Veiligheid
6 december 2013 | door: Wendy Rutten

Bekijk criminaliteit en veiligheid los van elkaar

Vaak wordt in het criminaliteitsbeleid aandacht besteed aan de vraag hoe veilig burgers zich voelen. Het kan zelfs zo zijn dat criminaliteitscijfers dalen, terwijl gevoelens van onveiligheid stijgen.

"We kunnen niet één op één het veiligheidsgevoel vergroten door de criminaliteit te laten dalen"

De vraag hoe burgers de veiligheid ervaren is essentieel geworden. De veiligheidsmonitor wordt al jarenlang gebruikt om dit te onderzoeken. Maar waar zijn mensen dan precies bang voor? Voor criminaliteit? Wat is dat, criminaliteit? Criminaliteit is datgene dat in het wetboek van strafrecht staat. Toch? Of is het niet zo zwart-wit?

 

De plaats- en tijdsdimensie

Berustend op de ideeën van Becker zou ik zeggen dat criminaliteit is wat we op een bepaald moment in tijd, in een bepaalde context bestempelen als criminaliteit. Wat in het ene land strafbaar is, is in een ander land legaal en vice versa. Iets wat nu legaal is, is over tien jaar misschien wel crimineel. Daarmee is crimineel gedrag niet zozeer een kenmerk van degene die het pleegt, maar vooral een kenmerk van de reacties van anderen. Dit laatste zal duidelijk worden in de volgende voorbeelden.

 

Als je een pedofiel bent en je hebt een kind misbruikt dan wordt je alom uitgekotst in de maatschappij. Als je in de gevangenis terechtkomt en de medegedetineerden weten ervan af, dan zal je een slechte tijd krijgen in de bajes want iedereen kotst je uit. Marc Dutroux is misschien wel het bekendste voorbeeld van kinderverkrachting. Menigeen zou hem het liefst de doodstraf zien krijgen.

 

Als je geld verduistert hebben mensen stilletjes ontzag voor je. Stiekem zouden ze willen dat ze net als jij wat meer lef zouden hebben om ook eens een winstje te slaan uit bijvoorbeeld belastingfraude. Bernard Madoff wist 65 miljard dollar te verduisteren, hij is daarmee de grootste fraudeur uit de Amerikaanse geschiedenis. Toch zal er niemand aan hem denken als ze gevraagd worden wie de grootste crimineel aller tijden is.

 

Hoe is dit te verklaren? Waarom is men wel bang voor de ene vorm van criminaliteit, en niet voor een andere vorm van criminaliteit? John Hagan heeft hier een theorie over die hij samenvat in de “piramide van criminaliteit”, waarin hij deviant gedrag meet langs de volgende drie dimensies.

 

Severity of social response

Dit betekent of er een harde straf gegeven wordt voor het gedrag. Dit scheelt nogal per land. Om bij het voorbeeld van Madoff te blijven, hij kreeg een gevangenisstraf van 150 jaar. Toch wel een aanzienlijke straf zou ik denken.

 

Perceived harmfulness

Hoe erg vinden we het gedrag? Zedendelinquenten scoren hoog op deze dimensie. Deze delicten worden ook altijd breed uitgemeten in de media, alsof de media probeert om de al aanwezige angst voor deze delinquenten nog groter te maken. Fraudeurs worden als minder harmful ervaren, omdat zij op een andere manier slachtoffers maken. Vaak zijn niet burgers het slachtoffer, maar enkel de overheid. Hier komt het veiligheidsgevoel om de hoek kijken. Mensen zijn veel minder bang om slachtoffer te worden van een fraudeur, en mede daardoor denken mensen dat fraude minder "harmful" is dan een zedendelict.

 

The degree of public agreement

Ten slotte het consensus aspect. Over pedofiele zedendelinquenten zijn we het allemaal eens, natuurlijk zijn zij crimineel, want wellicht is het vanavond mijn kind dat verkracht wordt. Beschouwt iedereen fraudeurs als criminelen? Dit slaat weer terug op wat hierboven al besproken werd. Omdat niet iedereen fraudeurs als zeer harmful ervaart, zal de consensus over het beschouwen van fraudeurs als criminelen lager zijn dan in het geval van zedendelinquenten.

 

Toch staan zowel verkrachting als fraude in het wetboek van strafrecht; beide zijn dus criminaliteit. Madoff kreeg een immense gevangenisstraf. Hoe “crimineel” we iemand vinden wordt niet zozeer bepaald doordat het gedrag al dan niet in het wetboek van strafrecht staat, en dat het gedrag al dan niet bestraft wordt. Nee, Hagans tweede en derde dimensie zijn belangrijkere voorspellers voor hoe crimineel we iemand vinden. Een criminaliteit- en/ of veiligheidsbeleid opstellen is hierdoor niet eenvoudig. Criminaliteit en veiligheid zouden beide afzonderlijk beschouwd moeten worden want ze zijn niet elkaars tegenpolen. Als er in een stad veel verkrachtingen gepleegd worden, zal het veiligheidsgevoel hard dalen. Als een fraudeur geld verduistert, voelen mensen zich daardoor niet gauw aangetast in hun veiligheid. We kunnen niet één op één het veiligheidsgevoel vergroten door de criminaliteit te laten dalen.

 

Terug naar de vraag van het begin: wat is criminaliteit? Die vraag is toch lastiger dan deze op het eerste gezicht lijkt. Criminaliteit is niet zwart-wit. Neem nou fraude en verkrachting, blijkbaar hebben we criminaliteit en criminaliteit... en criminaliteit…. En….

Deel

met uw netwerk:


Meer opiniestukken:

Bestel online:

Zo wordt u opiniemaker

In dit boek leert u in tien stappen denken en schrijven als een journalist

 

Alleen nog verkrijgbaar via bol.com


Schrijftip van de week

Week 50
Practice what you preach
> Meer