Rechtspraak
12 november 2013 | door: Sasha ter Hoeven, Directeur Restorative Justice Nederland (RJN)

Waarom dit een belangrijke week is voor het Nederlandse strafrecht

Morgen geeft staatssecretaris Teeven het startsein voor vijf proeven met herstelbemiddeling in en rond het strafrecht. Gaat Nederland de achterstand proberen in te halen?

"Herstelrecht,waar bemiddeling onder valt, heeft bewezen conflicten op duurzamere manier op te lossen"

Op woensdag 13 november geeft staatssecretaris Teeven (Veiligheid en Justitie, VVD) het startsein voor vijf proeven met herstelbemiddeling in en rond het strafrecht.

 

Daarom is dit een belangrijke week voor het Nederlandse strafrecht. Herstelrecht, waar bemiddeling onder valt, heeft niet alleen bewezen conflicten op duurzamere manier op te lossen, het heeft ook de potentie de overbelaste rechters werk uit handen te nemen. Dat staatssecretaris Teeven geld heeft vrijgemaakt om de proeven te financieren, verdient waardering.

 

Vaststellingsovereenkomst

Herstelbemiddeling – ook wel mediation of gewoon bemiddeling genoemd – is een vertrouwelijk gesprek tussen dader en slachtoffer, begeleid door een onafhankelijke bemiddelaar. De bemiddeling vindt alleen plaats als slachtoffer en dader dat willen, en op voorwaarde dat de dader zijn rol in de zaak erkent.

 

Doel van het gesprek is het komen tot afspraken tussen de betrokkenen over gedrag en eventueel een schadevergoeding. Deze afspraken worden in de meeste gevallen vastgelegd in een zogeheten vaststellingsovereenkomst.

 

Burenruzie

Een voorbeeld uit de praktijk: vanaf het eerste moment  dat zij boven elkaar wonen, hebben M. en P. ruzie over lopen op de trap, harde muziek en slaan met de deuren. De ruzie escaleert in een scheldpartij en P. grijpt M. bij de keel. M. doet aangifte en het OM besluit een poging tot bemiddeling te laten doen.

 

Tijdens het bemiddelingsgesprek verteld P. te zijn geschrokken van zijn gedrag; hij zegt geen gewelddadig persoon te zijn. M., die nu erg bang is in haar huis, geeft toe dat zij ook haar aandeel heeft gehad in de escalatie. P. biedt zijn excuses aan en zegt met een hulpverlener te willen praten over zijn reactie. Ook maken P. en M. afspraken over hoe elkaar op de hoogte te stellen van geluidsoverlast.

 

De frictie blijft bestaan

Veel van bovenstaande zaken kwamen tot nu toe vaak bij de (al overbelaste) rechter terecht. Die doet alleen een uitspraak over de schuld van P. en geeft hem een boete. Vooral als mensen na een conflict weer met elkaar door moeten, is dat niet genoeg: de frictie blijft bestaan en de kans op recidive is groot.

 

De beperking van het strafrecht wordt in Nederland gesignaleerd tot in de hoogste regionen. ‘Wat je wil, is dat het conflict wordt opgelost. Dat gedrag verandert’, aldus procureur-generaal Annemarie Penn te-Strake in Opportuun, het personeelsmagazine van het Openbaar Ministerie. Plaatsvervangend hoofdofficier Paul van Beek zegt in hetzelfde interview: ‘We hebben strafrecht misschien te veel als hospitalisering van het slachtoffer gebruikt: ‘Gaat u maar liggen, ik ga wel voor u zorgen.’

 

Herstelbemiddeling

Een ander voorbeeld. K. (15) en G. (14) waren goede vrienden totdat K. een relatie kreeg met de ex-vriendin van G. Tijdens een gesprek hierover gaf G. een klap aan K., en brak daarbij zijn neus.

 

Tijdens de bemiddeling vertellen de jongens over hun vriendschap en hoe zij dit incident hebben beleefd. G. verontschuldigt zich voor de klap. Er worden afspraken gemaakt. De officier van justitie en de rechter vinden seponering van de zaak een brug te ver, gezien de ernst van het incident. De rechter besluit tot schuldigverklaring zonder strafoplegging en baseert die beslissing mede op de tijdens bemiddeling getoonde inzet van G.

 

Daders krijgen bij herstelbemiddeling de kans hun verantwoordelijkheid te nemen en hun slachtoffers onder ogen te komen. Waar mogelijk, kunnen ze de nadelige gevolgen van hun daad persoonlijk rechtzetten. Uit onderzoek van Lawrence W. Sherman en Heather Strang blijkt dat door deze confrontatie de kans op herhaling bij de dader afneemt. Bemiddeling biedt slachtoffers de mogelijkheid de dader in de ogen te kijken en te vertellen wat het delict met hen heeft gedaan, dat maakt een slachtoffer sterk.

 

Door een proef met herstelbemiddeling te doen lijkt Nederland vooruitstrevend, maar niets is minder waar: in het buitenland wordt al jaren bemiddeld in strafzaken. Oostenrijk, België, Duitsland en het Verenigd Koninkrijk hebben er goede ervaringen mee. Verder weg geldt dat ook voor Argentinië, de Verenigde Staten, Nieuw Zeeland en Australië. Nederland begint nu eindelijk haar achterstand in te halen.

 

Geen magische oplossing

En nee, bemiddeling in strafzaken is geen magische oplossing voor alles. Een gesprek tussen dader en slachtoffer helpt niet altijd. Ook zijn er zulke ernstige delicten dat een uitspraak van de rechter – namens de hele maatschappij – soms naast een bemiddelingsgesprek noodzakelijk is. Maar om voor alles naar de rechter te gaan, is, zoals hoofdofficier Van Beek stelt, ook geen optie. En ook daar kan bemiddeling een belangrijke rol spelen.

 

Er zijn in het verleden verschillende proeven herstelbemiddeling geweest in Nederland, maar niet eerder was er zo veel steun vanuit het OM. Inmiddels is ook het nieuwe artikel 51h Wetboek van Strafvordering in werking getreden. Dit artikel richt zich tot het Openbaar Ministerie en de politie om tijdig naar bemiddeling te verwijzen.

 

Ik hoop dus dat herstelbemiddeling na deze proeven een vaste plaats zal krijgen in het strafrecht. Soms in plaats van, maar ook als extra mogelijkheid ernaast of als onderdeel van het strafrecht.

Trefwoorden:
Rechtspraak

Deel

met uw netwerk:
Opiniestukken van: Sasha ter Hoeven, Directeur Restorative Justice Nederland (RJN)
Waarom dit een belangrijke week is voor het Nederlandse strafrecht - 12 november 2013



Meer opiniestukken:

Bestel online:

Zo wordt u opiniemaker

In dit boek leert u in tien stappen denken en schrijven als een journalist

 

Alleen nog verkrijgbaar via bol.com


Schrijftip van de week

Week 50
Practice what you preach
> Meer