Rechtspraak
4 november 2013 | door: Wendy Rutten

Fred Teeven voert een grote wisseltruc uit

Vroeger was het slachtoffer nog het ondergeschoven kindje in de rechtszaak. Inmiddels is het slachtoffer ook spreker. Als het aan staatssecretaris Fred Teeven van Justitie ligt, wordt het slachtoffer ook getuige, en rechter.

"Slachtoffers willen door de rechters gehoord worden, ook om de strafmaat te beïnvloeden."

Het slachtoffer is niet langer het ondergeschoven kindje in het strafproces. We leven in Nederland in een mondige maatschappij. Dat in 2005 het spreekrecht voor slachtoffers werd opgenomen in het Wetboek van Strafrecht is een logisch gevolg. Ik als afgestudeerd victimoloog zal niet claimen dat slachtofferrechten onnodig zijn. Echter, een wisseltruc in de rechtbank waarbij slachtoffers heen en weer worden gesleept tussen verschillende posities, is dat nou de ideale situatie?

 

Ter aanvulling op het spreekrecht heeft Teeven in het nieuwe wetsvoorstel het adviesrecht opgenomen. Dit behelst twee zaken. Indien het slachtoffer op zitting een verklaring aflegt die belastend is voor de verdachte, krijgt de verdachte de gelegenheid om deze verklaring te betwisten. Voor het slachtoffer betekent dit dat deze plaatsneemt op de getuigenbank en beëdigd wordt. De verdediging mag het slachtoffer vragen stellen. Lees; een vragenvuur afwerpen op het slachtoffer. Strafrechtadvocaten hebben als taak hun cliënt er zo goed mogelijk vanaf te laten komen en zij zullen dus niet schuwen om het slachtoffer het vuur aan de schenen te leggen. Wij criminologen noemen dit ook wel secundaire victimisatie.

 

Daarnaast behelst het wetsvoorstel dat het slachtoffer zich uit mag laten over de beslissingen die de rechter neemt. Hiermee wordt gedoeld op de volgende drie aspecten: het bewijs van het feit, de schuld van de verdachte en de hoogte van de straf.[1] Dit moet toch op zijn minst opmerkelijk genoemd worden, aangezien in het Nederlandse strafrecht de rechter de enige persoon is die oordeelt over deze aspecten.

 

Bewijsmiddelen

Heeft de rechter het advies van het slachtoffer nodig over de bewijsmiddelen? Zou een willekeurig slachtoffer überhaupt weten waar in de Nederlandse wet de wettelijke bewijsmiddelen te vinden zijn?

 

De schuld van de verdachte

Gaat het slachtoffer het dan over hebben over schuld als bestanddeel (culpa), of schuld als element (verwijtbaarheid)? Of het onderscheid tussen bewuste en onbewuste schuld? Lastig, daar weet de gemiddelde Nederlandse burger immers niets van af. Of ziet Teeven het voor zich dat een slachtoffer opeens stelt dat de verdachte niet schuldig is? Zonder al te veel uit te weiden over de discussie van tijdsefficiëntie, vraag ik me wel af waarom we tijd zouden verspillen aan het feit dat het slachtoffer van mening is dat de verdachte schuldig is? Is dat niet in the first place de reden dat het slachtoffer naar de rechtbank is gekomen?

 

De straftoemeting

Er wordt veel gediscussieerd over de vraag of het slachtoffer er beter van wordt om zich over de straftoemeting uit te laten. Fred Teeven denkt van wel. Slachtofferhulp Nederland zegt hierover: “Slachtoffers vragen in het algemeen niet om hogere straffen dan andere mensen.”[2]

 

Dat is een slecht argument om slachtoffers hierover te laten spreken, want “andere” mensen vragen immers ook om hoge straffen. Uit een enquête van de Raad voor de Rechtspraak blijkt dat 85% van de Nederlanders vindt dat rechters te lage straffen opleggen.[3]

 

Dus ook al zouden slachtoffers dus de “normale” strafmaat vragen, zoals “andere” mensen, dan zou dit alsnog hoger zijn dan wat de rechter oplegt. Dit was dan ook de uitkomt van een evaluatieonderzoek van het spreekrecht, uitgevoerd door INTERVICT.[4] Voor slachtoffers is onder andere de invloed op de uitkomst van het proces een motivatie om gebruik te maken van het spreekrecht. “Slachtoffers willen door de rechters gehoord worden, ook om de strafmaat te beïnvloeden. Deze vinden zij dan ook vaak te licht en eigenlijk nooit te zwaar (p.85).” Echter, uit onderzoek in de VS en Australië blijkt dat het spreekrecht niet leidt tot het opleggen van hogere straffen.[5] Slachtoffers zouden dus teleurgesteld kunnen raken.

 

Niet beter af

Het is dus nog maar de vraag of slachtoffers beter worden van het nieuwe wetsvoorstel. Het slachtoffer als ondergeschoven kindje is niet correct. Het spreekrecht was dan ook niet slecht bedacht. Nu krijgen we slachtoffers in de getuigenbank, met grote risico’s van secundaire victimisatie. Vervolgens gaat het slachtoffer even op de stoel van de rechter zitten en zich uitlaten over hoe hoog de straf zou moeten zijn. Uiteindelijk wordt het slachtoffer weer teruggestuurd naar “zijn plaats” in de rechtszaal als slachtoffer. Daar krijgt hij de uitspraak te horen, die waarschijnlijk lager is dan zijn advies aan de rechter.

 

[1] http://www.rijksoverheid.nl/ministeries/venj/nieuws/2013/10/05/teeven-breidt-spreekrecht-slachtoffers-verder-uit.html

[2] http://www.slachtofferhulp.nl/Actueel/Spreekrechtplus-komt-tegemoet-aan-behoefte-slachtoffers/

[3] http://nos.nl/artikel/98153-nederlanders-vinden-rechter-te-soft.html

[4] Lens, K. , Pemberton, A. & Groenhuijsen, M. (2010). Het spreekrecht in Nederland: een bijdrage aan het emotioneel herstel van slachtoffers?

[5] http://www.socialevraagstukken.nl/site/2013/04/05/het-slachtoffer-moet-het-recht-krijgen-om-iets-te-zeggen-over-de-strafmaat/

Trefwoorden:
Rechtspraak

Deel

met uw netwerk:


Meer opiniestukken:

Bestel online:

Zo wordt u opiniemaker

In dit boek leert u in tien stappen denken en schrijven als een journalist

 

Alleen nog verkrijgbaar via bol.com


Schrijftip van de week

Week 51
Maak een interview van uw opiniestuk
> Meer