Natuur en Milieu
20 april 2014 | door: Carijn Beumer, Onderzoeker perspectieven op natuurbeheer en groen

Laat de natuurbescherming niet zomaar los

Voordat de nieuwe natuurvisie van staatssecretaris Dijksma realiteit kan worden is er nog veel werk aan de winkel om de ecologische geletterdheid in de samenleving te vergroten.

"Er is eerst een cultuuromslag nodig"

Burgerparticipatie moet het nieuwe natuurbeheer gaan karakteriseren. ‘Natuurinclusief’ is het devies van de nieuwe Rijksnatuurvisie van Sharon Dijksma. Dit houdt in dat we vanaf nu de natuur altijd meenemen in ons denken, handelen en de keuzes die we maken. Zijn we hier wel klaar voor?

 

Hans Marijnissen schreef op 11 April 2014 in Trouw dat in de nieuwe natuurvisie de economie domineert. Dat is niet alles: er domineert ook een sterk vertrouwen in de individuele verantwoordelijkheid en slagvaardigheid van burgers en ondernemers. Dijksma ziet als het fundament van een nieuw perspectief op natuur een “welbegrepen eigenbelang” waaraan de volgende logica ten grondslag ligt: natuur beschermen is goed voor onszelf en voor onze samenleving. Daarom beschermen we met zijn allen die natuur en zetten we er ons met hart en ziel voor in. Betuttelende autoriteiten en overheden hebben we daar niet voor nodig. Wat is er mis met deze logica?

 

Gemeenschappelijk goed

In 1968 scheef Garrett Hardin een beroemd artikel over het fenomeen The Tragedy of the Commons. Dit fenomeen laat zien dat als mensen gebaseerd op hun eigenbelang handelen, dat heel vaak ten koste gaat van het grotere gemeenschappelijke goed. Als tien mensen een weiland delen waarin ze hun eigen koeien laten grazen, zal ieder individu denken er bij gebaat zijn zelf zo veel mogelijk koeien te laten grazen voor een goede opbrengst. Als ieder individu op die manier denkt en zo veel mogelijk koeien in de wei zet, is de wei – het gemeenschappelijke goed - binnen de kortste keren overbelast,  verhongeren de koeien en iedereen blijft met lege handen en magen over: een tragische uitkomst.

 

Onze natuur is een gemeenschappelijk goed, net zoals de koeienwei van Hardin.

 

Natuurbescherming vanuit organisaties en overheid zijn ooit in het leven geroepen om deze gemeenschappelijke bron van leven en gezondheid te beschermen tegen de grillen van het individuele ‘eigenbelang’. Het is daarom risicovol blind te vertrouwen op de beschermingsbereidheid van individuen en ondernemers in de samenleving die – hoe welwillend ze ook staan tegenover de natuur -- heel vaak keuzes maken die gebaseerd zijn op kortere termijn belangen voor zichzelf in plaats van keuzes die gebaseerd zijn op inzicht in de lange termijn en het grote gemeenschappelijke goed.

 

Onderhoudsarme tuin

Recent onderzoek dat ik gedaan heb naar de relatie tussen Nederlandse burgers en natuur en groen in de stad, laat zien dat momenteel slechst een fractie van de Nederlanders deel neemt aan groene initiatieven (2%). Heel dicht bij huis, in de eigen tuin, leggen mensen vooral tegels en grind aan: 44% geeft aan dat hun tuin op een terras lijkt en 37% kiest de ‘onderhoudsarme tuin’ als meest aantrekkelijke tuin-concept.

 

Toch blijken veel mensen plaatjes met wilde bloementuinen te verkiezen boven plaatjes met tuinen met weinig groen. Dat duidt op een kloof tussen wat mensen graag zouden willen in hun tuin en wat ze daadwerkelijk doen.

 

Tijd

Een belangrijke factor voor deze kloof tussen willen en doen lijkt tijd te zijn. De meeste mensen hebben het te druk om zich bezig te houden met tuinieren of met groenprojecten in de buurt, ook al zouden ze graag actief willen zijn. Geld speelt ook een rol. Gebruiksgemak en esthetiek van de tuin zijn twee andere factoren die meespelen bij de keuze voor tuininrichting en tuiniergedrag. Deze scoren veel hoger – respectievelijk 51% en 38% -- dan ecologische kwaliteit. Dat wordt ook nog eens bevestigd door het antwoord op de vraag of mensen hun tuin vormgeven zodat hij past bij de plaatstelijke natuur, locale klimaat en biodiversiteit. Bijna de helft antwoordt hierop ontkennend.  Op de vraag over wie de verantwoordelijkheid zou moeten dragen voor groen in de buurten wordt grotendeels naar de (lokale) overheid verwezen.

 

Het vertrouwen dat Dijksma heeft in het verantwoordelijkheidsgevoel van Nederlandse burgers is mooi, maar zijn we eigenlijk wel klaar om die verantwoordelijkheid tot een groeiend en bloeiend resultaat te kunnen brengen?

 

Ecologische geletterdheid

Voordat de nieuwe natuurvisie realiteit kan worden is er nog veel werk aan de winkel om de ecologische geletterdheid in de samenleving te vergroten. Hoe help je mensen keuzes te maken die gebaseerd zijn op een lange termijn gemeenschapsdenken terwijl mensen psychologisch gezien eerder voor de kortetermijn en het eigenbelang kiezen? Dit vergt een heuse cultuuromslag en dat heeft tijd nodig. En in de tussentijd moeten we niet vergeten waarom onze natuur en soortenrijkdom zo beschermenswaardig is: het is het fundament van ons bestaan. Laten we dit daarom vooral ook collectief blijven organiseren.

Trefwoorden:
Natuur en Milieu

Deel

met uw netwerk:
Opiniestukken van: Carijn Beumer, Onderzoeker perspectieven op natuurbeheer en groen
Laat de natuurbescherming niet zomaar los - 20 april 2014



Meer opiniestukken:

Bestel online:

Zo wordt u opiniemaker

In dit boek leert u in tien stappen denken en schrijven als een journalist

 

Alleen nog verkrijgbaar via bol.com


Schrijftip van de week

Week 50
Practice what you preach
> Meer