Midden-Oosten
6 september 2011 | door: Egbert Wesselink, werkt bij IKV Pax Christi

Shell had Assads misdaden al veel eerder onaanvaardbaar moeten noemen

De EU heeft de import van olie uit Syrië verboden. Shells uitspraak waarin het bedrijf de mensenrechtenschendingen van het regime veroordeelt kwam veel te laat en is te mager.

"De demonstranten weten dat het regime verliest zo gauw het de eigen mensen niet meer kan betalen."

Welke lessen kunnen we trekken uit de controverse over Shells rol in Syrië?  Shell lijkt één belangrijke les te hebben geleerd. Op 30 augustus zei Dick Benschop dat Shell het geweld in Syrië krachtig veroordeelt en ook de daarmee gepaard gaande mensenrechtenschendingen. Dat lijkt nogal wiedes, maar is een historische uitspraak.

 

Mij schiet geen ander voorbeeld te binnen waarbij zo'n groot bedrijf ondubbelzinnig het criminele gedrag van zijn gastheer veroordeelt zonder dat het er zelf slachtoffer van is.
Vorige week plaatste de Franse oliemaatschappij Total al een algemene veroordeling van mensenrechten­schendingen door regeringen in het Midden-Oosten op zijn website. Dat is geen alledaagse uitspraak voor Total. De twee energiegiganten zetten hiermee een nieuwe norm: bij grootschalige en systematische mensenrechtenschendingen tegen hun medeburgers kruipen grote ondernemingen niet weg, maar zeggen ze waar ze voor staan.

Vies van politiek
Vanaf het moment dat Shell door IKV Pax Christi werd opgeroepen zijn activiteiten in Syrië op te schorten, zei Shell dat het in Syrië kon blijven omdat het er zijn algemene beleidsuitgangspunten kon toepassen. Maar kan het dat inderdaad? Shells eigen norm is: “het steunen van fundamentele mensenrechten voor zover dat binnen de legitieme rol van het bedrijfsleven past.” Wat heeft Shell voor de mensenrechten gedaan sinds Assad besloot om demonstranten dood te schieten? Helemaal niks. Als reden voert het bedrijf aan dat het niet aan politiek doet en zijn personeel niet in gevaar wil brengen.

 

Sinds wanneer is een groot oliebedrijf vies van politiek? Het martelen van politieke tegenstanders is politiek beladen, serieus problemen hebben met martelen dus ook. Als andere beleidsuitgangspunten in het geding zijn, zoals zorg om het milieu of de aandeelhouderswaarde, spreekt Shell zich wel gemakkelijk uit en lobbyt het soms actief voor politieke veranderingen. De veiligheid van het eigen Syrische personeel is natuurlijk enorm belangrijk, maar ik vraag me af of dat zo snel gevaar loopt. Shells Syrische personeel is geen dwarsdoorsnede van de bevolking. Hoog opgeleid en erin geslaagd begerenswaardige banen te krijgen in een verrot totalitair systeem, lijkt het me sterk dat er veel Shell mensen aan de demonstraties meedoen. Het is niet het soort mensen dat door Assads moordbrigades op de korrel wordt genomen.

 

Instemming
Vijftien jaar geleden zag Shell terecht in dat een grote onderneming de instemming van de samenleving nodig heeft. Het is duidelijk dat Shell in Syrië deze instemming niet heeft. Al vanaf mei worden bij de demonstraties in Syrië massaal belastingaanslagen, energienota's en alle andere rekeningen van de overheid verbrand. De demonstranten weten dat het regime haar macht gaat verliezen zo gauw het de eigen mensen niet meer kan betalen. Precies daarom heeft de EU een olie-embargo ingesteld. Er is sinds mei geen sprake van dat Shell in Syrië zijn werk met instemming van de samenleving doet.

 

Duizenden Syrische burgers eisen hun menselijke waardigheid op en lopen iedere dag het risico om doodgeschoten te worden. Shell had al veel eerder openbaar moeten laten weten dat de misdaden van de regering onaanvaardbaar zijn. Het had als bedrijf zijn gewicht in de schaal kunnen leggen door te laten weten dat het geen economische toekomst ziet in een land waar zijn belangrijkste zakenpartner, de regering, een misdadiger is. Het had de pakweg 25 procent van de bevolking die nog niet anti-Assad is, omdat ze nu nog goed wegkomen, kunnen laten weten dat het alleen in de toekomst van Syrië wil investeren als de rechtsstaat wordt gerespecteerd onder een evenwichtige, stabiele regering. Om te laten zien dat het menens is, had Shell de handel in Syrische olie al kunnen stilleggen voordat de EU dat afdwong, kunnen ophouden schepen te charteren om Syrische olie te exporteren, en een visie kunnen ontwikkelen hoe te voorkomen dat opvolgers van Assad een failliet land erven.

 

Liberalisering
Het bedrijfsleven heeft hard geijverd voor liberalisering van de wereldeconomie. Meer vrijheid voor ondernemingen betekent minder macht voor staten. Vrijheid zonder verantwoordelijkheid is rampzalig. Vandaar de opkomst van het maatschappelijk verantwoord ondernemen, waarvoor je soms een prijs moet betalen. Shell heeft in Syrië zijn eigen beleidsuitgangspunten geschonden. De dappere uitspraak van dinsdag kwam te laat en was te weinig omvattend.

Deel

met uw netwerk:
Opiniestukken van: Egbert Wesselink, werkt bij IKV Pax Christi
Shell had Assads misdaden al veel eerder onaanvaardbaar moeten noemen - 6 september 2011



Meer opiniestukken:

Bestel online:

Zo wordt u opiniemaker

In dit boek leert u in tien stappen denken en schrijven als een journalist

 

Alleen nog verkrijgbaar via bol.com


Schrijftip van de week

Week 50
Practice what you preach
> Meer