Wetenschap
30 maart 2013 | door: Charles van den Broek, Schrijver en historicus

Een studie rechten maakt nog geen goede pleiter

De reactie van Vincent de Haan op mijn stukje toont aan dat hij er nog steeds weinig van begrijpt.

Het is altijd leuk als je stukjes reacties oproepen. Daar doe je het uiteindelijk voor, nietwaar? En kennelijk raak ik bij met name Vincent de Haan een gevoelige snaar; het is immers al de tweede keer dat hij mij (en de andere lezers) 'graag op de fouten wil wijzen'. Nu betreffen het er acht, vandaar de uiterst originele titel van zijn stukje 'Hoe een schrijver over geloof en wetenschap acht fouten maakt'. 

 

Waar Vincent de Haan echter vooral in uitblinkt, is het ophoesten van het ene cliché na het andere, aan elkaar gelijmd met misattingen en verdraaiïngen. Die ik hier, om onze kritische vriend te parafraseren, graag voor u wil aanwijzen. Dus, om met The Chemical Brothers te spreken; 'Here we go!'.
 
Leescursus    
Het begint al met zijn inleiding, waarin hij beweert dat ik zou betogen dat 'geloof een plaats in de wetenschap zou moeten hebben'. Dat is echter geenszins het geval. Ik zeg dat gelóvigen een plaats in de wetenschap verdienen, net als ieder ander die vanuit een andere persoonlijke overtuiging zijn of haar wetenschappelijk werk bedrijft. Dat is iets totaal anders dan dat geloof een plaats zou moeten hebben in de (natuur)wetenschap. Op dit moment worden echter onderzoeksresultaten en conclusies van gelovigen (christenen dan vooral) in twijfel getrokken of totaal genegeerd, en degenen die zich als gelovige uiten, ook al is dat in prive-omstandigheden en op persoonlijke titel, zijn hun carrière niet zeker, hetgeen mij geen goede zaak lijkt. Er zijn namelijk ook mensen die hun onderzoek laten beïnvloeden door hun socialistische, atheïstische of liberale overtuigingen, en die worden geen 'belangenverstrengeling' verweten. Door het uitsluiten van christelijke wetenschappers gaat veel kennis verloren.

 

Dat is de centrale stelling die ik poneer. Maar Vincent lijkt dat niet op te (willen) pikken. De Haan, die onder zijn stukjes steevast een vermelding geeft van zijn site vincentleest.nl, zou er goed aan doen om eens daadwerkelijk te lézen, in plaats van op tilt te slaan bij het zien van het woord 'gelovigen', om vervolgens in een atheïstische kramp te schieten. Wellicht zou een cursus begrijpend lezen uitkomst bieden, hij heeft blijkbaar toch tijd zat.

 

Dat zo'n cursus beslist geen overbodige luxe is, blijkt wel bij het eerste punt dat hij wil maken; christenen hebben het misschien niet gemakkelijk, maar kijk eens naar de moslims - die heben zelfs een partij die hen wil uitroeien tegen zich. Het feit dat de moslims er met de burka bij gesleept moeten worden, alsmede de niet nader genoemde partij (maar overduidelijk dat het hier de PVV betreft), geeft direct al aan uit welke GroenLinkse danwel D66-hoek hier de wind waait. Anders kan ik deze politiek-correcte stuip niet verklaren. Ik noem namelijk nergens in mijn stuk de islam, moslims of iets in die richting. En wat dat verlangen tot het verdrijven van een geloof betreft, kan ik kort zijn; D66 wil net zo graag de christenen wegvagen als Wilders de jihadisten, dus wat dat aangaat staan we quitte.
 
Bij punt 2 volgt een hoogst merkwaardige redenering, die wat mij betreft op geen enkele wetenschappelijke methode gebaseerd is. Vincent zegt hier dat enerzijds de kritiek op de uitspraken van professor Van Schayck terecht is, om vervolgens te beweren dat het aangroeien van een been (aangemoedigd door gebed) best mogelijk is, en dat dit aan te tonen is middels een testgroep. Bovendien zegt Vincent dat er 'niks mis is met de conclusie van Van Schayck'. Heel vreemd. Wat wil De Haan nu precies aangeven? Op mij maakt dit gedeelte een erg warrige, om niet te zeggen verwarde indruk.
 
Sprookjesboek  
Dan zijn we bij het derde punt gekomen, en hier blijk ik de nadruk te móeten leggen op sprookjesboek in plaats van het jaar nul. Hoezo 'moet' ik dat? Ik maak, dacht ik, zelf wel uit waar ik de nadruk op wil leggen, of dat nu terecht is of niet.

 

Daarna vervolgt De Haan met een lofzang op het empirisch onderzoek dat ten grondslag ligt aan het werk van Aristoteles. Aristoteles mag het wat de vorm van de aarde goed hebben gezien, maar dat 'empirisch onderzoek' bracht de oude Griek ook tot de overtuiging dat de hoogte van de stem bij een man het gevolg zou zijn van de grootte van diens testikels; ze zouden aan de stembanden hangen als de slinger van een klok, hoe zwaarder de ballen, hoe dieper de stem...

 

Ik kan nog  meer voorbeelden geven van merkwaardige 'wetenschappelijke' overtuigingen, maar dat zou te breedvoerig worden. Ik zou nog wel een kanttekening willen plaatsen bij de nogal simplistische kwalificatie van de bijbel als sprookjesboek. De bijbel is nadrukkelijk géén sprookjesboek, maar een verzamelijng teksten in verschillende genres, varierend van wetten, tot geschiedenis en poëzie. Er staan prachtige verhalen in, met name dat over David en Batsheba is schitterend (heel wat boeiender dan wat in Nederland voor literatuur doorgaat), en iedereen zou daar eens wat meer in moeten lezen. Niet zozeer om tot geloof te komen, maar meer om de eigen cultuur beter te begrijpen. Ik schat bijvoorbeeld dat minstens 70% van ons taalgebruik alleen al direct beïnvloed is door dit 'sprookjesboek', denk maar aan spreekwoorden, namen, vergelijkingen.  
 
Aangaande punt 4 mag het zo zijn dat nog niet alle wetenschappers overtuigd zijn van snaartheorieën, ze neigen er wél toe; de theorie is zo mooi, dat hij 'wel waar móet zijn'. Hier neem ik punt 5 ook een mee; het is raar om in één zin te beweren dat Einstein zichzelf niet als atheíst zag, maar dat ik het citaat 'God dobbelt niet' niet mag gebruiken om dat te illustreren. Ik vond dat ik dat wel kon, maar er zijn ook andere, zoals de repliek die Einstein Niels Bohr ooit gaf; 'Stop telling God what to do!'. Zo beter, Vincent?              
 
Uitvindingen
Bij punt 6 krijgen we opnieuw een reeks verdraaiïngen van feiten voorgeschoteld die op zijn minst bedenkelijk is voor iemand die zich van de wetenschappelijke methode zegt te bedienen. Hier beweert onze wijsgeer in residence dat de auto, telefoon en computer het gevolg zijn van wetenschappelijk onderzoek. Deze producten zijn echter allemaal ontstaan dankzij knutselaars, uitvinders en hobbyïsten die een ingeving kregen, en een basisidee verder uitwerkten. Niks wetenschappelijk onderzoek! Daimler was geen natuurkundige, maar motorenbouwer, Meucci (uitvinder van de telefoon) was decorbouwer (voor de volledigheid; de mobiele telefoon werd uitgevonden door Hedy Lamarr, een Oostenrijks actrice die ook de eerste naaktscene op haar naam heeft, maar tevens een zwak had voor radiotechniek) en de eerste echte computer, de Z3, werd in 1941 gebouwd door Konrad Zuse, een werktuigbouwkundige.
 
Wikipedia
Bij punt 7 (hoe 'bijbels') worden de Vincentiaanse redeneringen pas echt leuk. Hij geeft aan dat hij de voorbeelden die ik geef (Balabanova, Hardy, Boltzmann) niet te kennen, hetgeen op zich al verdacht is voor iemand die een zelfverklaard wetenschapsadept is. Met name Boltzmann is in academische kringen echt wel bekend. Maar, wijsgeer als hij is, heeft Vincent de weg naar (de volgens hem betrouwbare) Engelstalige Wikipedia gevonden. Om daar te constateren dat Boltzmann een bipolaire stoornis had, hetgeen hem (dus) tot zijn zelfmoord zou hebben gedreven (kijk, daar komt de psycholoog in de Haan naar boven). Ik zou met beter bewijs moeten komen om hem van het tegendeel te bewijzen, waarbij hij zich afraagt hoe ik dan tot een ander inzicht zou zijn gekomen. Welnu, ik baseer mij ten eerste op mijn scheikundeleraar, maar deze man heeft niet de academische standing die Vincent als bewijs wil zien. De informatie is te vinden in het boek The Ascent of Man, van J. Bronowski (1973, Boston, Toronto, London), pag. 351. Ik citeer;

 

'Who would think, that only in 1900, people were battling (...) over the issue wether atoms were real or not. The great philosopher Ernst Mach said 'No', chemist Wilhelm Oswald said 'No'. (...) The ascent of man teetered on a fine intellectual balance at that point, because had anti-atomic doctrine had won the day, our advance would certainly have been set back by decades, and perhaps a hundred years. (...) Did Boltzmann just argue? No. He lived and died that passion. In 1906 (...) feeling isolated and defeated, at the ery moment when atomic doctrine was going to win, he thought all was lost, and committed suicide'.

 

(Boek niet bij de hand? Dan er is ook een fragment uit de gelijknamige BBC-documentaire te vinden op YouTube). Tot zover de 'aanvullende bewijsvoering', die in feite iedereen met meer dan twee hersencellen kan vinden. Net als dat Wikipedia-artikel dat Vincent de Haan zégt te hebben gelezen.      
 
Koppensneller

En hier valt Vincent lelijk door de mand. Want ik heb ook maar eens op Wikipedia naar het lemma Boltzmann gezocht, en op de Nederlandse versie is inderdaad weinig meer te vinden dan de naam van de man en de vermelding van de bipolaire stoornis. Maar op de Engelstalige Wikipedia blijkt men onder het kopje 'phliosophy' bijna exact dezelfde informatie te kunnen vinden (maar een paar extra klikken). Dus Vincent liegt, of (waarschijnlijker) hij leest niet! Hij is blijkbaar gewoon een koppensneller, die niet verder kijkt dan de eerste alinea van een artikel. Buiten het feit dat een medium dat Steven Seagal typeert als 'acteur' (wat je verder ook van de aikido-kwaliteiten van de man mag vinden) toch niet als buitengewoon betrouwbaar kan gelden, blijkt hier ook dat Vincent eigenlijk ergens anders op uit is. Namelijk iets waar de wetenschappers vaak hun toevlucht toe nemen als ze in het nauw komen; verdraai de feiten en maak je opponent, en zijn mening, verdacht. Door te suggeren dat de Engelse Wikipedia 'doorgaans uiterst betrouwbaar' is, zal degene met een andere mening dat dus (vrijwel zeker) níet zijn. Breng de tegenpartij in diskrediet. Dat is een leuk truukje (zeker opgepikt tijdens de rechtenstudie), waar veel oppervlakkige mensen intrappen, maar dan moet je het wel goed doen. Want hier slaat Vincent de plank volkomen mis; hij maakt zichzelf belachelijk, en bewijst hij in feite eerder míjn gelijk dan het zijne. En dat zal toch niet de bedoeling van zijn aanval op mij en mijn stukje zijn.
 
In zijn achtste punt van kritiek geeft Vincent te kennen dat ik, volgens hem, een 'klassieke' fout maak door te stellen dat de 'wetenschap ook niet zo menslievend is'. Dat heb ik inderdaad geschreven. Niet omdat dit mijn mening zou zijn, maar omdat met name de door VdH bewonderde Richard Dawkins in meerdere interviews deze visie verkondigde; volgens Dawkins is het enige heil dat de mens mag verwachten van de wetenschap afkomstig, en werkt de wetenschap tot 'heil en zegen' der mensheid. Ik weerleg dus simpelweg een stelling van Dawkins.
 
Slotpleidooi
Tot slot gaat, zoals het een goed jurist betaamt, Vincent over tot zijn slotpleidooi. Daarin zegt hij dat Dawkins (of om het even welke andere academicus) zich direct zouden laten overtuigen als er een menselijke schedel op 'zeer grote diepte, dus oude aardlaag, gevonden zou worden'.

 

Om te beginnen had ik, dacht ik, met de gegeven voorbeelden (Boltzmann, Hardy, Balabanova) aangetoond  dat 'de' wetenschap nou juist helemaal níet openstaat voor nieuwe inzichten. Integendeel! Iedereen moet zich conformeren aan de geldende 'waarheden', het paradigma is heilig. Ik kan hier nog een ander, recenter, voorbeeld van geven. In 1982 ontdekte Daniel Shechtmann de zgn. quasikristallen. Hoewel hij later voor deze ontdekking de Nobelprijs zou krijgen, werd hij op zijn onderzoeksinstituut als een paria behandeld; hij werd ontslagen, en kreeg van zijn fijne 'collegae' als afscheidscadeau een schoolboek scheikunde mee, zodat hij het vak opnieuw kon leren...  

 

Ten tweede is het voorbeeld van een op grote diepte gevonden menselijke schedel helemaal geen goed voorbeeld. Die schedel kan op verschillende manieren op die diepte terecht zijn gekomen (verdronken in een modderpoel, in een kloof gevallen, meegesleept door een roofdier naar zijn hol), en heeft bovendien niets, maar dan ook echt helemaal niets te maken met het bewijzen of er al dan niet een god bestaat; ook een zeer oude mensensoort kan het gevolg zijn van evolutie, hetgeen zeker door atheïsten als tegenargument zal worden aangedragen mocht een dergelijke ontdekking ooit gedaan worden.

 

Vincent de Haan is blijkbaar vastbesloten mijn Moriarty te worden. Mij best. Maar dan moet hij toch echt beter beslagen ten ijs komen.
 
Geagiteerde schrijfstijl

Tot slot krijg ik nog enkele 'welgemeende adviezen'. Niet dat ik die van Vincent nodig heb, maar zijn raadgevingen blijken bij nader inzien een nogal ordinaire persoonlijke aanval, een ad hominem waar menig Fok!-ker trots op zou zijn; ik moet mijn 'geagiteerde schrijfstijl matigen' en aan de kalmerende middelen (even een Valiumpje...aaah, happy thoughts). Zonder gekheid; ik ben historicus, geen hystericus. Verder verkeerde ik in de veronderstelling dat het iedere scribent, dus ook mij, vrij stond zelf de toon te kiezen die men wil aanslaan, geagiteerd of anderszins. Maar Vincent blijkt er andere ideeën over persvrijheid en vrijheid van meningsuiting op na te houden. Wie het niet met hem eens is, moet inbinden. Een houding die men wel vaker in linkse kringen tegenkomt.  
 
Het zou vrij eenvoudig zijn om zelf ook op de man te gaan spelen. Maar laat ik dat niet doen. Vincent de Haan wil ik nog wel een aantal overwegingen meegeven. Het D66-lidmaatschap maakt je nog niet tot een (groot) denker, evenmin als een rechtenstudie altijd een goed pleiter oplevert. Maar bovenal zou ik Vincent willen oproepen eens zélf stukjes te bedenken in plaats van zich af te reageren op anderen (mij in het bijzonder). Het is zonde van mijn tijd (en die van de lezer) om de onterechte kritiek telkens te moeten weerleggen.  
 
De  studies die de Haan zegt te volgen (rechten, psychologie en wijsbegeerte) zeggen wellicht veel over hem als persoon. Advocaten zoeken naar mazen in de wet of vormfouten om de zwaarste criminelen vrij spel te geven, en psychologen hebben de neiging hun eigen fobieën, obsessies en trauma's graag op anderen. Maar het meest tekenend is misschien wel de studie wijsbegeerte. Dat is immers de wens naar wijsheid. En Vincents wijsheid laat inderdaad nog heel veel te wensen over...

Deel

met uw netwerk:
Opiniestukken van: Charles van den Broek, Schrijver en historicus
Ratificatie Oekraïneverdrag is een bewuste provocatie van Rusland - 19 december 2016
De reactie van links op verkiezing Trump legt gevaren voor democratie bloot - 20 november 2016
Sinterklaasfeest moet helemaal verdwijnen - 4 oktober 2016
Donorwet; achterhaalde oplossing bedacht door een achterhaalde partij - 19 september 2016
Nederland ligt onder vuur - 12 mei 2016
Euthanasie; niet omdat het moet, maar omdat het kan - 23 februari 2016
John Lennon is net zo gevaarlijk als IS - 23 november 2015
De Derde Wereldoorlog is allang bezig - 17 november 2015
Welkom aan vluchtelingen is dekmantel voor diepe mysanthropie - 4 november 2015
''Wir schaffen das'' is geen beleid, maar populisme - 27 oktober 2015
Merkel en het gelijk van Nostradamus - 22 oktober 2015
Vrijheid van meningsuiting staat echte inspraak in de weg - 12 oktober 2015
De val van Rome 2.0 komt eraan - 9 oktober 2015
Ambassade-model: dé oplossing voor het vluchtelingenprobleem - 27 september 2015
Het Brussels complot - 15 september 2015
Eigen volk eerst! - 12 september 2015
Antisemitisme is back; with a vengeance - 11 januari 2014
Oudejaarsconferences; stop ermee! - 2 januari 2014
De doodstraf; echt het einde - 3 december 2013
Stop de waardeloze wetenschap - 23 september 2013
Boycot de boycotters - 18 augustus 2013
Atheïsten moeten wat logischer worden - 24 mei 2013
Steun de STER met cultuursubsidie - 14 mei 2013
Een studie rechten maakt nog geen goede pleiter - 30 maart 2013
Wetenschap versus geloof leidt tot kapitaalvernietiging - 18 maart 2013
Columns worden wel gelezen, maar niet altijd goed begrepen - 28 februari 2013
Atheïsten missen fatsoen en innerlijke beschaving - 22 februari 2013
China is niet de nieuwe wereldmacht - 4 december 2012
Emancipatie werkt tegen de vrouw - 18 november 2012
Koop ook eens dingen waar je niets aan hebt - 10 november 2012
Diepgang en denken worden overschat - 26 oktober 2012
Geweld is zinvol - 2 oktober 2012



Meer opiniestukken:

Bestel online:

Zo wordt u opiniemaker

In dit boek leert u in tien stappen denken en schrijven als een journalist

 

Alleen nog verkrijgbaar via bol.com


Schrijftip van de week

Week 50
Practice what you preach
> Meer