Midden-Oosten
19 oktober 2011 | door: Tibor Hargitai, Freelancer

Hartelijke relatie tussen Iran en Turkije in gevaar door Arabische lente

De Arabische lente brengt een wedloop tussen Iran en Turkije om invloed in het Midden-Oosten. Echter, de winst van de een luidt het onvermijdelijke verlies in van de ander.

"Iran en Turkije strijden om invloed; het Westen kan beter Turkije volgen dan zich bij hen te voegen."

Er vindt een heuse wedloop plaats tussen Iran en Turkije om hun invloed te vergroten in de staten van de Arabische Lente, met name Egypte.

Het zou de westerse belangen niet ten goede komen als Iran een militaire en economische bondgenootschap met Egypte aan zou gaan. Turkse invloed in de regio is gezien het huidige politieke klimaat tussen Turkije en Israël niet optimaal, maar is toch het betere alternatief om zich achter te scharen. Het Westen heeft zelf een relatief zwakke positie om invloed uit de oefenen.
 
Turkije

De Turkse premier Erdogan heeft afgelopen maand met zijn Midden-Oostentoer Kaïro, Tunis en Tripoli bezocht. Vooral in Egypte kreeg hij een warm en enthousiast onthaal. De escalatie van de betrekkingen tussen Turkije en Israël vindt steun onder de Arabische bevolking.

 

Israël weigert zijn excuses aan te bieden voor de bestorming vorig jaar van een Turks activistenschip, waarbij negen Turken omkwamen. Dit leidde tot het degraderen van de diplomatieke betrekkingen en een bevriezing van de economische en militaire betrekkingen.

 

Voormalig Egyptisch president Mubarak was een bondgenoot van de Verenigde Staten en had, naar verhouding, bijzonder goede betrekkingen met Israël. Veel Egyptenaren identificeren zich echter meer met het Palestijnse volk en zien Israël als een bezettingsmacht die hun Arabische broeders onderdrukt. De Turkse premier Erdogan sprak daarom met de stem van het Egyptische volk toen hij zich uitsprak tegen de Israëlische mensenrechtenschendingen in Gaza. In diezelfde directheid sprak Erdogan uit: “Het erkennen van Palestina is geen optie, maar een verplichting.”

 

Turkije probeert eveneens de nieuwe Arabische regeringen te overtuigen, dat de Turkse bestuursvorm een uitstekende combinatie is van democratie en religie: Een rechtsstaat die de fundamentele vrijheden van zijn bevolking respecteert terwijl het toestaat dat een partij met religieuze normen en waarden het land regeert.

 

Iran

Tegelijkertijd is Iran zich ook aan het bemoeien met de politiek in de regio. De Iraanse opperleider Ayatollah Khamenei blijft pogen om zijn voordeel te doen met de overwinningen van de oppositiegroeperingen in Egypte en Tunesië door te spreken van een “Islamitische Ontwaking” die de dictatoriale en door het Westen gesteunde regimes hebben doen bezwijken.

 

Iran maakt vernieuwde inspanningen om de betrekkingen met Egypte te versterken. Zo zijn in april 2011 de diplomatieke betrekkingen tussen Egypte en Iran hersteld en in mei ging een delegatie van 50 Egyptische geestelijken, academici, zakenlieden en journalisten op bezoek in Teheran. Op 30 september 2011 verklaarde de Egyptische permanente vertegenwoordiger aan de Verenigde Naties, Majed Abdel-Aziz, dat Iran het belangrijkste buurland is voor de Arabieren en dat “politieke veranderingen in het Midden-Oosten aansporen tot een verdere versterking van de samenwerking tussen Iran en Egypte.”

 

Het interessante zit hem in het feit dat Iran en Turkije de afgelopen jaren vrij hartelijke betrekkingen hebben ontwikkeld. De economische samenwerking is exponentieel gegroeid tot een handelsvolume tussen beide landen dat in 2010 de $10 miljard had overschreden. Daarbij komt dat Turkije grotendeels afhankelijk is van de Iraanse energievoorziening.

 

Invasie van Irak

Beide landen waren tegen de invasie van Irak in 2003 en streden gezamenlijk tegen Koerdische militaire groeperingen in Irak. Ook onderhouden de twee regeringen actieve diplomatieke betrekkingen. Eerder dit jaar was Turkse President Abdullah Gul voor 4 dagen in Teheran en in de nabije toekomst plant premier Erdogan een staatsbezoek aan de Islamitische Republiek.

 

Belangrijk is dat ze toen ook al een wedloop om invloed streden in onder andere de Kaukasus en Irak. Het draaide daar voornamelijk om allianties die de een ten nadele van de ander aanging in de strijd om energiezekerheid en het versterken van de achterban in de regio.

 

Iran en Turkije verschillen fundamenteel in hun aanpak van de Palestijnse kwestie en de crisis die zich in Syrië aan het voltrekken is. Iran staat principieel voor een éénstatenoplossing tot het Israëlisch-Palestijns conflict en ziet “het Zionistische bewind” als een verlengde van het westerse imperialisme, dat erop uit is de regio uit te buiten. Het steunt zijn grootste bondgenoot Syrië onvoorwaardelijk.

 

Daartegenover staat Turkije, een groot voorstander van de erkenning van de Palestijnse staat naast Israël. Met betrekking tot Syrië stelde Erdogan afgelopen maand dat Syrische resident Assad's regime op de brink stond zijn legitimatie te verliezen als het zo door gaat. Wat er in die landen uiteindelijk gebeurt, zal slechts in het voordeel zijn van of Ankara of Teheran. De winst van de ene luidt het onvermijdelijke verlies van de ander.

 

Wedstrijd

De ministers van Buitenlandse Zaken van Iran en Turkije leken in de afgelopen weken wel in een strijd om aan te geven hoezeer hún land Egypte steunt. Iran “begrijpt” dat het Egyptische volk tegen het vredesakkoord is van 1978 met Israel, omdat het akkoord niet opgesteld is uit de beste overwegingen voor Egypte, aldus minister Salehi.

 

Verder sprak een Egyptische Generaal over een Iran-Egypte alliantie die de “strategische machtsbalans in de regio” zou veranderen. Salehi's Turkse ambtgenoot, Ahmet Davutoglu, sprak over een bondgenootschap van twee regionale machten. “Het zal een democratisch blok zijn van de twee grootste landen in onze regio, van Noord tot Zuid, van de Zwarte Zee tot aan de Nijlvallei in Soedan.”

 

Ondanks de solide economische verhoudingen en vrij goede algemene betrekkingen lijkt een zeer ongemakkelijke stemming tussen Iran en Turkije, als gevolg van de Arabische Lente, onvermijdelijk. Beide landen hebben hun kansen gezet op een machtspositie in het nieuwe Midden-Oosten. Hun betrekkingen met Egypte zullen van groot belang zijn in deze strijd.

 

Litteken

Een dominantere positie van Iran in de regio zou het Westen als een directe dreiging zien voor zijn belangen in het Midden-Oosten. De Islamitische Revolutie in Iran van 1979 en het daaropvolgend buitenlands beleid van Iran heeft een blijvend litteken gemaakt bij de westerse regeringen. Die stellen zich elke situatie beter voor dan een sterke invloed van Iran in Egypte.

 

Het Turkse Model in Egypte en de rest van de regio is voor het Westen een goed alternatief. Gezien een van deze landen de waarschijnlijke 'winnaar' wordt van de wedloop die zich nu aan het voltrekken is, zou het Westen, met name de Verenigde Staten, zich beter achter Turkije kunnen scharen dan zelf te pogen een westers model van democratie te verkopen. Met de ervaringen in Irak hebben de Arabieren hun les wel geleerd.

Deel

met uw netwerk:
Opiniestukken van: Tibor Hargitai, Freelancer
Hartelijke relatie tussen Iran en Turkije in gevaar door Arabische lente - 19 oktober 2011



Meer opiniestukken:

Bestel online:

Zo wordt u opiniemaker

In dit boek leert u in tien stappen denken en schrijven als een journalist

 

Alleen nog verkrijgbaar via bol.com


Schrijftip van de week

Week 50
Practice what you preach
> Meer