Economie
29 april 2013 | door: Hein van Lieshout, Historicus en docent

Nederland heeft een New Deal nodig

Een sociaal akkoord zonder een duidelijke visie. Onbegrijpelijke dromen voor Nederland in een mislukt Koningslied. Het is tijd voor echte – op de geschiedenis geïnspireerde – toekomstidealen.

"Mijn ideaal voor Nederland is er één van extra aandacht en geld voor de publieke zaak"

Twee weken geleden kwam een nieuw sociaal akkoord tot stand. Bezuinigingen werden voor een deel teruggedraaid, omdat de sociale partners voor even verder dachten dan enkel economisch herstel. Toch was het akkoord ook een teleurstelling. Het was (natuurlijk) een halfbakken compromisresultaat na eindeloze onderhandelingen. Leuk voor de cijferfetisjisten en vooruit, best wel belangrijk. Maar wat was precies de toekomstvisie – ‘het grote idee’ – achter dit akkoord? Een vraag die nog urgenter werd toen VVD-fractievoorzitter Halbe Zijlstra doodleuk aankondigde dat de geschrapte bezuinigingen later alsnog uitgevoerd zullen worden.

 

Een week later sprak Nederland enkel nog over het Koningslied. Een destillaat van duizenden zinnetjes, waarin vele landgenoten hun droom voor Nederland presenteerden. Het werd een nogal onsamenhangende droom vol taalfouten. Kan dat niet anders? Ik wil een een toekomstbeeld voor Nederland dat beklijvender is dan de W van stamppot en dat uit meer bestaat dan wat procentjes en getallen uit een sociaal akkoord.

 

Roosevelts New Deal

Het eindexamenonderwerp voor HAVO en VWO van ‘mijn’ vak geschiedenis, ‘De Verenigde Staten en hun federale overheid 1865-1965’, bracht inspiratie. Binnen dat onderwerp is er uitgebreid aandacht voor het sociaal-economische beleid van de Democratische presidenten sinds Franklin D. Roosevelt. Deze presidenten beschikten naast cijfertjes en getallen ook over dromen, idealen en toekomstbeelden. Daar kunnen we in het huidige Nederland iets van leren, want er bestaan parallellen tussen enkele episodes uit de Amerikaanse twintigste eeuw en het hedendaagse Nederland.

 

De Nederlandse huidige situatie lijkt ten eerste op die van jaren dertig in de VS: een tijd van economische crisis. Franklin D. Roosevelt durfde in te grijpen, met een ideaalbeeld van een sterke en zorgende overheid. Hij presenteerde een New Deal die de grootste slachtoffers van de crisis – arbeiders en boeren – hielp en de aanstichters ervan – bedrijfsleven en banken – durfde aan te pakken.

 

Kennedy's New Frontier

Er bestaan ook parallellen tussen Nederland nu en het Amerika van de jaren vijftig. De VS vormden een land dat af was, waar iedereen rijk en gelukkig was. De groeiende economie had alle problemen opgelost. Dat beeld lijkt niet samen te gaan met onze huidige economische crisis, maar die tegenstelling is slechts schijn. Hoewel er nu een crisis is, behoren we nog steeds tot de rijkste en gelukkigste landen ter wereld. De economische vooruitgang is gestopt en we maken ons ernstige zorgen, maar is die materiële vooruitgang wel echt zo belangrijk?

 

Ik denk dat we het niet alleen meer in die economische vooruitgang moeten zoeken. Dat brengt me terug naar het Amerika van de jaren vijftig. Er kwam daar kritiek op de ongebreidelde consumptiemaatschappij. De econoom John Galbraith schreef over de schaduwzijden van de enorme groei in de private sector. De verschillen tussen rijk en arm werden groter en miljoenen mensen woonden in getto’s zonder enig uitzicht op verbetering. Galbraith zag een uitgebreid overheidsprogramma op onder andere het gebied van onderwijs en zorg als dé oplossing.  

 

John F. Kennedy werd zwaar beïnvloed door Galbraith, die één van zijn belangrijkste adviseurs werd. Kennedy prestenteerde in de verkiezingscampagne van 1960 het idee van de New Frontier. De Verenigde Staten moesten ook immateriële doelen nastreven, zoals een beter federaal onderwijsbeleid en het veiligstellen van zorg(verzekeringen) voor iedereen. Zo zou Amerika niet alleen een welvarender, maar ook een betere maatschappij worden.

 

Publieke dromen 

De huidige zouteloze politieke compromissen en hun cijfers mogen niet gebagatelliseerd worden, maar kunnen we het publieke debat alstublieft ook wat kruiden met zulke dromen, idealen en toekomstbeelden? Toekomstbeelden waarin naast een miljardje erbij of eraf, ook plek is voor een ‘groot verhaal’? Ik denk dat we Roosevelts New Deal kunnen combineren met Kennedy’s New Frontier om tot een nieuw ideaal voor Nederland te komen.

 

Nederland is een welvarend land in een economische crisis. De New Deal laat ons zien dat actief overheidsingrijpen een oplossing kan zijn. Voor de vraag hoe we moeten ingrijpen kunnen we de ideeën van Galbraith en Kennedy gebruiken. De Nederlandse publieke sector verdient een herwaardering en herinrichting, want zowel in het (hoger) onderwijs als in de zorg, niet toevallig speerpunten van de New Frontier, is de afgelopen decennia iets vreselijks misgegaan. De privatisering en marktwerking leken een prachtige toekomst in petto te hebben voor deze publieke sectoren. De afgelopen jaren is echter duidelijk gebleken dat een universiteit geen koekjesfabriek is en dat zorg geen product is, maar mensenwerk.

 

Mijn ideaal voor Nederland is er één van extra aandacht en geld voor de publieke zaak. Goed onderwijs, maatwerk in de zorg, een bewustere omgang met het milieu en een bloeiende cultuursector zijn net zo belangrijk als een groeiende economie. Marktwerking en efficiency behoren een middel te zijn – als het überhaupt werkt – en geen doel. Ik weet dat de politieke realiteit ingewikkelder is, maar vroeg het Nationaal Comité Inhuldiging niet om dromen voor Nederland?

Deel

met uw netwerk:


Meer opiniestukken:

Bestel online:

Zo wordt u opiniemaker

In dit boek leert u in tien stappen denken en schrijven als een journalist

 

Alleen nog verkrijgbaar via bol.com


Schrijftip van de week

Week 50
Practice what you preach
> Meer