Midden-Oosten
25 februari 2013 | door: Stijn Decock, Hoofdeconoom Voka

De olieprijs zit gevangen

Ondanks de economische teruggang daalt de olieprijs niet. Tegelijk zullen olielanden hem straks evenmin laten stijgen.

"Het voordeel voor bedrijven is dat het een zekere visibiliteit geeft bij kostenprognoses"

Een vat Brent-olie gaat nu al drie jaar lang voor een prijs tussen de 105 en de 120 dollar over de toonbank. Dit ondanks de belabberde toestand van de Europese economie. Voor velen is de aanhoudende hoge olieprijs dus een verrassing. Wij denken daarentegen dat er voldoende elementen zijn die de onderkant en de bovenkant van deze prijsvork bepalen.
 
Vooreerst de ondergrens. Op dit moment worden er wereldwijd ongeveer 91 miljoen vaten olie per dag geconsumeerd en geproduceerd. Het International Energy Agency (IEA) schat de reservecapaciteit op zo’n 4 miljoen vaten, waarvan de helft zich ongeveer in Saudi-Arabië bevindt en de andere helft in de andere OPEC-landen. Dat betekent dat zowat elk land dat olie produceert, voldoende klanten vindt die olie aan de huidige hoge prijs wil afnemen.
 
Dus heeft het OPEC-kartel, aangezien het de enige speler is die nog over reserve productiecapaciteit beschikt, de sleutel tot de prijs in handen.  En meer in het bijzonder geldt dat vooral voor Saudi-Arabië.  Dit land kan door meer of minder oppompen de wereldprijs bepalen. 
 
Meer uitgaven bij OPEC-landen
Toch is er de laatste 3 jaar iets wezenlijks verandert in de OPEC-landen. De Arabische lente heeft het ongenoegen bij de jonge snelgroeiende bevolking in die landen een stem gegeven. Om aan het ongenoegen tegemoet te komen, hebben de olielanden het staatsbudget sterk opgetrokken om via uitkeringen, scholings- en bouwprojecten het ongenoegen wat weg te nemen.  In Saudi-Arabië stijgt het staatsbudget hierdoor in 2013 alleen al met 19 procent. Dit moet gecompenseerd worden door meer olie-inkomsten.
 
Om het expansieve begrotingsbeleid van de olielanden te doen kloppen, is een hoge prijs dus nodig. Saudi-Arabië heeft hierdoor een olieprijs nodig van 82,5 dollar. Voor landen als Bahrein, Libië, Iran, Algerije en Rusland (de grootste olieproducenten ter wereld) is volgens het IMF een olieprijs nodig tussen 105 en 119 dollar nodig om het staatsbudget niet te laten ontsporen. Dus al die landen hebben er alle belang bij dat de olieprijs niet onder de 105 dollar komt. Saudi-Arabië, dat een ietwat lagere prijs kan verdragen, heeft er gezien de gevoelige geopolitieke relaties in het gebied, geen belang bij om met een prijzenslag de buurlanden in de problemen te brengen.
 
Moeilijk te bereiken lagen
Ten tweede raakt de gemakkelijk bereikbare olie langzaam op. Om aan de stijgende wereldvraag te voldoen, moeten steeds meer moeilijk bereikbare olielagen ontgonnen worden. Een typisch voorbeeld hier is de kapitaals- en energieintensieve ontginning van oliezanden in de staat Alberta in Canada of de biobrandstoffen. Deze manier van olie ontginnen is veel duurder dan de ontginning van traditionele olie, waardoor een olieprijs van 90 dollar nodig is om uit de kosten te raken. Daalt de olieprijs onder de 90 dollar, dan worden heel wat van die projecten verlieslatend en stopgezet. In dit geval ontstaat er een tekort aan olie, waardoor de olieprijs opnieuw zal stijgen.
 
Onzekerheid
Een derde reden waardoor olie vrij duur blijft, is dat de geopolitieke onzekerheid aanhoudt. Het Midden-Oosten is nog altijd en kruitvat. De burgeroorlog in Syrië, het conflict tussen Israël en Iran over kernwapens, aanslagen in Irak, de onzekerheid rond de opvolging van de Saudische koning… De lijst blijft al jaren lang. Het evenwicht op de oliemarkt blijft broos waardoor het uitvallen van een van de grote olieproducerende landen, zich snel laat vertalen in een krapte. Hierdoor blijft er een risicopremie in de olieprijs steken.
 
Ook het expansief monetair beleid van de centrale banken vertaalt zich in hogere olieprijzen. De lage rentes in landen als Japan en de VS maken het mogelijk om goedkoop grote sommen geld te ontlenen en te investeren in activa waarvan verwacht wordt dat de prijs gaat stijgen. Grondstoffen zijn dan bij het minste productieprobleem of een aantrekkende wereldeconomie, een gegeerde activavorm. Dit soort beleggingen door vooral hefboomfondsen, houdt de olieprijs eveneens hoog.
 
Broze economieën
Toch zijn er ook enkele elementen die de bovengrens van de olieprijs bepalen. Vooreerst zijn de economieën van Europa en de VS nog veel te broos om opnieuw fors hoge olieprijzen te verdragen. Als de olieprijs te snel oploopt, gaan Europa en de VS opnieuw in recessie, waardoor de olieprijs door de forse vraaguitval automatisch daalt. Dit was duidelijk in 2008-2009 het geval, toen de olieprijs in korte tijd van 150 tot 40 dollar daalde (en daarna opnieuw opveerde).
 
Saudi-Arabië heeft er eveneens belang bij dat de prijs niet te sterk oploopt. Als bondgenoot van de VS (die ze ook voor militaire redenen nodig heeft), heeft het land er geen belang bij dat het Westen door te hoge olieprijzen in een zware recessie raakt.
 
Alternatieven voor olie
Tot slot is er bij de grote olieproducerende landen de schrik dat bij een te hoge olieprijs de niet-olieproducerende landen zeer hard op zoek zullen gaan naar alternatieven. De ontginning van schaal-olie (niet te verwarren met het veel meer voorkomende schaliegas) in de VS is er gekomen omdat de olieprijs zo hoog stond en de Amerikanen minder afhankelijk willen zijn van de grote olieproducerende landen.
 
De doorbraak van kernenergie en zuinigere wagens eind jaren 70 in Europa en de ontginning van olie in Noorwegen en het VK waren eveneens het rechtstreeks gevolg van de oliecrisis in de jaren 70. Hierdoor daalde de olie-intensiviteit van Europa gevoelig. Een nieuwe prijsopstoot zou opnieuw een dergelijke beweging kunnen ontlokken.
 
In tussentijd ziet het er naar uit dat de olieprijs nog lange tijd in een prijsvork gevangen zal zitten. Het voordeel voor Belgische bedrijven is dat het een zekere visibiliteit geeft bij kostenprognoses. Het zal in België ook de inflatie wat temperen, waardoor de spilindex minder snel zal overschreden worden.

Deel

met uw netwerk:


Meer opiniestukken:

Bestel online:

Zo wordt u opiniemaker

In dit boek leert u in tien stappen denken en schrijven als een journalist

 

Alleen nog verkrijgbaar via bol.com


Schrijftip van de week

Week 50
Practice what you preach
> Meer