Europa
3 januari 2014 | door: Margriet Krijtenburg, onderzoeker en docent aan de Haagse Hogeschool

Europese integratie gaat te veel over economie en politiek

In de discussie over Europa gaat het te weinig over het Europees cultureel en spiritueel erfgoed. Terwijl juist dat alle EU-burgers, eurosceptici en eurofielen, met elkaar verbindt.

"Eurosceptici én eurofielen moeten zich afvragen hoe solidair zij zich als mens opstellen ten opzichte van andere mensen"

De Europese Unie heeft het niet gemakkelijk in deze tijden. Vrede en welvaart worden als vanzelfsprekende verworvenheden ervaren en de rol van de EU erin voor eurosceptici en eurofoben als die van een lastige bemoeial.

 

Europees burgerschap is voor hen niet te verenigen met nationaal burgerschap. Het wordt als kunstmatige toevoeging aan eigen nationaliteit gezien.

 

Uitbreiding van de EU en de daarmee gepaard gaande toename van EU-burgers wordt met  gemengde gevoelens bejegend. Het is goed zolang het geen nadelige gevolgen voor mij, als burger, met zich meebrengt, is hun gedachtegang.

 

Voor eurofielen echter lijkt te gelden, hoe meer integratie hoe meer welvaart, en dus des te beter. Een verenigde staten van Europa is hun streven. Het Europese burgerschap wint het in hun visie van het nationale burgerschap. Uitbreiding van de EU en de daarmee gepaard gaande toename van EU-burgers wordt verwelkomd zolang het de economie ten goede komt.

 

Lacune heeft cruciale consequenties

Op 13 december verscheen het artikel  We zullen nooit van Europa houden in de NRC, op 23 december, Bespaar ons retoriek van Baudet & Co over EU, op 28 december Dan ook geen open grenzen en vrije markt meer.  Dit is maar een greep uit de vele artikelen over de EU van nu die een deel van zijn huidige problematiek beslaan.  Het lijkt een vuurgevecht dat via de krant wordt uitgevochten, op een nette en populair wetenschappelijke manier. Het is aan de lezer om uit te maken wie er gelijk heeft.

 

Heeft er echter wel iemand gelijk? Schuman zou het huilen nader staan dan het lachen bij het ervaren van zoveel aan diepgang ontbrekende kennis over en beleving van de essentie en daadwerkelijke reden van de eenwording. Op de huidige manier zullen de discussies tot in het oneindige door kunnen gaan zonder ooit tot een bevredigende oplossing te komen.

 

En toch…. de artikelen en huidige situatie zouden voor hem tegelijkertijd een welkome wake-up call zijn om álle EU-burgers wakker te schudden en dus ook hun vertegenwoordigers in Brussel. Ze laten namelijk overduidelijk zien waar de schoen wringt in het eenwordingsproces! Te weten, het gebrek aan kennis van de daadwerkelijke reden tot eenwording en van de manier waarop hier vorm aan dient te worden gegeven! Het huidige integratiebeleid lijkt voornamelijk gestuwd te worden door economische en politieke belangen en dat is niet de opzet van het project.

 

Raison d’être Europese eenwording

Schuman heeft verscheidene malen benadrukt dat de  raison d’être  van de eenwording bij het Europees cultureel en spiritueel erfgoed ligt. Hij noemde het de l’âme (ziel) van de Europese eenwording. Hij waarschuwde dat het voorbij gaan aan deze ziel het hele eenwordingsproject op het spel zou zetten.

 

In het kort gezegd komt het erop neer dat volgens hem de mens met zijn transcendentie – die hem verbindt met God en de medemens - centraal staat. De economie is het middel dat de mens helpt om tot ontwikkeling en ontplooiing te komen. De politiek biedt het kader waarbinnen deze ontwikkeling en ontplooiing safe and sound plaats kan vinden. Met andere woorden, zowel de economie als de politiek zijn er voor de mens en niet andersom.

 

Wat de Europeanen ondanks de verschillende nationale culturen met elkaar gemeen hebben is dus volgens Schuman het Europees cultureel en spiritueel erfgoed, oftewel de Grieks-Romeinse traditie en de Joods-Christelijke wortels die tevens aan de grondslag liggen van ons hedendaagse onderwijs-, zorg- en rechtssysteem.

 

Europees burgerschap

Het Europees burgerschap verwijst naar deze gemeenschappelijke noemer die ons naast het nationale burgerschap eigen is als een ouder eigen is aan zijn kind(eren). Beiden zijn realiteiten die naast elkaar, met elkaar en in elkaar leven en alles op een natuurlijke wijze en niet meer dan nodig. Het kind moet zijn vleugels kunnen uitslaan waarbij zijn eigen uniciteit vorm krijgt en versterkt wordt door zijn omgang met ouders, broers en zussen. Ouders moeten niet betuttelend zijn, werk uit handen nemen en zo de eigenheid van het kind wegnemen, maar dienen het kind zo veel mogelijk op eigen krachten te laten functioneren om hem zijn talenten zoveel mogelijk te laten ontplooien tenzij dit op egocentrisch gedrag stuit en ten koste gaat van de broers en zussen.

 

Hier klinkt het concept van effectieve solidariteit van Schuman in door waar gemeenschappelijke belangen boven egocentrische nationalistische belangen gesteld worden, terwijl tegelijkertijd de nationale belangen zoveel mogelijk gewaarborgd moeten worden. Niet meer samenwerken dan alleen waar nodig en daarbij rekening houden met de menselijke psyche. Dat was Schumans devies.

 

Wat eurosceptici, eurofoben, eurofielen gemeen hebben

De houding van partijen als PVV en UKIP die in vrijwel alle EU landen de eurosceptici en eurofoben bijeen brengen, doen oppervlakkig gezien niets anders dan aantonen dat ze zich afkeren van de EU omdat deze hen economisch of anderszins in de wielen rijdt. De eurofielen doen oppervlakkig gezien niets anders dan aantonen hoeveel welvaart en gemak de economische groei en bloei onze Europese landen wel niet brengt. Beide visies hebben met elkaar gemeen dat ze de EU allereerst bejegenen als een economisch project.  Het gaat echter allereerst om een spiritueel-cultureel bepaald project waarin de mens met zijn transcendentie centraal staat en de economie een middel – dus geen doel - is om aan de ontwikkeling van die mens bij te dragen.

  

Beiden, zowel de euroscepticus als de eurofiel, doen er goed aan bij zichzelf na te gaan  waar het uiteindelijk bij de eenwording om draait en hoe solidair zij zich als mens opstellen ten opzichte van de medemens, ook over grenzen heen. Aan eurofielen zal daarnaast de vraag gesteld worden  of zij bereid zijn het tempo van integratie te temperen als de gemoederen daar (nog) niet rijp voor zijn. De psyche van de burger kan meegroeien in een gedurig proces van geleidelijke integratie, maar haakt af als de integratie onberekenbare sprongen maakt die worden ingegeven door korte termijndenken en winstbejag. Verder gelden het subsidiatiteitsprincipe en solidariteitsprincipe.

 

De genoemde artikelen van de NRC en vele andere blijven aan de oppervlakte van het eenwordingsproces en  maken geen melding van de diepere gronden van de Europese eenwording. Het zou volgens Schumans denktrant moeten gaan om een zich inzetten voor en met elkaar als leden van een familie die dezelfde culturele en spirituele wortels deelt - of men daar nu in gelooft of niet – en die elkanders culturele eigenheid bevordert. 

 

Eenvoudig gezegd vertolken de ouders in eerdergenoemde vergelijking de supranationaliteit van de EU, het kind de lidstaat, broers en zussen de medelidstaten.       

 

Europees burgerschap is in Schumans visie een inherente realiteit die het nationale burgerschap bevordert en die cruciaal is voor een gezonde eenwording. Dit burgerschap komt voort uit het gemeenschappelijk Europees spiritueel en cultureel erfgoed en neemt uiterlijke vorm aan door middel van effectieve solidariteit. Een solidariteit die eenwording alleen daar nastreeft waar het gemeenschappelijke belangen betreft. Deze dienen op hun beurt veilig gesteld te worden door  de supranationale instanties van de EU met medewerking van de overige EU- instellingen.

 

Kortom, bij Europees burgerschap gaat het om een individueel ervaren Europees burgerschap dat de connectie met de medeburgers erkent en beleeft. De mens behoudt hierbij zijn individualiteit, persoonlijkheid en nationaliteit en brengt deze aspecten hierdoor zelfs beter tot ontplooiing. Het is daarmee een burgerschap dat richting geeft aan economische en politieke samenwerking op gemeentelijk, regionaal, nationaal, Europees en mondiaal niveau. 

Subsidiariteit en solidariteit vloeien voort uit een dergelijke wijze van in het leven staan voor iedere en elke burger, dus ook voor economen, politicologen, sociologen en juristen. Deze omschrijving van het Europees burgerschap gaat verder en dieper dan alleen de juridische vormgeving van het Europees burgerschap.       

 

Conclusie, het Europees burgerschap is benijdenswaardig!

  

Zie ook: Schuman’s Europe, his frame of reference (Leiden University Press, 2012), L’Europe de Schuman: ses racines (Édition Paraiges, 2013). Dr. Margriet Krijtenburg is onderzoeker bij het lectoraat “European Integration” & hogeschooldocent aan de Haagse Hogeschool, Academie voor Europese Studies en Communicatie Management.

Trefwoorden:
Europa

Deel

met uw netwerk:
Opiniestukken van: Margriet Krijtenburg, onderzoeker en docent aan de Haagse Hogeschool
Europese integratie gaat te veel over economie en politiek - 3 januari 2014
EU, ga terug naar de kern - 28 januari 2013
EU-grondlegger Robert Schuman zou zich niet verbazen over huidige EU-crisis - 13 januari 2012



Meer opiniestukken:

Bestel online:

Zo wordt u opiniemaker

In dit boek leert u in tien stappen denken en schrijven als een journalist

 

Alleen nog verkrijgbaar via bol.com


Schrijftip van de week

Week 50
Practice what you preach
> Meer