Politiek
4 november 2012 | door: Peter Noordhoek

Trek niet aan een sliert spaghetti met rode saus

Dat er gereageerd wordt op de maatregel over inkomensafhankelijke premie is logisch, zeker door de wijze waarop de VVD het zelf afdeed. Maar er is ook sprake van een overreactie in eigen kring.

"Als Den Uyl uit de mottenballen wordt gehaald, moet ook de term ‘reactionairen’ weer tevoorschijn worden gehaald"

Het regeerakkoord Rutte-Samsom is een typisch spaghetti-akkoord geworden: trek niet aan een sliert, want dan krijg je het hele bord op schoot. Normaal gesproken zeg je dan als winnaar van een verkiezing: niet doen, niet trekken.

 
In dit geval schijnt de rode saus iets te helder van kleur te zijn geweest. De breedte en felheid waarmee dat aan VVD-zijde toch is gebeurd geeft het beeld van iemand die in één klap het hele bord van tafel zwieperd. Kan papa Rutte het nog vangen? En wat doet dat voor het goede pak van papa Rutte?

 

Wat een scène. En wat zit er achter? Een heel wat diepere onderstroom dan de onsmakelijke scène doet vermoeden. Terugkijkend kan gezegd worden dat tot in de jaren tachtig de christendemocratie filosofie, in al haar verscheidenheid, leidend was. In de negentiger jaren was er een relatief kort sociaal-democratisch tijdperk in de vorm van een derde weg die uitnodigend genoeg was om ook door de liberalen zonder snelheidsovertredingen te worden bereden. Aan het einde van Paars II stond de VVD eigenlijk klaar om het heft over te nemen als grootste partij. De overwinning van de liberale stroming. Fortuyn brak daar als een tijdbom doorheen. Een populistische stroming stootte het klassieke parelkettingliberalisme terzijde. Met het vertrek van de LPF verdiepte de crisis in de liberale stroming zich alleen maar. Het zou tot 2010 duren voordat met de keuze voor Marc Rutte het tij voor de VVD zou keren, geholpen door het onverminderd schuren van CDA en PvdA. Maar ondertussen was er wel een belangrijke PVV- stroming naast de VVD gekomen en bevonden en bevinden zich onder de VVD-leden veel Verdonkianen en overgelopen CDA’ers met zo hun eigen denkbeelden.

 

De mantel van Den Uyl

De beweging aan de linkerkant lijkt oppervlakkig dezelfde, maar is wezenlijk anders. SP en PvdA zijn beide met een ‘terug naar de wortels’ beweging bezig. Er is geen derde weg meer, hoogstens een twee-en-een-halve. Oud wint het van nieuw. Daarom kon de SP zich ook gaan opmaken voor regeringsdeelname. De mantel van Den Uyl hing klaar.

 

Binnen de liberale stroming worden de jassen nog steeds verhangen – en steeds verder naar rechts. Er is geen sprake van terugkeer naar oude stromingen. Er vormt zich een nieuwe stroming waarin de klassieke vrijheidsdenkers zich nauwelijks herkennen. Nieuwe thema’s worden aangesneden en, hoe je er ook verder over denkt, wel degelijk van ideologische diepte
voorzien: islamisering en het anti-Europa-geluid. Het liberalisme heeft zich eindelijk geïdeologiseerd, maar dan op een manier die eerder richting een tea party dan richting een biertje gaat. Ook buiten de PVV krijgt deze ideologische stroming een echo die zich vormt via een blad als Elsevier en een digitale uitgave als de Dagelijkse Standaard. Net zoals David Cameron nauwelijks greep krijgt op de meningsvorming via de website ConservativeHome, zo krijgt Rutte geen echt eigen platform binnen deze media en is noch hij, noch Stef Blok op
twitter te vinden. Anders gezegd; al zou hij het willen, dan nog hij heeft geen mogelijkheid om in te grijpen op de opstand van de VVD-kiezers. Hij mist het verhaal, mist de gezagspositie. Op een moment dat hij het harder nodig heeft dan ooit.

 

Nivellering is het enige wapen

Het akkoord is het resultaat van een bijzondere uitruil. Op dit moment krijgt één element er uit, de inkomensafhankelijk zorgpremie, de nadruk. Als je de rekensommen langs hoort gaan, dan is het niet vreemd waarom. Verderop geef ik mijn eigen kijk op dit punt, maar hier wil ik er vooral op wijzen dat dit punt, hoe gevoelig ook, slechts één gevoelig punt is. De vraag is of je nog een akkoord kunt sluiten zonder zo’n punt. Het moet gezegd: de PvdA –zijde valt te begrijpen. Zet je de maatregelen rondom bijvoorbeeld WW en AWBZ op een rij, dan zijn de gevolgen voor hun achterban ook zeer heftig, verhoudingsgewijseigenlijk heftiger, vooral als je boven de 50 bent en dan werkloos wordt, of als je opeens niet meer de beperking blijkt te hebben waar je leven op is ingericht. Eigenlijk is dit nivelleringspunt dan het enige dat de PvdA er tegenover kan stellen. Geen wonder dat Spekman aan dit feestje hecht. Op de keper beschouwd wordt het zijn en Samsoms enige wapen tegen de SP.

 

De VVD kan dus hoogstens een marginale bijstelling gehonoreerd krijgen, genoeg om de pijn bij extreme gevallen te verminderen. Dat kan genoeg zijn om de Eerste Kamer tevreden te
stellen en door te gaan. Ondertussen krijgen de haarscheuren in zijn partij het karakter van brede scheuren met het karakter van weeffouten.

 

Het is overigens nog niet zo gemakkelijk om het karakter van de stroming te duiden die de VVD uiteen wist te rijten. Liberaal is het dus niet. Het woord vrijheid wordt zelden vernomen. Conservatief is het ook niet. Een echte conservatief is wel degelijk veranderingsbereid, zolang oude waarden maar overeind blijven. De oude etiketten schieten eigen tekort. Totdat ik deze
week Wiegel over Den Uyl hoorde oreren. Toen wist ik het. Als Den Uyl uit de mottenballen wordt gehaald, moet ook de term ‘reactionairen’ weer tevoorschijn worden gehaald. Want dat is de kern van deze stroming: het ageert tegen wat anderen voorstellen. Fel, humorloos en zonder nuance. En zoals Wiegel zei dat de maatregel van Rutte erger was dan die
Van den Uyl, moeten we hier eigenlijk zeggen: het gaat niet om reactionairen, het gaat om ‘overreactionairen’.

 

Het elastiek zal niet snel breken

Ik hoor veel lezers al mopperen. ‘Dit is helemaal geen overreactie. Die maatregelen zijn slecht, het zorgt voor perverse prikkels, het levert niets op in termen van bezuinigingen, straft de werkenden, schieten te ver door, zijn slecht voor de achterban’. Allemaal waar en dan vergeet ik nog tien redenen waarom het slecht is. En toch. Misschien dat ik er koeler tegenover sta omdat ik als eigenaar van een klein adviesbedrijf al jaren zo veel onzekerheid over mijn inkomen heb dat ik, net als een miljoen kiezers zonder de zekerheid van een vaste baan, verwacht dat ik linksom of rechtsom van dit kabinetsbeleid wel een draai om de oren zal krijgen. Misschien is het ook wel omdat ik niets van geloof dat we er met de 16 miljard bezuinigen al zijn en ik erg bezorgd ben over de vraag hoe we alle groepen van de samenleving bij elkaar kunnen houden.

 

Hoe dan ook; ik ben gefascineerd door de extremiteit van de reactie op de maatregel en wat dit betekent voor de politieke houdbaarheid van welk kabinet dan ook. We hebben als Nederland een stabiel kabinet nodig, van welke kleur dan ook. Op deze manier lijkt dat niet mogelijk.

Ruimte voor het CDA
Verwacht moet worden dat VVD en PvdA zich tot elkaar veroordeeld weten en dat vooral de VVD weet dat het nauwelijks meer speelruimte heeft. Richting mogelijke verkiezingen – denk ook aan het verkiezingsvoorjaar van 2014 – zal de neiging groot zijn richting de flanken te gaan. Toch zal het elastiek niet zo snel breken. Je zou denken dat dit ruimte in het midden laat en dan meer ruimte voor het CDA dan voor D66, want die laatste partij zou ideologisch best
voor dit akkoord hebben kunnen tekenen, terwijl het CDA in dit akkoord veel munitie kan vinden voor het tegengeluid.

 

Maar het is de vraag of het zo werkt. In een tijd dat tegenstelling worden vergroot, wordt een middengeluid niet snel gehoord. Toch is het nodig, hard nodig. Dus Sybrand Buma: laat dat tegengeluid namens het CDA vooral horen, maar ga niet te snel meeregeren. Maar pas ook op om niet de hand naar alle inkomensgroepen uit te steken. Het CDA is er voor het hele land. De echte opgave ligt nu bij de VVD, meer in het bijzonder bij Mark Rutte. Hij zal uit en over zijn procesrol heen moeten stappen. Ik hoop oprecht dat dit hem lukt.


De auteur schrijft dit artikel op persoonlijke titel.

Trefwoorden:
EconomiePolitiek

Deel

met uw netwerk:


Meer opiniestukken:

Bestel online:

Zo wordt u opiniemaker

In dit boek leert u in tien stappen denken en schrijven als een journalist

 

Alleen nog verkrijgbaar via bol.com


Schrijftip van de week

Week 50
Practice what you preach
> Meer