Emancipatie
23 december 2012 | door: Danika Everts, arts

Commercieel draagmoederschap valt óók onder het zelfbeschikkingsrecht

Draagmoederschap in India komt tot stand tussen twee partijen, die hun eigen afwegingen maken om hun eigen situatie te verbeteren. Een verbod hierop zou voorbij gaan aan het zelfbeschikkingsrecht van beide partijen.

"We maken dagelijks volop gebruik van de consumptiemaatschappij als het in ons eigen voordeel is"

In een land als Nederland waar zelfbeschikking zelfs zo ver gaat, dat vrouwen die bewezen ongeschikt zijn voor moederschap, kinderen kunnen blijven voortbrengen zolang ze vruchtbaar zijn, maakt de wet het onmogelijk een lang onvervulde kinderwens in vervulling te laten gaan door middel van een draagmoeder in India. Hierbij gaat men voorbij aan het feit dat er sprake is van een zakelijke overeenkomst tussen wilsbekwame volwassenen en speelt de moraalridder. Beide partijen willen hun positie verbeteren, passend in een consumptiemaatschappij waar we allen dankbaar gebruik van maken als het ons uitkomt, ongeacht de oorspong van de producten. Dit zonder meer verwerpen doet geen recht aan zowel de Indiase potentiële daagmoeders als de Nederlandse wensouders en verhelpt hun probleem evenmin.
 
Vorig jaar zijn er vragen gesteld in de Tweede Kamer, waarbij staatssecretaris Teeven voorstander was van betere regelgeving en( deels) legalisering. De val van het kabinet en de crisis zullen ongetwijfeld dit proces vertraagd hebben. Hopelijk wordt uitstel geen afstel en komt dit laatste redmiddel voor een onbegrepen groep mensen met een langdurig onvervulde kinderwens spoedig weer op de agenda.
 
Juridische kaders
In Nederland is de vrouw die een kind baart, wettelijk gezien de moeder, ongeacht de afkomst van het genetisch materiaal. In landen zoals India wordt niet de vrouw die een kind baart, maar worden de wensouders, vaak degenen die genetisch materiaal leveren, als wettelijke ouders beschouwd. Dit heeft als gevolg dat wensouders in India officieel op de geboorteverklaring vermeld worden, wat echter niet door de Nederlandse wet erkend wordt.
 
Dit levert problemen op als het echtpaar met hun kind naar Nederland willen vertrekken, omdat de ambassade de benodigde papieren weigert te leveren. Hierdoor worden echtparen die zelf niet in staat zijn een kind te baren, vanwege het ontbreken, beschadiging of niet functioneren van een eigen baarmoeder, door het Nederlandse rechtsstelsel in de steek gelaten en zelfs tegengewerkt.
 
Maar waar is in deze kwestie het, volgens de grondwet bepaalde, recht op zelfbeschikking gebleven? Vinden we in Nederland niet dat een vrouw in staat is de
beschikking over haar eigen lichaam te hebben? In dusdanige mate zelfs, dat bij vrouwen, na meerdere uithuisplaatsingen van kinderen en bewezen onbekwaamheid
tot moederschap, geen verplichte anticonceptie opgelegd kan worden! Hierdoor kunnen kinderen geboren blijven worden zolang de vrouw vruchtbaar is.
 
Kennelijk acht de Nederlandse wetgever vrouwen in India niet bekwaam tot dit zelfbeschikkingsrecht, ook al zou elke Nederlandse (goede) moeder zich moeten kunnen voorstellen dat een vrouw alles zal proberen om de leefsituatie van haar eigen kinderen te verbeteren.
 
Ethische argumenten
Er wordt gesteld dat van deze vrouwen misbruik wordt gemaakt en er wordt gesproken van “baarmoederprostitutie”. We leven helaas niet in een wereld waarin zaken als financiële middelen en fertiliteit eerlijk verdeeld zijn. Het is zeer menselijk dat iedereen zijn of haar eigen positie hierin tracht te verbeteren. Er is sprake van twee partijen met volwassen mensen die in staat zijn hun eigen keuzes af te wegen. Beiden hebben hierin een eigen egocentrisch motief, zoals onze gehele consumptiemaatschappij is opgebouwd. Een consumptiemaatschappij waar wij allen dagelijks gebruik van maken, in ons eigen voordeel. Hierin willen we artikelen graag zo luxe maar ook goedkoop mogelijk, waarbij slechts een zeer sterke minderheid van de consumenten zich afvraagt hoe ethisch verantwoord de oorsprong is.
 
De wens om een kind door middel van een draagmoeder te krijgen zou volgens menigeen egoïstisch en verwerpelijk zijn. Is dan niet elke kinderwens uit egoïstische motieven geboren? Ouders wensen een kind en als er voldoende vruchtbaarheid is dan komt dit er. Er is nog nooit van tevoren aan een kind gevraagd of het wel geboren wilde worden op deze wereld. Want laten we eerlijk zijn, is de wereld echt een zodanig paradijs dat we het geen enkel kind mogen ontzeggen?
 
Ook wordt er gesteld dat er emotionele gevolgen zouden zijn voor de kinderen, dat de kinderen niet meer zouden weten waar ze thuis horen en “gekocht zijn”. Ik durf te stellen dat er weinig kinderen op deze wereld zo ontzettend gewenst zijn als de kinderen van een echtpaar dat kinderloosheid diep in de ogen heeft gezien. Er zullen weinig plekken zijn waarin kinderen zo welkom zijn en met zo veel liefde omringd zullen worden. Laten we ons daarom druk gaan maken om de vele, ook Nederlandse, kinderen die in gezinnen geboren zijn waar ze met minder open armen ontvangen worden.
 
En om terug te komen op de “baarmoederprostitutie”, dit is een bijzondere uitspraak voor een land als Nederland waar prostitutie gelegaliseerd is. Persoonlijk zou ik, als ik een arme vrouw in India was, liever 8-9 maanden een kind van een ander dragen en hierbij leven en geluk schenken dan mijn lichaam verhuren aan wellustige mannen. Daarbij in ogenschouw nemend dat ik hierbij nog eens de situatie in mijn eigen gezin zou kunnen verbeteren, omdat ik er naar maatstaven van het land een riant bedrag voor zou krijgen, namelijk zo’n tienmaal een jaarsalaris.
 
Bezien van uit religie
Mensen met een religieuze achtergrond kunnen opperen dat het“tegen de wil van God” is. Maar waarom zou dat zo zijn? Er worden in de bijbel voorbeelden genoemd van (onvrijwillig) draagmoederschap. Sara kon geen kinderen krijgen en zei tegen Abraham: "Zie toch, God heeft mij niet vergund te baren; ga toch tot mijn slavin; misschien zal ik uit haar opgebouwd worden." (Genesis 16:2).
 
En dan ten aanzien van de hoge mate van technologie waarvan bij een draagmoederschap in India gebruik wordt gemaakt. God heeft ons mogelijkheid tot het vergaren van kennis en wetenschap en een eigen vrije wil gegeven. Deze worden volop gebruikt in ontwikkeling van de medische wetenschap, waarvan ook de overgrote meerderheid van de gelovigen dankbaar gebruik maakt in de vorm van operaties en medicatie. Tevens is technologie niet meer weg te denken uit het dagelijks leven in onze Westerse wereld. Waarom zou dit niet toegepast mogen worden op het punt van voortplanting, dat door de Bijbel sterk gepromoot wordt.
 
Impact op de betrokkenen
Mogelijk zal het 8-9 maanden dragen van een kind voor de Indiase vrouw emotionele dilemma’s kennen. Er wordt echter gebruik gemaakt van vrouwen die reeds eigen kinderen hebben en met wie het gedragen kind in principe geen genetische relatie heeft. Een goede screening vooraf van de vrouwen of ze een idee hebben van de emotionele impact en nazorg is essentieel, maar mijn verwachting is dat het voor het overgrote deel een zakelijke overeenkomst zal zijn waar de vrouw goed voor betaald wordt.
 
Voor de wensouders heeft een dergelijk traject ook veel emotionele impact. Vaak is er al een zeer langdurig en ingrijpend traject van ongewenste kinderloosheid aan vooraf gegaan met onzekerheid en gevoelens van falen. Het ouderschap is hierbij geen luxe maar een primaire levensbehoefte als voedsel, onderdak en veiligheid. Hierbij zullen in de overgrote meerderheid van de gevallen de wensouders de Indiase vrouw eeuwig dankbaar zijn.
 
Een belangrijk obstakel is de publieke opinie en het taboe op dit onderwerp. Zoals men het vrouwenstemrecht en homohuwelijk heeft bevochten tegen alle vooroordelen en veroordelingen in, zo zal ook dit onderwerp onbegrip en tegenstand kennen. Wensouders zullen hierbij zich moeten wapenen tegen de mening van derden die vaak uit onwetendheid geboren is, maar toch vaak ongevraagd van de daken geschreeuwd zal worden. De wensouders kunnen door tegenstanders afgeschilderd worden als harteloze monsters die de armoede van anderen uitbuiten. Dit terwijl diezelfde tegenstanders over het algemeen niets bijdragen aan verbetering van de welstand van deze armere gezinnen. Men kijkt met afschuw naar de beelden over armoede op tv, doet hoogstens een kleine bijdrage of haalt geheel de schouders op en gaat over tot de orde van de dag. Hierbij omringd door welvaartsproducten, afkomstig uit soortgelijke arme landen, waarvoor de bevolking (soms ook kinderen) vaak voor een schamel loon hard moet werken.
 
Ik zie als enige bedreiging van de ontwikkeling van het kind deze negatieve opinie. Ook al zijn bijvoorbeeld twee partners van het gelijke geslacht prima in staat met elkaar een kind samen in een huis vol liefde op te laten groeien, de starende ogen van de omgeving in het dagelijks leven en op school kan zorgen dat deze kinderen zich “anders voelen”. Zo zal voor kinderen geboren uit een buitenlandse draagmoeder de mate van acceptatie door de omgeving de mate van problemen die het kind kan gaan ervaren bepalen en niet zozeer de (zeer liefdevolle) opvang van de wensouders of het feit dat het kind toevallig elders ter wereld, in aanwezigheid van de wensouders, is geboren.
 
Alternatieven
Mensen die duidelijk niet dezelfde problemen kennen of hebben gekend, kunnen met “tips” als adoptie of pleegouderschap komen. Ten slotte zouden er “over de hele wereld al genoeg arme wezen overblijven”. Wie te maken heeft gehad met een adoptietraject weet dat de werkelijkheid wel anders is. Los van het feit dat het de basale wens een eigen kind van jou en je partner samen te zien opgroeien niet wegneemt, is het daarnaast nog eens een lang en moeizaam traject met veel onzekerheden en hoge kosten, zowel financieel als emotioneel.


 

De landen waarin adoptie vaak het hardst nodig is, omdat tehuizen slecht gefaciliteerd en overvol zijn, zijn vaak de landen waarmee geen zaken gedaan wordt wegens corruptie en het risico op kinderhandel. Landen waarmee verdragen gesloten zijn, regelen steeds meer de opvang voor hun kinderen terplekke. Dit is uiteraard een zeer goede ontwikkeling voor de kinderen. Het eindresultaat voor de wensouders is echter dat na jarenlang wachten er vooral een aanbod is van oudere, ernstig getraumatiseerde kinderen met forse beperkingen. Hoeveel mensen zouden, als ze heel eerlijk zijn, hiervoor hun eigen gezin willen inruilen? Of voor een pleegkind, dat ondanks dat het ongetwijfeld de hulp van pleegouders hard nodig heeft, weer weggehaald kan worden? Als dit zulke geweldige alternatieven zijn, waarom gaan dan niet meer ouders die biologische kinderen kunnen krijgen tot adoptie of pleegouderschap over? Gewoonweg omdat dit geheel iets anders is.
 
Ook kinderen via draagmoederschap in Nederland is voor zeer weinigen weggelegd. Als je niet toevallig een altruïstische zus hebt met een compleet eigen gezin, dan is het zonde van de moeite dit traject te overwegen, omdat de wet alleen voorziet in ideëel draagmoederschap onder strikte voorwaarden.
 
Conclusie


Draagmoederschap in India komt tot stand tussen twee partijen, die hun eigen afwegingen maken om hun eigen situatie te verbeteren. Dit in Nederland verbieden zou voorbij gaan aan het zelfbeschikkingsrecht van beide partijen en is vaak geboren uit onwetendheid en vooroordelen. Waarom zouden we in Nederland dit per se willen verbieden, als we onze energie beter kunnen steken in een betere regeling voor alle partijen? Na betere voorlichting kan een Nederlands echtpaar een verantwoorde keuze maken uit een grote aanwas aan Indiase klinieken, waartussen ongetwijfeld groot verschil in kwaliteit zal zijn.
 


Er kan gekozen worden voor een kliniek waar goede screening, begeleiding en nazorg voor de Indiase vrouw geregeld is. Door te trachten alles in goede banen te leiden worden wensouders niet de illegaliteit in gedwongen. Ook kan men beter deze energie steken in gevallen waarin kinderen ongewenst zijn en werkelijk in hun ontwikkeling bedreigd worden.
 
Het hebben van een kind is geen luxe maar een oerdrift, zoals bij elk mens dat kinderen wenst uit een egocentrisch motief geboren, waarbij draagmoederschap vaak als laatste redmiddel geldt. Het zijn de vooroordelen van de onwetende massa die een bedreiging vormen voor de ontwikkeling van het intens gewenste kind, niet de constructie op zichzelf.

 

Vanuit een positie omringd door een eigen gezin en alle luxe van de consumptiemaatschappij dit zonder meer veroordelen, zou hypocriet zijn en het probleem van armoede in de wereld evenmin oplossen.

Deel

met uw netwerk:
Opiniestukken van: Danika Everts, arts
Commercieel draagmoederschap valt óók onder het zelfbeschikkingsrecht - 23 december 2012



Meer opiniestukken:

Bestel online:

Zo wordt u opiniemaker

In dit boek leert u in tien stappen denken en schrijven als een journalist

 

Alleen nog verkrijgbaar via bol.com


Schrijftip van de week

Week 50
Practice what you preach
> Meer