Generaties
31 mei 2011 | door: Joop Hazenberg, voorzitter van denktank Prospect, schrijver van het boek Change en maker van de documentaire Weg van de barricaden

Het borrelt en bruist in de netwerkgeneratie, maar niemand die het ziet

Verander de spelregels in het poldermodel en de mentale kloof tussen jongeren die zich aan niets en niemand willen binden en ‘het systeem’ kan worden overbrugd.

"Denk wat meer in gelegenheidscoalities en de mentale kloof tussen jonge en oude denkers verdwijnt"

 

Onlangs was ik met een groepje jonge denkers op bezoek bij de SER. We spraken daar over de toekomst van de verzorgingsstaat en de solidariteit tussen generaties. Maar tot een echte discussie kwam het niet. Het werd vooral pijnlijk duidelijk dat jongeren zó anders denken en werken dan ouderen, dat de SER niets voor ons kan betekenen. Laten we daarom nieuwe spelregels maken voor Nederland.

 

Het gemak dient de mens. En de succesvolle organisaties in de 21steeeuw dienen de consument, of zij nu klant, kiezer of betrokken burger zijn. Flexibiliteit, transparantie en eenvoud staan voorop – zeker bij de jongeren.

 

In de platte en grenzeloze samenleving van vandaag zijn jongeren overgeleverd aan een enorm keuzepalet. Eind vorige eeuw waren we nog beperkt in onze informatiebronnen, de landen die we konden bezoeken en soorten kopjes koffie. Door het einde van de Koude Oorlog, de uitbreiding van de Europese Unie, het versnellende globaliseringsproces én de ICT-revolutie vallen al die beperkingen weg. Van twaalf tv-zenders zijn we naar 300 zenders gegaan. Met een ID-kaart op zak kun je onbelemmerd van Noord-Schotland tot Cyprus reizen – en overal onderweg blijven wonen en werken. Het bakje filterkoffie heeft plaatsgemaakt voor een Soy Strawberries and Crème Frappuccino Blended Beverage. Ja, probeer maar eens een normale koffie te bestellen bij Starbucks.

 

Netwerkgeneratie

De generatie ’70-‘90, die ik de netwerkgeneratie noem, kan meestal goed omgaan met de exploderende keuzemogelijkheden in het leven. Mijn leeftijdsgroep staat positief ten opzichte van Europa en globalisering, we zijn niet bang voor het verlies van de natiestaat en proberen veel verschillende dingen uit die het gevarieerde leven ons te bieden heeft. Overigens is er een grote groep jongeren die moeilijk kan omgaan met de grenzeloze samenleving en structuren nodig heeft, zoals recent onderzoek van Motivaction aantoont. De versnippering leidt tot stress – ook bij hoogopgeleiden.

 

Wat we als generatie zeker niét doen, is lid worden van een ouderwetse, verkokerde organisatie, ook al is die gericht op het verbeteren van de samenleving. De netwerkgeneratie is met geen stok te binden aan instituten. Relatief weinig jongeren worden lid van politieke partijen, vakbonden en traditionele maatschappelijke organisaties. De cijfers spreken voor zich. Toen ik in 1978 werd geboren, waren 600.000 Nederlanders lid van een partij. Nu zijn dat er 320.000. In die tijd is de organisatiegraad van de beroepsbevolking in vakbonden gekelderd van 34 naar 21 procent, en de vakbonden willen niet zeggen hoe veel (of weinig) jongeren lid worden. Zelfs bij jongerenzender BNN is de loyaliteit flinterdun, erkende een van de bestuurders onlangs in een gesprek. ‘We hebben ze binnengehaald met platte merchandising en gratis DVD’s, dat was de enige manier.’

 

Versnippering

 Niettemin zijn er voor allerlei soorten organisaties veel kansen om in contact te komen met de netwerkgeneratie, of zij nu keiharde bedrijven, zachte wereldredders of verbeten belangenbehartigers zijn. Deze generatie is prima bij je club te betrekken, maar dan moet consistent een aantal nieuwe principes en waarden worden gehanteerd. En de spelregels dienen we fors te veranderen.

 

Allereerst moeten de instituten van de twintigste eeuw het idee loslaten dat jongeren als één groep benaderd kunnen worden. Dit is een extreem gefragmenteerde generatie, waarin individuele voorkeuren en selectieve groepjes dominant zijn. Bewegingen zijn uit, persoonlijke betrokkenheid is in. Collectiviteiten hebben afgedaan.

 

De ultieme consequentie van deze versnippering is dat (semi-)maatschappelijke organisaties uiteindelijk hun bestaansrecht zullen verliezen. Dat recht is immers gebaseerd op een grote groep leden, die zorgen voor a) financiën, b) human capital, c) een achterban. Vele (tientjes)leden maken een grote pot, zorgen dat de commissies lekker lopen en dat de belangen van de groep ‘gehoord worden’, zowel bij de politiek als in de media. Dit systeem is achterhaald en zal de 21ste eeuw niet overleven.

 

Hoe ga je dan als organisatie de versnippering van de samenleving te lijf? Ik denk dat de beste oplossing is deze vooral te accepteren. Dat is gemakkelijker gezegd dan gedaan. In Nederland zijn instituten gewend te denken in afgebakende beleidsvelden, doelgroepen en kerntaken. Nu de samenleving steeds onoverzichtelijk wordt omdat alles en iedereen met elkaar verbonden raakt, kunnen oude organisatievormen twee dingen doen: zichzelf opheffen of een netwerkorganisatie worden.

 

Souk-avonden

Die tweede optie is natuurlijk de meest aantrekkelijke. Netwerkorganisaties zijn instellingen die zich actief openstellen voor invloeden ‘van buitenaf’, bereid zijn om kennis en ervaring te delen en altijd willen samenwerken in ad hoc-coalities. Zo bouw je sociaal kapitaal op in een platte samenleving, niet in intern gerichte organisaties of met stroperige subsidieprogramma’s.

 

Een goed voorbeeld hiervan vind ik de Souk-avonden die het Concertgebouw de afgelopen jaren heeft georganiseerd. Zij trokken een paar duizend moslimjongeren. De meesten hadden niet eens van het Concertgebouw gehoord maar waren op straat benaderd door nette blonde jongens en meisjes met flyers, of door hun eigen clubs die eenmalig voor de Souk met het Concertgebouw samenwerkten. Bovendien was het programma totaal niet klassiek en traden juist allerlei idolen uit de Maghreb op. De hoofddoekjes vlogen nog net niet door de lucht.  Een zéér klassieke instelling durfde het aan een totaal nieuwe doelgroep op te zoeken en zette daarvoor onorthodoxe kanalen in, zoalswww.marokko.nl. Door het laten ontmoeten van de Maghreb met Mahler leerden twee bevolkingsgroepen van elkaar, zij vierden gezamenlijk feest en werden bewust van elkaars culturen en muziekstijlen. Dit soort ontmoetingen is hard nodig in tijden van polarisatie.

 

Als het gaat om echte maatschappelijke betrokkenheid, hebben jongeren een compleet andere mindset. Ik noemde al de afkeer van bewegingen, maar er zijn meer (voor)waarden.

 

Concreet resultaat

Jongeren willen zich best inzetten voor politieke partijen, vakbonden of milieuorganisaties als hun inzet concreet resultaat oplevert. Demonstreren tegen klimaatverandering? We helpen liever als vrijwilliger een filmfestival te organiseren voor Strawberry Earth. Daarnaast moet de inzet eenmalig en/of van korte duur zijn. Als gastdocent van de IMC Weekendschool heb je een relatief kleine verplichting terwijl je wel jonge kinderen kunt helpen. De uitkomsten van de gezamenlijke inspanning zijn verder bij voorkeur transparant. Je doneert bij de 1%club direct aan een project in een ontwikkelingsland. De voortgang wordt realtime bijgehouden door de projectmanager zélf, zonder tussenkomst van logge ontwikkelingsclubs.

 

De ruimte voor traditionele maatschappelijke organisaties op dit vlak is beperkt – mijn generatiegenoten zijn uitstekend in staat zichzelf te organiseren. Toch hebben zij twee duidelijke taken. Ten eerste moeten zij jongeren ondersteunen om de verzorgingsstaat de komende decennia overeind houden, omdat de vergrijzing tot een grotere financiële en mentale last zal leiden voor de steeds kleiner wordende groep werkenden. Dit ondersteunen zou moeten bestaan uit het 'ontregelen' van de verzorgingsstaat; bijvoobeeld door het mogelijk maken van meer flexibiliteit in arbeid  – werken waar en wanneer je wilt. Ook  het creëren van meer vrijheid in de woonsector, door een beter functionerende woningmarkt, het naar eigen wens kunnen indelen van een huurwoning en het goedkoper maken van koophuizen door het afschaffen van de ovedrachtsbelasting, kan de jongere generatie verder helpen. Daar komt bij dat het levenslange leren nu echt van de grond moet komen, zodat mensen niet alleen flexibeler maar ook weerbaarder worden. Helaas is de solidariteit tussen generaties totaal geen thema in het publiek debat, het zou helpen als de bestuurders van de verzorgingsstaat hierover met jongeren actief in dialoog treden.

 

Particulier initiatief

Ten tweede moeten de traditionele instellingen vooral een faciliterende rol spelen. Er zijn zoveel méér clubjes en eenpitters in mijn generatie die zich inzetten voor de samenleving, of het nu gaat om het verduurzamen van de economie, het tegengaan van eenzaamheid of de modernisering van de verzorgingsstaat. Moedig bestaande initiatieven aan met coachingstrajecten, kennis en eventueel financiële steun. Haal de regels en beperkingen weg zodat het particulier initiatief kan opbloeien. Kijk actief naar het bedrijfsleven om nieuwe vormen van samenwerking mogelijk te maken. Het maatschappelijk middenveld van gisteren moet zich omvormen tot de civil society van morgen.

 

Het borrelt en het bruist in de netwerkgeneratie, en de instituten van de twintigste eeuw kunnen makkelijk aansluiting vinden bij deze nieuwe bron van energie. Een beetje meer openheid, bereidheid tot samenwerking en denken in gelegenheidscoalities is alles wat nodig is om de mentale kloof tussen ‘jonge denkers’ en ‘oude organisaties’ te overbruggen.

Trefwoorden:
Generaties

Deel

met uw netwerk:
Opiniestukken van: Joop Hazenberg, voorzitter van denktank Prospect, schrijver van het boek Change en maker van de documentaire Weg van de barricaden
Toekomst van Europa staat op het spel - 17 september 2014
De verkeershel van Brussel - 24 januari 2014
Journalistiek laat tegels liggen in Brussel - 26 april 2013
Brusselaren, dóe toch iets aan jullie stad - 6 maart 2013
Het is tijd om Den Haag open te breken - 14 december 2011
Het borrelt en bruist in de netwerkgeneratie, maar niemand die het ziet - 31 mei 2011



Meer opiniestukken:

Bestel online:

Zo wordt u opiniemaker

In dit boek leert u in tien stappen denken en schrijven als een journalist

 

Alleen nog verkrijgbaar via bol.com


Schrijftip van de week

Week 50
Practice what you preach
> Meer