Kunst en Cultuur
8 oktober 2013 | door: Rutger Schuil, publicist

De publieke omroep wordt met uitsterven bedreigd

Het is vanzelfsprekend dat alle overheidsdienst, inclusief de publieke omroep zijn steentje bijdraagt. Maar als er 17% wordt gekort is het ook vanzelfsprekend dat de NPO van zich laat horen.

"De omroepen zitten gevangen tussen twee onmogelijke keuzes"

Recentelijk ontstond er ophef in de Tweede Kamer over de reclamespotjes van de Nederlandse Publieke Omroep (NPO) die pleiten tegen verdere bezuinigingen op dezelfde publieke omroep. Volgens de VVD is er sprake van ‘oneigenlijk gebruik’ van publieke middelen en kloppen de feiten ook nog eens niet.

 

Staatssecretaris Dekker geeft zijn partijgenoot gelijk, het vorige kabinet bezuinigde volgens hem €127 miljoen en het huidige kabinet nog eens €45 miljoen. Maar ook Dekker goochelt met de cijfers, volgens de website rijksoverheid.nl wordt er op het totale mediabudget vanaf 2015 structureel €200 miljoen bezuinigd, waarvan €125 miljoenvoor rekening van de publieke omroep. Vanaf 2017 zal daar boven op nog eens structureel 100 miljoen worden bezuinigd op het gehele mediabudget, onduidelijk is wat dit betekent voor de publieke omroepen. De uitspraak van Dekker dekt dus in geen geval het hele verhaal.

 

Maar het is ook slim van de VVD en Dekker om de discussie te laten gaan over het wel of niet uitzenden van deze protestspotjes en over de feiten in deze spotjes. Het is een handige manier van framing die er voor zorgt dat de discussie verschuift van de bredere inhoud naar één detail. Waar het dan wel over zou moeten gaan? De taak van de publieke omroep, de inhoud en kwaliteit van de programma’s en al dan niet terechte harde bezuinigingen op de publieke omroep.

 

Bezuinigen op een linkse hobby

Om met dat laatste te beginnen. Bezuinigingen, daar kunnen we helaas niet omheen. Dankzij de 3%-norm vanuit Brussel en de harde Nederlandse opstelling tegenover landen als Griekenland en Italië kunnen we geen kant op. Maar het mediabudget, waaruit ook de publieke omroepen worden gefinancierd, wordt onevenredig hard gepakt. De structurele bezuiniging van 200 miljoen op het mediabudget betekent bijna een kwart van het budget. Voor de publieke omroep betekent het een bezuiniging van maar liefst 17%. Deze bezuinigingen kunnen in de toekomst zelfs nog toenemen, tot wel één derde van het totale mediabudget en ruim 22% voor de publieke omroep. Ik ken geen andere overheidsuitgave waar er zo hard wordt bezuinigd, behalve misschien bij ontwikkelingssamenwerking. Ook al zo’n linkse hobby, hoor ik u denken.

 

De taak van de publieke omroep

Dan door naar de inhoud, de taak van de publieke omroep houdt volgens artikel 2 van de Mediawet in het kort in dat zij programma’s maakt die voldoen aan democratische, sociale en culturele behoeften van de maatschappij. Deze programma´s moeten op evenwichtige wijze een beeld van de samenleving geven en de pluriformiteit van onder de bevolking levende overtuigingen, opvattingen en interesses op maatschappelijk, cultureel en levensbeschouwelijk gebied weerspiegelen. Een duidelijke taak lijkt mij die kijkcijferkanonnen zoals Boer zoekt Vrouw, Wie is de Mol en de succesvolle series Penoza en Overspel ter discussie stelt. Deze programma’s vervullen geen duidelijke publieke taak en kunnen gemakkelijk op de commerciële zenders worden aangeboden.

 

Kijkcijfers

Helaas is de discussie omtrent de publieke omroep grotendeels vervuild door de bovenstaande redenering. Succesvolle programma’s zoals Boer zoekt Vrouw kunnen best gemaakt en uitgezonden worden door de commerciële zenders. Ook voetbal en eventueel andere (volks)sporten zoals schaatsen kunnen terecht bij de commerciële zenders. Dit is zeer zeker waar, maar zonder deze kijkcijferkanonnen zou de overheid het lage aantal kijkers dat overblijft gebruiken als excuus om op de publieke omroep te bezuinigen. De omroepen zitten dus gevangen tussen twee onmogelijke keuzes: of de meest bekeken programma’s opgeven – met als gevolg minder kijkers en dus een excuus om verder te bezuinigen – of deze programma’s aanhouden, wat als excuus zal worden gebruikt om verder te bezuinigen. Deze eenzijdige focus op kijkcijfers door de politiek zal daarom op lange termijn de doodsteek zijn voor de publieke omroep.

 

Het verheffingsideaal

Naast De Wereld Draait Door (DWDD) en Pauw & Witteman (P&W) bestaan er tal van minder goed bekeken maar desalniettemin kwalitatieve programma’s zoals Brandpunt, Tegenlicht, Keuringsdienst van Waarde en Altijd Wat. Juist deze programma’s lijden onder de huidige bezuinigingen omdat ze minder kijkers aanspreken. Helaas, want deze programma’s vallen bij uitstek onder het doel en de taak van de publieke omroepen: onderzoeksjournalistiek van hoog niveau, dikwijls met hoge kosten zonder hoge commerciële baten. De publieke omroepen dienen volgens mij te informeren, te verheffen, kennis te delen en toegankelijk te zijn voor een breed publiek; voor alle groepen in de samenleving in plaats van de massa. Dit is alles behalve een linkse hobby. Het gaat om objectieve en onafhankelijke programmering waarbij het commerciële motief niet voorop staat en de opbrengsten uit STER-reclames van ondergeschikt belang zou moeten zijn. Met de huidige bezuinigingen wordt het onmogelijk voor de publieke omroep om haar maatschappelijke takenpakket goed uit te voeren.

 

Het kan beter en het moet beter

Wat moeten we dan wel doen? Meer STER-reclames blijkt een illusie van de politiek; volgens de NPO zijn er niet genoeg geïnteresseerde adverteerders om meer inkomsten te genereren. Daarbij komt nog dat de commerciële zenders dit zien als een vorm vanoneerlijke concurrentie. Omroepen laten fuseren gebeurt al en de meeste presentatoren zitten onder de Balkenende-norm. Er kan meer worden ingezet op merchandising,  de BBC verdiende hier in 2000 al meer dan een half miljard euro mee. De Amerikaanse publieke omroep PBS houdt jaarlijks inzamelingsacties om hun programmering voort te zetten. De NPO zou naar 2.5 zenders kunnen gaan en de 0,5 kunnen verkopen aan een kinderzender. De overgebleven zendtijd zou geen reclames moeten bevatten.

 

Wat iedereen en vooral de politieke partijen in ieder geval moeten beseffen is dat Nederland een omroepenstelsel heeft dat al decennia lang fantastische producties aflevert op het gebied van journalistiek en amusement en dat tegen een zeer lage prijs. Landen als Duitsland en het Verenigd Koninkrijk betalen respectievelijk 18 en 14 euro per persoon per jaarvoor hun publieke omroep, de NPO moet het doen met een schamele 7 euro per persoon. De waardering mist, het respect voor de taak van de omroepen is verdwenen en met een kale bezuiniging zonder visie verlies je een Nederlands instituut dat de moeite is om te behouden. De Nederlandse Publieke Omroepen komen al jaren lang met inhoud en visie, laat de politiek dat ook eens doen.

Deel

met uw netwerk:


Meer opiniestukken:

Bestel online:

Zo wordt u opiniemaker

In dit boek leert u in tien stappen denken en schrijven als een journalist

 

Alleen nog verkrijgbaar via bol.com


Schrijftip van de week

Week 50
Practice what you preach
> Meer