12 maart 2013 | door: Jeroen van Gerven, Latijns-Amerikaexpert, redacteur en publicist

Hugo Chávez verdient ook waardering

Hugo Chávez krijgt ook na zijn dood veel kritiek. Die is terecht, maar laat buiten beschouwing dat hij veel heeft betekend voor de ontwikkeling van Latijns-Amerika. Daarvoor verdient hij waardering.

"De betekenis van Chávez ligt in de invloed op de ontwikkeling die Latijns-Amerika heeft doorgemaakt"

De deze week overleden Venezolaanse president Hugo Chávez heeft tijdens zijn hele presidentschap van ruim veertien jaar sterke emoties opgeroepen. Zowel onder zijn aanhangers als zijn tegenstanders. Venezuela was steeds verdeeld in twee kampen. In de rest van Latijns-Amerika was de socialistische Chávez opmerkelijk populair, en niet alleen onder mensen met linkse sympathieën. In Europa en de Verenigde Staten (VS) was het tegendeel het
geval en liepen hoogstens wat linkse splintergroepen met hem weg.

 

Langs deze lijnen verlopen ook de reacties nu na zijn dood de erfenis van Chávez wordt bediscussieerd. In Caracas zagen we massaal rouwbeklag, terwijl geëmigreerde Venezolanen in Florida juichend de straat op gingen toen het nieuws van de dood van Chávez bekend werd. Vanuit andere Latijns-Amerikaanse landen kwamen veel warme woorden voor El Comandante en veel regeringsleiders gaven acte de presence bij de staatsbegrafenis. De politieke reacties vanuit de VS en Europa waren daarentegen zuinig en commentatoren benadrukten vooral het
falen van Chávez’ beleid en zijn dubieuze, dictatoriale karakter.

 

Deze typische en uiteenlopende reacties zijn goed te verklaren. Als je kijkt hoe de gestorven president zijn land achterlaat, moet je kritisch zijn. De economie van Venezuela ligt volledig in puin en het land is het onveiligste van Zuid-Amerika. Dat is temeer schrijnend omdat de rest van het continent op deze gebieden juist stappen in de goede richting zet.

 

Dubieuze dictators

Onmiskenbaar hebben armen in Venezuela het beter gekregen onder Chávez: meer inkomen, een betere gezondheidszorg, beter onderwijs en vooral meer geschikte woningen voor de onderklasse. Maar het had veel beter gekund. Venezuela beschikt over grote hoeveelheden olie en Chávez had de olieprijs vaak in de rug en veel geld te verdelen. Maar veel geld werd verspild, verdween in corrupte zakken of kwam ten goede aan bevriende regimes, waaronder dubieuze dictators als Castro, Al-Assad en Ahmedinejad. Het anti-imperialisme van Chávez kende geen grens.

 

Verder is veel kritiek mogelijk op het democratisch gehalte van president Chávez. Vóór zijn eerste verkiezing was Chávez al eens betrokken bij een staatsgreep. Tijdens zijn presidentschap trok hij alle macht naar zich toe, schakelde het parlement uit en regeerde jarenlang per decreet. Toen hij niet meer herkiesbaar was, liet hij de grondwet aanpassen om dit toch mogelijk te maken. Hij manipuleerde voortdurend om maar aan de macht te blijven. Met

name door de media te beheersen. Chávez gebruikte de staatstelevisie voor propaganda en draaide veel kritische media de nek om. De verkiezingen waren weliswaar altijd vrij, maar ongetwijfeld door de manipulatie beïnvloed.

 

Klein hartje

Ondanks deze zware aantijgingen was Chávez een ongemeen populaire politicus. De manipulaties waren eigenlijk niet nodig. De steun onder de bevolking was groot genoeg. Hij gaf de armen in zijn land letterlijk een stem. Ondanks de gebreken van zijn beleid kon hij onder hen niet stuk. Dat heeft ook veel te maken met zijn charismatische persoonlijkheid. In zijn hele optreden vertolkte hij de macho latino met een klein hartje. En hij was
kleurrijker dan welke politicus van zijn tijd dan ook.

 

Ook in de rest van Latijns-Amerika en onder hen die positieve gevoelens koesteren ten aanzien van het continent, sprak zijn optreden aan, ondanks het rabiaat socialistische beleid en de vaak hilarische anti-Amerikaanse retoriek. Chávez was groter dan zijn land. Getuige alleen al het feit dat zijn dood wereldwijd breaking news was. Venezuela is immers geen belangrijke speler op het wereldtoneel. De betekenis van Chávez ligt in zijn invloed op de ontwikkeling die Latijns-Amerika deze eeuw heeft doorgemaakt. In Latijns-Amerika wordt dit herkend, hier nauwelijks. Om Chávez recht te doen en zijn erfenis op waarde te schatten, moeten we dit ook meewegen. 

 

Voortrekkersrol

Na Chávez volgden meer linkse presidenten die het opnamen voor de armen en ervoor zorgden dat ze naar de stembus kwamen. Denk aan Correa in Ecuador, Kirchner in Argentinië, Bachelet in Chili en Lula in Brazilië. Veel landen bevrijdden zich daarmee definitief van de invloed van rechtse dictaturen en autoritaire regimes. Hugo Chávez heeft hier een voortrekkersrol in gespeeld en was een inspiratiebron voor veel gewone mensen en politici die voor hen wilden opkomen. Met name de meer gematigd linkse regeringen, zoals die van Brazilië, boekten ook spectaculaire successen in termen van economische groei. Er valt iets voor te zeggen dat de door Chávez ontketende Bolivariaanse revolutie in die zin geslaagd is.

 

Latijns-Amerika is bovendien meer een eenheid geworden. Als reactie op de neoliberale vrijhandelsverdragen met Noord-Amerika en Europa, verenigden de Latijns-Amerikaanse landen zich in verschillende unies. Sommige daarvan hadden specifiek als doel om de ontwikkeling van Latijns-Amerika lós van de VS te bevorderen. Latijns-Amerika is daardoor het afgelopen decennium sterk geïntegreerd en nu een zelfbewust, bloeiend continent met veel opkomende economieën. Hugo Chávez liep hierbij voor de troepen uit en inspireerde andere
landen.

 

Hoe paradoxaal het ook is dat juist Venezuela nu het grote zorgenkind is in de regio, verdient Chávez naast de terechte kritiek ook hier meer waardering voor zijn grensoverschrijdende invloed dan hij nu krijgt.

Deel

met uw netwerk:
Opiniestukken van: Jeroen van Gerven, Latijns-Amerikaexpert, redacteur en publicist
Uiteindelijk is het WK goed voor Brazilië - 14 juni 2014
Hugo Chávez verdient ook waardering - 12 maart 2013



Meer opiniestukken:

Bestel online:

Zo wordt u opiniemaker

In dit boek leert u in tien stappen denken en schrijven als een journalist

 

Alleen nog verkrijgbaar via bol.com


Schrijftip van de week

Week 50
Practice what you preach
> Meer