Rechtspraak
2 maart 2013 | door: Kees Dellebeke

IND moet advies vragen aan experts van andere ministeries

Het is kwalijk dat de IND geen advies heeft ingewonnen bij experts van andere ministeries. Was dat wel gebeurd, dan had de beslissing over Aleksandr Dolmatovs asielaanvraag anders kunnen uitvallen.

"Voor oppositieleden is Russische Orthodoxe Kerk (ROK) een schuilplaats in het buitenland"

In januari stierf de Russische asielzoeker Aleksandr Dolmatov in een Rotterdamse cel, waar hij vastzat om uitgezet te worden. De Immigratie- en Naturalisatiedienst IND had slechts het vluchtverhaal van Dolmatov beoordeeld. Verder reikt zijn taak kennelijk niet. Kennis over het huidige strenge visumregime tussen Nederland en Rusland, over de actuele politieke ontwikkelingen in Rusland en over de wijze waarop de inlichtingen- en veiligheidsdiensten op geraffineerde wijze worden ingezet tegen oppositionele groeperingen in binnen- en buitenland ontbreekt bij deze dienst.

 

Het is dus de IND kwalijk te nemen dat het geen advies heeft ingewonnen bij experts van andere ministeries.

 

AIVD

Gezien de uitlatingen van Dolmatov zelf over zijn betrokkenheid bij de Russische veiligheidsdienst was het overigens beslist logisch geweest de AIVD te betrekken bij het onderzoek. Dat laatste was ook het idee van Dolmatovs advocaat Marq Wijngaarden. De AIVD heeft sinds 1945 dossiers over Rusland aangelegd en heeft actuele kennis van de politieke situatie in Rusland en de rol van de inlichtingen- en veiligheidsdiensten daarin.

 

Maar ook de Nederlandse ambassade in Moskou had kunnen helpen bij een beoordeling.

 

Zelfs een eenvoudige studie op het internet naar de achtergronden van de ontwikkelingen in Rusland vond de IND kennelijk niet nodig. Was dat wel gebeurd, dan had de beslissing over Dolmatovs asielaanvraag anders kunnen uitvallen.

 

Is de IND laks, amateuristisch of een bureaucratisch eiland? In ieder geval is het politiek handig dat de overheid juist nu, in het Nederland-Ruslandjaar, eventuele gevoeligheden niet in de openbaarheid brengt.

 

Revival van de "Koude Oorlog"

De zaak rondom de dood van de Rus Dolmatov lijkt ingewikkeld, maar kan best worden ontrafeld. In ieder geval gedeeltelijk en beslist uitgebreider dan ambtenaren van de IND hebben gedaan.

 

Het naar de media gelekte vluchtverhaal en de in de Volkskrant omschreven rol van Vader Grigori van de Russisch Orthodoxe Kerk (ROK) in Rotterdam zijn dan het uitgangspunt. Daarnaast zijn er rapporten op internet die de rol van "the special subdivision (Fourth Department of the Fifth Administration) for religion" van het KGB beschrijven. De relatie dus tussen het KGB en de ROK.

 

Een verdere zoektocht naar de rol van de ROK leidt onder meer naar de Mitrokhin-archieven. Daar wordt de verwevenheid van KGB-medewerkers met de kerk zelfs schematisch in een organigram weergegeven. Wanneer je nu deze gegevens in het perspectief van Dolmatovs eigen vluchtverhaal plaatst, is het meer dan aannemelijk dat Dolmatov in binnen- en buitenland, (in Nederland zelfs met de hulp van de ROK), als agent provocateur in de Russische oppositie was geïnfiltreerd. In de revival van de "Koude Oorlog" speelt ook de kerk weer een discutabele rol en lijkt opnieuw te worden ingezet in het spel van de veiligheidsdiensten.

 

Het is bekend wie een van de laatste Russen is met wie Dolmatov heeft gesproken. Waren de lange gesprekken met deze 'vader' Grigori ook de reden dat Dolmatov plotseling zweeg over zijn relatie met de FSB, de opvolger van het KGB? Dit had de IND moeten uitpluizen, maar die gaat slechts af op het vluchtverhaal van Dolmatov.

 

Russische Kerk is schuilplaats voor oppositie

Dolmatov, gerekruteerd als informant in de binnenlandse oppositiepartij 'Een ander Rusland' rond Edoeard Limonov en na zijn behaalde successen ingezet als verbindingsman tussen de veiligheidsdienst FSB en de 'organisatie' van de Russische Orthodoxe Kerk (ROK). Een schuilplaats voor oppositieleden in het buitenland, door machthebbers in Moskou alom gevreesd en al jarenlang bestreden.

 

Auteurs van klassieke spionageboeken likken hun vingers af bij deze klassieke inlichtingen-operatie. Dolmatov; gerekruteerd en deels opgeleid in de gevangenis. Later als 'spion' geïnfiltreerd in de Russische oppositie in Moskou en daarvoor beloond met een vertrouwensfunctie bij de rakettenfabriek en met een paspoort voor reizen buiten Rusland. Hij maakte reizen naar Nederland en Duitsland, naar steden waar ook Russische
kerkgemeenschappen, of moet je zeggen oppositiebewegingen, floreerden.

 

De FSB wilde, zo zei Dolmatov, dat hij in een ander Europees land ging werken en daar lid zou worden van een ‘organisatie’. Volgens Dolmatov moest hij de rol van verrader spelen. In zijn afscheidsbrief zegt Dolmatov dan ook: “Ik heb een eerlijk mens verraden”. Hij eindigde als koerier in Rotterdam en kreeg de laatste morele steun van de ROK.

 

Conclusie

Een onvolledig IND-onderzoek leidde tot een verkeerde beslissing. De afwijzing van de asielaanvraag door de IND was niet de directe oorzaak van de dood van Dolmatov. Die was het gevolg van een labiele situatie waarin hij was gebracht door een uitgekiend spel van de Russische autoriteiten in hun strijd tegen oppositieleden in binnen- en buitenland.

 

Tot dit oordeel had de IND moeten komen in samenspraak met experts van andere ministeries en na bestudering van de rol en de activiteiten van de ROK voor de Russische geheime dienst.

 

Is de kennis van de IND van de actuele politieke ontwikkelingen in de wereld nog wel toereikend? Kan de IND complexe asielaanvragen nog steeds zelfstandig beoordelen? Moet deze dienst voortaan expertise inhuren van specialisten bij andere ministeries?

 

Deze vragen had advocaat Marq Wijngaarden aan de staatssecretaris van Veiligheid en Justitie, Fred Teeven, moeten stellen.

Deel

met uw netwerk:


Meer opiniestukken:

Bestel online:

Zo wordt u opiniemaker

In dit boek leert u in tien stappen denken en schrijven als een journalist

 

Alleen nog verkrijgbaar via bol.com


Schrijftip van de week

Week 50
Practice what you preach
> Meer