vooral omdat de groep ZZP-ers in Nederland een groot economisch en maatschappelijk belang vertegenwoordigt. En dat belang kan alleen maar groter kan worden.

 

Politieke impotentie

Alle politieke partijen hebben uit goed fatsoen wel wat over ZZP-ers in hun programma staan. Maar wat gebeurt er nou eigenlijk? Om kort te zijn, hebben de afgelopen regeringen niet echt veel gedaan. Dat heeft ook te maken met het snelle sneuvelen van de afgelopen vijf kabinetten waardoor een politieke impotentie is ontstaan. Dat mogen alle politieke partijen zich aanrekenen. Egoïsme viert hoogtij in Den Haag.  Dit leidt tot weinig constructiviteit in de ontwikkeling van Nederland. Deze houding resulteert weer in gebrek aan daadkracht, improductiviteit en passiviteit.

 

Het laatste kabinet (Rutte) heeft echt wel wat maatregelen voor ZZP-ers voorgesteld. Bijvoorbeeld een vast bedrag voor de zelfstandigenaftrek, een inperking van de oudedagsreserve, bevorderen van winstgevend ondernemerschap, het verlagen van de administratieve lasten, de marginale belastingdruk uit de zelfstandigenaftrek wegnemen, het langer voortzetten van pensioenregelingen voor een ontslagene die ZZP-er is geworden, het invoeren van een vitaliteitregeling en een werkbonus.

 

Maar ook al zou er samenwerking in Den Haag zijn, dan snapt de ZZP-er  toch niet wat hier allemaal mee wordt bedoeld. De maatregelen raken de ZZP-er niet. Althans, niet zichtbaar. En is het uiteindelijk toch gerommel in de marge. Denk hierbij ook aan de voorbeeldfunctie die de overheid heeft. En dan daarbij bedenken aan wat de overheid heeft gedaan inzake de inhuur van externen (lees ZZP-ers). Weet u het niet? In 2011 heeft de overheid een besparing van € 150 miljoen gerealiseerd op de inhuur van. En dat is nog wat gecommuniceerd is; de werkelijkheid is nog veel erger omdat veel gedoogconstructies met ZZP-ers niet langer gedoogd worden. Deze besparing is een dreun voor veel ZZP-ers geweest die nog lang gevoeld zal worden. Temeer omdat de overheid hiermee ook nog eens het verkeerde voorbeeld heeft gegeven voor veel organisaties in het bedrijfsleven.

 

Nederland Ondernemersland

Nederland is geen ondernemersland. Nog steeds niet. Dat hebben ze in Den Haag gelukkig al lang door. Er worden daarom allerlei initiatieven opgetuigd als Syntens en Qredits. Bestaande instituten als de KVK worden omgebouwd. En dat allemaal om Nederland een betere concurrentiepositie met het buitenland te geven. En terecht. Want Nederland moet zich blijven ontwikkelen anders gaat het Griekenland in rap tempo achterna.

 

In Nederland zijn bijna 1,1 miljoen zelfstandigen. Daarvan hebben er bijna 70% geen personeel. In 2011 waren er 140.000 startende ondernemers en voor 2012 verwacht men een lichte daling. Daar tegenover staat dat het aantal opheffingen van bedrijven ook aanzienlijk is. In 2011 bedroeg dat aantal bijna 87.000. Per saldo groeit het aantal ondernemers in Nederland dus flink.

 

Een ontwikkeling die de geldbesparende overheid dus tot tevredenheid stemt omdat met deze groei het aantal werkelozen achterblijft. Zeker nu het economisch slecht gaat. Die doelstelling is gehaald. Maar onderneemt Nederland nu meer nu er veel ZZP-ers zijn? Of is het een verbloeming van een onzichtbare werkeloosheid die te vergelijken is met de Melkert-banen van weleer?

 

ZZP als flexforce leidt niet tot evenwicht

Nederland is gebaat bij veel goede ondernemers. Immers, dit zorgt voor werkgelegenheid en winst. En leidt voor de overheid tot veel inkomsten. En minder uitgaven. Nederland is ook gebaat bij flexibiliteit. Als een economie op volle toeren draait, zijn ZZP-ers een uitkomst omdat ze daar kunnen helpen waar de hulp nodig is. Geen restproblemen met gastarbeiders. Nee, gewoon oplossen met eigen mensen. Een megagrote flex-force dus die daar waar nodig de brandjes blust. En op basis van marktprincipe dus ook nog eens handig in de uitvoering. En als de economie wat minder draait (zoals nu) dan heeft die ZZP-er gewoon wat minder te doen zonder dat het de overheid geld kost (aan uitkeringen etc). Macro-economisch lijkt het te kloppen.

 

Micro-economisch gezien niet. Mijn schatting is dat grote bedrijven, instellingen, lokale, provinciale en nationale overheden in 2011 tenminste € 5 miljard hebben bezuinigd op de inhuur van externen. Met 749.000 ZZP-ers houdt dat in dat een gemiddelde ZZP-er zo’n dikke € 6.500,- minder te besteden of te investeren heeft gehad. Op een geschat gemiddeld inkomen van € 45.000,- is dat dus erg fors. En dat heeft gevolgen. Grote gevolgen.

 

Kaartenhuiseffecten

 Effect 1: Veel ZZP-ers werken voor of met andere ZZP-ers. Er zijn veel vormen van samenwerking. Loodgieters met timmermannen, projectleiders met programmamanagers, adviseurs met onderzoekers, grafisch designers met websitebouwers etc. Je kunt eigenlijk wel spreken van netwerkbedrijven. Door het ontbreken van opdrachtgevers ontstaat een kaartenhuiseffect.

 

Effect 2: ZZP-ers die goed verdienen, werken hard. Weken van 60-80 uur zijn geen uitzondering. Ze kopen veel en besteden ook nog eens veel uit. Kinderen gaan naar de kinderopvang. De auto krijgt netjes zijn beurten en om de 2 jaar staat er een nieuwe voor de deur. Twee keer in de week komt iemand de boel poetsen en voor de tuin wordt een tuinman ingehuurd. En ze gaan 3-4x per jaar met vakantie. Door het ontbreken van opdrachten en inkomen gaat men voorzichtiger met geld om en wordt men creatiever. De hulp en de tuinman gaan ineens zwart werken, de auto mag nog een jaartje wachten, nog ‘maar’ 2x per jaar met vakantie en het kind hoeft niet meer naar de opvang omdat oma zich met liefde opwerpt als de nieuwe kinderopvang.

 

Effect 3: De overheid verdiende altijd goed aan ZZP-ers. Tweeledig: de hoge inkomens leidden tot hoge belastinginkomsten. En de overheid hoefde geen WW te betalen. Maar nu veel ZZP-ers het moeilijk hebben, krijgt de overheid te maken met een substantieel hoger beroep op de Bijstand, waar ZZP-ers wel recht op hebben. En dat veroorzaakt bij de overheid juist een sneeuwbaleffect want in plaats van een beoogde besparing leidt de sanering juist tot minder inkomsten en extra uitgaven.

 

Effect 4: Veel ZZP-ers teren tegenwoordig op het inkomen van hun partner. Ooit is dat de reden geweest om zelfstandige te worden (flexibiliteit met zekerheid). Nu het inkomen gemiddeld een stuk lager is, heeft dat ook invloed op de houding en het humeur van betrokkenen. Er ontstaat veel chagrijn, de creativiteit verdwijnt en de druk binnen relaties neemt toe. Verre van ideale omstandigheden om je vak als ondernemer uit te oefenen.

 

Bal bij ZZP-Nederland én overheid

Door deze genoemde effecten is er aardig wat zand in de ZZP-motor gekomen. Ook de overheid kan onmogelijk tevreden zijn. Dat op zich is tot daaraan toe omdat het voorkomen had kunnen worden. Maar het moet wel onderkend worden. De motor moet schoon gemaakt worden zodat hij weer de weg op kan. Maar hoe doe je dat?

 

Ten eerste zal ZZP Nederland (en daarmee bedoel ik alle belangenbehartigers die zich voor ZZP-ers inzetten) de dialoog met de politiek moeten aangaan. Duidelijk maken dat er een probleem is dat groter is dan het lijkt. Vervolgens zal de politiek overtuigd moeten worden om met echte maatregelen te komen om het leven van de ZZP-er te vergemakkelijken en daarmee de concurrentiepositie van Nederland te verstevigen. En tenslotte zal ZZP Nederland zichzelf beter moeten organiseren om te voorkomen dat eenzelfde situatie weer gaat voorkomen.

 

Dialoog, maar waarover?

ZZP Nederland en de overheid moeten praten over de manier waarop ZZP-ers makkelijker aan omzet komen. Hoe de ontwikkeling van ZZP-ers verbeterd kan worden. Makkelijker gemaakt kan worden. Hoe de samenwerking tussen ZZP-ers onderling verbeterd kan worden. En hoe de ontwikkeling van ZZP-er tot succesvol bedrijf waarbij personeel wel een rol speelt kan worden gestimuleerd.

 

Maar ook hoe de overheid een rol kan gaan spelen zonder dat ze het heft in handen nemen. Syntens en de KVK zijn prachtige instituten maar ze begeven zich wel voor een steeds groter deel op vlakken die concurreren met ZZP-ers. Ook plaatselijke overheden doen dat. En je ziet het ook op hogescholen en universiteiten. Incubators. Speciale units die ondernemerschap promoten. Inderdaad, oneerlijke concurrentie, omdat ze met overheidsgeld zijn gesticht en worden onderhouden. Dus graag ook een dialoog over hoe de overheid voorkomt om zelf zand in de motor van ZZP-ers te strooien. En hoe in plaats van ZZP-ers te beconcurreren er beter kan worden samengewerkt.

 

Er zullen grondige analyses (door onafhankelijke instituten) gemaakt moeten worden en de conclusies zullen niet mals zijn. Maar dat is niet erg. Waar het om gaat, is dat ZZP Nederland serieus op de kaart komt. Er moet ZZP-beleid komen dat ervoor moet zorgen dat de huidige situatie nooit meer voorkomt. 

 

En dat ZZP-ers datgene gaan bijdragen aan Nederland wat tot de mogelijkheden behoort.  Door uitgedaagd te worden zonder zinloze belemmeringen.

Deel

met uw netwerk:


Meer opiniestukken:

Bestel online:

Zo wordt u opiniemaker

In dit boek leert u in tien stappen denken en schrijven als een journalist

 

Alleen nog verkrijgbaar via bol.com


Schrijftip van de week

Week 50
Practice what you preach
> Meer