Kunst en Cultuur
15 oktober 2013 | door: Ralf Hottenträger, directeur/stedenbouwkundige

Onze stedelijke ontwikkeling staat stil

Initiatieven te over op het gebied van toekomstbestendigheid, energie en innovatie. Ze verpulveren echter in de ruimte; een vergezicht ontbreekt.

"Nederland is een ideeënmachine; eentje die opnieuw gekalibreerd moet worden."

Nederland werd wereldwijd eeuwenlang geroemd om zijn vooruitstrevende en vernuftige ruimtelijke ontwikkeling. Vanuit een duidelijke visie en met vereende krachten werd gewerkt aan de inrichting van het land en de opbouw van de stad.

 

Die tijd is echter voorbij; eerst kwam de liberalisering, waarin de markt het voor het zeggen kreeg en nu de 'participatiesamenleving', waarin elk privaat initiatief omarmt wordt. De visie ontbreekt, voor het Rijk is ruimtelijke ordening geen hoofdthema meer.

 

Intussen wemelt het in ons land van de goede bedoelingen en ruikt het naar een nieuwe tijd. Bottom-up-initiatieven, het heft in eigen hand, slow is beautiful, de expert opzij; het lijken de jaren ‘70 wel! Een fantastische energie die omarmt moet worden, maar vooral ook een sterk kader verdient. Want anders zijn wij zó weer terug in de jaren ‘80… En wie wil dat?

 

Hoogcomplexe samenleving

De noodzaak om het maakbaarheidsdenken op te geven is evident - zeg maar van blauwdruk naar organische ontwikkeling. Echter slaat de pendel weer eens uit in het extreme. Dat was nog nooit de juiste uitgangspositie voor vooruitgang. Dosering is de kunst. Bottom-up is leuk, top down vereist. Niet alles kan klein, klein in een hoogcomplexe samenleving en het ideaal van kleinschalige, netwerkachtige organisatievormen ontkent het feit dat onze wereld een globale is.

 

Indien er een helder kader is waarbinnen ruimte wordt gelaten en wordt gecreëerd, indien er een horizon zichtbaar wordt gemaakt, dán kunnen de kleinschalige initiatieven ten volle bijdragen aan de opdracht die wij hebben: het stoppen van de achteruitgang van de globale en humane condities. Al het andere is onthutsend inefficiënt en egocentrisch.

 

Geen gepruts in de marge

Onder invloed van het individualisme waait er daarbij ook nog eens een vervaarlijke wind door ons land. De pendel slaat namelijk extra wijd uit doordat wij als burgers blind zijn geworden. Blind door angst, haat en nijd op overheid en grote ideeën; grootmondig geworden door de waan dat een ieder zelf alles beter weet, zijn wij hard op weg het land om zeep te helpen.

 

Is het zo erg gesteld? Ja, met het grootste gemak wordt onze schat aan kennis en ervaring over de landinrichting en de opbouw van de stad overboord gegooid. Visies zijn ongewenst, sturing van hoger hand overbodig, reguleringen burgeronterend... Vrijheid blijheid blijkt het hoogste goed; vaak met de beste bedoelingen. Een kentering is nodig.

 

Ideeënmachine

Nederland is een ideeënmachine; eentje die opnieuw gekalibreerd moet worden. Een urgent thema - bij ons, in andere Europese landen en mondiaal meer dan ooit - is toekomstbestendigheid, energie en innovatie in relatie tot de stedelijke ontwikkeling. In ons land wordt hierover hard nagedacht en er zijn grote hoeveelheden geld mee gemoeid. Ontiegelijk vele onderzoeksinstituten, adviesbureaus, bedrijven, overheidsinstellingen, burgers en ondernemers zijn hiermee bezig.

 

Wordt er vooruitgang geboekt in relatie tot onze Nederlandse steden? Mwah. Redelijk bescheiden en onzichtbaar. Een ieder werkt voor zich aan zijn eigen doel en een effectieve omzetting in onze reële wereld ontbreekt. Wat is het tegenmodel? Een concentratie van alle energie en geld op één case, één locatie.

 

Organiseren

Als klein land hebben wij een groot voordeel ten opzichte van grote buren. Wij kunnen veel voor elkaar krijgen omdat wij korte lijnen hebben; in afstand, mentaliteit en bestuurslagen. Urgente thema's op de landelijke agenda krijgen zit in ons bloed. Laten wij die kracht weer benutten en de versnippering vervangen door concentratie!

 

Stel dat wij in Nederland een stad aanwijzen waarin het gaat gebeuren. Een stad waarin overheid en private initiatieven de handen in elkaar slaan om te laten zien hoe het moet. Dan kan in 20 jaar worden geoogst. Dan laten wij zien tot wat wij als samenleving in staat zijn, kunnen andere steden die kennis overnemen en weer een noodzakelijke sprong in de geschiedenis maken en kan onze ervaring mede model staan voor global changes. Of moet het technologie- en imagegevoelige regime in Saudi-Arabië of in Zuid-Korea ons de weg wijzen - met steden en projecten als Medina Masdar en Songdo? Lijkt ons niet zo'n bevredigend idee. Wij opteren om Zoetermeer zijn modelkarakter terug te geven.

 

Zoetermeer

Vanaf 1960 werkte Sam van Emden samen met Rein Fledderus en Wim Schut in de Werkgroep Ontwikkeling Zoetermeer aan New Town Zoetermeer. Ons bureau OD205sl is voortgekomen uit het bureau dat Van Embden in 1938 was begonnen en in het kader van 75 jaar bureaugeschiedenis hebben wij ons dit jaar intensiever met Zoetermeer beziggehouden. Wij ervaren de stad als een experiment dat voor de helft is geslaagd. 50 jaar stadsontwikkeling heeft Zoetermeer tot een stad gemaakt waarin het prettig wonen is, waarin een goed functionerend winkelcentrum gerealiseerd is en waarin vele bedrijven voor werkgelegenheid zorgen. Velen zijn domweg gelukkig in en met de stad. Wij niet.

 

Na een opwindende fase van toekomstgerichte masterplanning is Zoetermeer gaandeweg met de tijdgeest meegekleurd. Het werd een stad waarin de maatschappelijke opvattingen in de diverse wijken en in het stadshart haarscherp zijn vertaald. Een staalkaart in stedenbouw en architectuur inderdaad. Alleen: de woonwijken, de bedrijven- en leisureterreinen en het centrum vervullen bij elkaar opgeteld nog niet de belofte van 50 jaar geleden. Voor ons is Zoetermeer de stad die door een nieuwe boost haar destiny alsnog kan waarmaken. Anders dan in historische steden is hier ruimte voor het implementeren van een nieuwe laag van stadsontwikkeling. Een startvoordeel dat verzilverd moet worden. Voor de stad zelf en voor Nederland.

 

Samen slim - Samen sterk

Nederland was het land van eigenwijze individuen die regelmatig de handen in elkaar sloegen om grote en grootse dingen te realiseren. De afgelopen 100 jaar vervulde de centrale overheid een overheersende rol in het vooruitstuwen van het land en het progressieve karakter ervan. Die tijd heet beëindigd te zijn. De kracht van individuele kennis en initiatief is niet in staat de leemte op te vullen maar verpulvert in de ruimte. Het is tijd voor een vergezicht van Rijk én burgers én ondernemers. Laat Zoetermeer het kader zijn waarin de toekomstige stad aan de horizon opnieuw wordt geschetst en waarin de individuele krachten voor de daadwerkelijke omzetting van dit ideaal zorgen.

 

2034: Zoetermeer, de duurzaamste stad van het land. Een exempel voor de toekomst. Voor ons en voor anderen.

Reacties in de vorm van bezwaren en steunbetuigingen zijn welkom. De ideeënmachine moet aan!

Deel

met uw netwerk:
Opiniestukken van: Ralf Hottenträger, directeur/stedenbouwkundige
Onze stedelijke ontwikkeling staat stil - 15 oktober 2013



Meer opiniestukken:

Bestel online:

Zo wordt u opiniemaker

In dit boek leert u in tien stappen denken en schrijven als een journalist

 

Alleen nog verkrijgbaar via bol.com


Schrijftip van de week

Week 51
Maak een interview van uw opiniestuk
> Meer