Onderwijs
2 april 2013 | door: Seppe Segers, kernlid Liberales, student wijsbegeerte

Kwaliteitsvol hoger onderwijs: tegen welke prijs?

Afgelopen donderdag kwamen studenten op straat om betere toegankelijkheid en kwaliteit te eisen voor het hoger onderwijs. Een nobel streven, maar dat engagement is meer nodig op andere fronten.

"Wie begaan is met ons onderwijssysteem moet kijken naar wat misloopt in de vroege schooljaren"

Het Johannes-evangelie verhaalt hoe Jezus op de dag van het Laatste Avondmaal – Witte Donderdag – met de voetwassing wilde oproepen tot naastenliefde en toewijding. Op Witte Donderdag laatstleden stroomde feestmuziek door grote luidsprekers, werden pintjes gekoeld en geledigd, vlaggen gehesen en spandoeken ontrold: het was tijd voor revolutie! Wellicht toevallig op Witte Donderdag eisten studenten naastenliefde en toewijding. Voor wie? Voor studenten. Kwaliteitsvol hoger onderwijs voor iedereen! Meer centen voor studenten! Met naar schatting een kleine duizend in Gent en tweeduizend in Brussel schaarde de studerende jeugd zich achter de eis voor een toegankelijker hoger onderwijs en een betere financiering daarvan. Applaus, gejuich en getoeter, want wie kan daar nu tegen zijn? Vandaar: allen achter de vlag en de straten op.

 

Meer stoelen en meer restaurants

Maar welke lading dekt die vlag nu precies? Als ik zou zeggen ‘nu is het genoeg, alle onrechtvaardigheid de wereld uit: ik ga manifesteren!’, weinigen zouden zeggen dat dit geen nobel doel is en dat ze betere dingen te doen hebben. Als ik er zou aan toevoegen dat men daarom in zijn vrije tijd op zijn minst wekelijks 15 uur vrijwilligerswerk moet doen en een deel van zijn of haar loon aan liefdadigheid moet schenken, dan zou mijn aanhang met waarschijnlijkheid in grote getale slinken.

 

Dezelfde redenering ligt ten grondslag aan de eis voor meer kwaliteitsvol hoger onderwijs voor iedereen. Dat er kosten zijn aan het (hoger) onderwijs? Ik zal het niet ontkennen. Dat meer kwaliteit beter is dan minder kwaliteit? Ik zal het niet ontkennen. Dat een democratisering van het hoger onderwijs een nobel streven is? Ik zal de laatste zijn het te bestrijden. Maar wat als de eis voor meer kwaliteitsvol hoger onderwijs zou stokken op de claim voor meer studentenrestaurants en meer stoelen? Wat als de eis voor democratisering louter zou samenvallen met een toenemende massificatie van het hoger onderwijs? Wat als de hoogdringendheid van ingrepen slechts zou berusten op een soort hellend-vlakargument, verwijzend naar de onwenselijke situatie in sommige van onze buurlanden? Stopt die eis dan niet, net als in mijn voorbeeld van het streven naar meer rechtvaardigheid, aan de grenzen van de eigen navel?

 

Afschaffen inschrijvingsgeld

Laat mijn punt duidelijk zijn. Ik heb niet de geringste intentie degenen die voorbije donderdag de straten optrokken om de gaten in het Vlaamse onderwijssysteem bloot te leggen, te viseren. Laat mijn vraag enkel de verdienste hebben dat ze oproept om verder te denken dan het eigenbelang en zo de gelegenheid geeft om te verduidelijken waar nu juist solidariteit geëist wordt voor ‘de andere’. Ik heb namelijk de tussenliggende stap gemist om vanuit de premisse dat men betere kwaliteit eist voor het hoger onderwijs te kunnen concluderen dat men daarom het inschrijvingsgeld moet afschaffen. Als men daar dan bijkomend aan toevoegt ‘kijk maar naar het buitenland!’, dan wordt het me al helemaal te wazig. Ik zie niet hoe het één logischerwijs zou kunnen volgen uit het ander.

 

Laat me er bovendien op wijzen dat de kostprijs voor een jaar hoger onderwijs in België inclusief inschrijvingsgeld bij de laagste van Europa hoort. Dit betekent meer dan wat er staat. Wie betaalt er dan namelijk voor de mogelijkheid om relatief goedkoop te kunnen studeren aan één van onze universiteiten of hoge scholen? Vandaag zijn dat in de eerste plaats degenen die niet deelnemen aan het hoger onderwijs. Over solidariteit gesproken.

 

Slagveld

Wie zijn nu degenen die niet participeren aan het hoger onderwijs? In een groot deel van de gevallen gaat het om die mensen die maatschappelijk het meest kwetsbaar zijn. Ik verwijs graag naar onderwijseconoom Ides Nicaise die de toegang tot het hoger onderwijs vergelijkt met een hordeloop. Je hebt niet alleen de culturele horde waarbij men over de drempels van de middenklasse mentaliteit moet klauteren, er is ook de horde om met succes het zesde middelbaar te verlaten en een erkend diploma in handen te krijgen. Binnen het Vlaamse leerplichtenonderwijs waarvan men redelijkerwijs kan stellen dat het geenszins sociale ongelijkheid vermindert, is dit geenszins voor iedereen een garantie. Integendeel. Voor sommigen begint het probleem al in de kleuterklas (of beter: in de afwezigheid in de kleuterklas). Hoewel kleuterparticipatie voor kinderen met een maatschappelijk kwetsbare achtergrond bijzonder vruchtbaar kan zijn, blijkt dat net deze kinderen opvallend later starten aan het kleuteronderwijs. Mede hierdoor groeit de sociale ongelijkheid stelselmatig doorheen de schoolloopbaan. Kinderen met een maatschappelijk kwetsbaar profiel lopen een beduidend groter risico om naar het buitengewoon lager onderwijs te worden doorverwezen en sociale ongelijkheid uit zich verder onder meer in de studiekeuze.

 

De weg naar het hoger onderwijs is met andere woorden voor vele maatschappelijk kwetsbare jongeren een bloederig slagveld. Het hoger onderwijs daarentegen is in relatieve termen toegankelijk, maar om er zonder al te veel kleerscheuren binnen te geraken moet je eerst het bijzonder hobbelige parcours van kleuter- tot middelbaaronderwijs afleggen. Het staat vast dat vroege ingrepen en investeringen veel efficiënter zijn om succesvolle participatie aan het hoger onderwijs te bevorderen, dan laattijdige remediëring bij de start in het hoger onderwijs.

 

$11 000 per jaar

Het mag glasherder zijn dat een groot deel van de studenten voorstander is van een afschaffing van het inschrijvingsgeld en positief aankijkt ten aanzien van kosteloos openbaar vervoer, cursusmateriaal, en dergelijke. Het mag daarentegen misschien nog helderder zijn dat voor niets de zon opgaat. Een recent onderzoek van de OECD toont aan dat een Belgische leerling doorheen zijn of haar totale schoolloopbaan gemiddeld net geen $11 000 per jaar kost. Kun je met het bovenstaande in het achterhoofd redelijkerwijs spreken van solidariteit en tegelijk pleiten voor een afschaffing van het inschrijvingsgeld? Misschien zijn de argumenten er, maar zie ik ze niet. Dat kan.

 

Maar als men werkelijk zo begaan is met ons Vlaams onderwijssysteem, dan moet men in de eerste plaats kijken naar wat er misloopt in de eerste schooljaren en zich vandaaruit verder als miasma verspreidt doorheen de schoolloopbaan. De wil om te betogen is er. Ik ben er zeker van dat daarvoor geen Witte Donderdag nodig is.

Trefwoorden:
Onderwijs

Deel

met uw netwerk:


Meer opiniestukken:

Bestel online:

Zo wordt u opiniemaker

In dit boek leert u in tien stappen denken en schrijven als een journalist

 

Alleen nog verkrijgbaar via bol.com


Schrijftip van de week

Week 50
Practice what you preach
> Meer