Generaties
2 juni 2014 | door: Andrea Walraven-Thissen, Psychotraumatoloog & Crisis Interventionist

Het familiedrama als symptoom van de alom aanwezige slachtofferziekte

Mijn confrontaties met vechtscheidingen en familiedrama's hebben mij aan het denken gezet. Onze samenleving is er één geworden van conflictvermijding en slachtoffergedrag. Het gaat ons te goed.

"Onze huidige manier van leven is er één van hoogtepunt-hopping; dreigt de gelukscurve omlaag te gaan, dan stappen we uit."

Mijn realiteit

In het verleden heb ik mij beziggehouden met de begeleiding van families, die verwikkeld waren in ernstige vechtscheidingen. In een nauwe samenwerking met jeugdzorg en de rechter vonden we wegen om kinderen te beschermen, in deze heftige situaties.

In mijn huidige functie als crisis interventionist word ik helaas pas geroepen als hulp geen optie meer is; wanneer een familiedrama of een heftige suicide een gat heeft geslagen in een toch al gebroken familie.

 

Mijn vragen

Ik ben zelf moeder en heb me regelmatig afgevraagd wat er in ouders omgaat, wanneer ze zichzelf zo verliezen in hun strijd. Tijdens bemiddelingsgesprekken, maar ook in afscheidsbrieven hoorde en las ik over "onrecht" en over het "moeten vechten" voor het kind. Daarbij leek de realiteit van de situatie slechts voor een buitenstaander zichtbaar; twee ouders, die elkaar beschadigden in naam van het belang van het kind.

En dat terwijl een kind deel is van beide ouders; een ouder die de andere ouder beschadigt, beschadigt ook zijn of haar kind.

 

Breder probleem

Ik kwam tot de conclusie dat de problemen die ik in families zag een afspiegeling op microniveau vormen van een ontwikkeling die ook op macroniveau terug te vinden is; een maatschappij, die toenemend de slachtofferrol opzoekt.

Wij zijn de eerste generatie mensen die in vrede en vrijheid mochten opgroeien.

Verworvenheden, die door onze voorouders zwaar zijn bevochten, nemen wij voor lief; vrijheid en democratie, onderwijs, gezondheidszorg, voedsel en mobiliteit.

Ze waren en zijn vanzelfsprekend.

Het gaat ons (te) goed.

 

Conflictschuw

Juist omdat ons alles in de schoot geworpen wordt, ontbreekt voor ons de noodzaak om conflicten tot een goed einde te brengen.

Relaties, coalities en andere verbindingen hebben een steeds kortere levensduur; dreigt er een conflict, dan keren we elkaar de rug toe en landen we in het stevige vangnet, dat de generaties vóór ons hebben opgebouwd.

Als mental health professional heb ik de afgelopen twintig jaar een ontwikkeling gezien, die mij grote zorgen baart. Vroeger zochten we vooral naar hulp en begeleiding van een systeem, van een familie. Ga tegenwoordig naar een bedrijfsarts en hij of zij zal je aanraden "op zoek te gaan naar je eigen kracht".

Zelfreflectie maakt plaats voor zelfversteviging. "Wij" werd "ik". En hoe past het woord "samen" nog in onze samenleving?

Ik zie een toenemend gebrek aan vermogen tot empathie, aan begrip en compassie.

Al met al een uitstekende voedingsbodem voor onze slachtoffercultuur.

 

Grote voorbeelden

Op macroniveau hoef ik niet lang na te denken; kijk maar eens naar de uitslagen van de Europese verkiezingen; grote winsten voor de "slachtofferpartijen", die de schuldvraag van problemen verschuiven en vooral "tegen" zijn.

We zijn één Europa en hebben in de afgelopen eeuwen, al dan niet met dwang, onze democratische principes en welvaart naar andere werelddelen verscheept.

Zolang het ons uitkwam.

Toenemend op onszelf gericht, schroeven we de ontwikkelingshulp terug en bouwen we denkbeeldige muren om ons continent. We zijn één Europa, wanneer ons dat uitkomt. Maar wanneer we te maken krijgen met een toenemende vluchtelingenstroom is dat niet ons pakkie an; onze premier wijst met de vinger naar Italië; het arme Nederland wordt "overspoeld". Jawel, we zijn slachtoffer van het wanbeleid van de ander.

Als hulpverlener zie ik hoe agressie en machteloosheid toenemend op collega's worden losgelaten. Wanneer een boef een andere boef doodschiet is de burgemeester verantwoordelijk. We slikken het allemaal als zoete koek.

Zolang de hand de andere kant opwijst is de eigen boezem niet te vinden.

 

Kleine voorbeelden

Op microniveau zie ik eenzelfde ontwikkeling; tijdens de laatste ouderavond op de school van mijn kinderen was er sprake van grote verontwaardiging bij ouders; slechte punten waren een direct gevolg van de incompetentie van de leerkrachten. Grensoverschrijdend en zelfs gewelddadig gedrag richting medeleerlingen en docenten werd verontschuldigd. Allemaal tere kinderzieltjes, die niet begrepen werden.

Met lede ogen zie ik hoe de ene liefdesrelatie na de andere verbroken wordt. Omdat het moeilijk wordt en "niet meer is zoals vroeger". De ene partner wordt verruild voor de andere, maar ook die heeft een houdbaarheidsdatum.

Vriendschappen worden vluchtiger en berusten vaak op een virtuele wereld in diverse sociale media; de realiteit ziet er meestal heel anders uit.

Tablets worden gebruikt als vluchtmiddel en bezigheidstherapie; we werken al zo hard..... heerlijk toch, als we "familiestress" kunnen vermijden?

In je eigen, veilige wereld, is het goed toeven.

 

Verleiding

Als moeder van drie tieners zal ik het maar eerlijk zeggen; conflictvermijding is een grote verleiding. Maar juist in het doorlopen van normale,  alledaagse conflictsituaties zit een enorme potentie tot groei.

Als je investeert in een lang houdbare relatie, op welk vlak dan ook, dan móet je aan de slag met de vraag "wat is mijn rol in deze relatie?".

Of het nu gaat om een liefde, een vriendschap of een zakelijke relatie; dat maakt niet zoveel uit.

Relaties zijn een samenspel van verschillende mensen, met een eigen dynamiek, met hoogte- en dieptepunten.

Onze huidige manier van leven is er één van hoogtepunt-hopping; dreigt de gelukscurve omlaag te gaan, dan stappen we uit.

 

Versteviging

Ik tref mensen op een absoluut dieptepunt in hun leven.  Ze zijn kwetsbaar, hun relaties zijn kwetsbaar. Maar uit ervaring kan ik vertellen dat relaties die standhouden, tijdens de gang door diepe dalen, ontzettend waardevol zijn.

Pas wanneer je met je voeten op de bodem van je eigen put staat, ontdek je dat het alleen maar mogelijk is omhoog te klimmen, als jíj je afzet.

Het vangnet is weg en zelfmedelijden kost alleen maar energie; wat kun jíj doen om je situatie te verbeteren? Zijn er krachten die je kunt bundelen en is er een ballast die je af kunt werpen?

Of het dal er één is van ziekte, conflict of armoede; samen sta je sterker dan alleen.

Relaties, die gebaseerd zijn op eerlijkheid en wederzijds respect kunnen heel wat doorstaan.

Zo ingewikkeld is het niet; hoe spreek jij over je partner, als hij of zij niet in de buurt is? Over je baas? Je collega's? Met respect en begrip.....? Of met afschuw en beschuldigende vinger....?

Wees eens eerlijk; ben jij het slachtoffer in je eigen tragedie?

De keuze is aan jou; jij bepaalt de kwaliteit van je relaties en daarmee de kwaliteit van je leven.

 

Geschenk

Nu weer terug naar het thema dat mij aan het hart gaat; families.

Het allergrootste geschenk dat je als ouders aan je kinderen kunt meegeven is een gezond vermogen van conflicthantering.

Alleen zo stel je je kind in staat een gezond vermogen tot empathie te ontwikkelen; een vermogen dat in toenemende mate lijkt te ontbreken, in de huidige maatschappij.

Dit geschenk is meer waard dan de duurste gadgets en het hoogste alimentatiebedrag.

Of je nu samen of gescheiden door het leven gaat, dat doet er niet toe.

Leer je kinderen dat je conflicten niet de rug moet toekeren; wanneer we dat doen, verliezen we de ander uit het oog en moeten we zó hard schreeuwen om gehoord te worden........ouders blijf je samen, een leven lang.

Laat de liefde voor je kind de verbindende factor zijn.

Wat is jouw aandeel in het conflict en hoe kun je naar een bevredigende oplossing werken? Zie je de ander, door de waas van woede en frustratie nog wel staan?

Zoals je de ouder van je kind behandelt, zo behandel je je kind; jullie kind is de geleidende factor in het verhaal.

Je kunt die geleider, jullie kind,  opbouwen of breken; de keuze is aan jou.

 

De toekomst

Hoe moet het nu verder met onze samenleving? Kunnen we straffeloos verder bouwen aan het "ik"?

Het familiedrama en het vluchtelingendrama zijn symptomen van de ziekte, die ons tot slachtoffer maakt.

Onze oogkleppen zullen maar groter en groter moeten worden, willen we dit volhouden.

In het verleden hebben we gezien waartoe de "slachtofferziekte" kan leiden; als de situatie onhoudbaar wordt, zal er vast wel weer een bepaalde bevolkingsgroep de schuld krijgen van onze ellende.

Ook toen draaide men zich af van de eigen verantwoordelijkheid, met dramatische gevolgen.

 

Klein beginnen

Laten we beginnen op microniveau; bij onze kinderen. Laten we investeren in relaties en in het leren omgaan met en opnemen van de eigen verantwoordelijkheid.

Wij kunnen niet bepalen hoe de ander ons behandelt. Maar we bepalen wel zelf hoe we op de ander reageren.

Kinderen hebben gezonde grenzen nodig. Die moeten ze opzoeken en leren respecteren. Vanuit een basis van respect voor eenieder.

Zodat ze later, in de grote mensenwereld, in staat zullen met empathie door het leven te gaan.

Laat ze zien hoe een gezonde relatie in elkaar zit; hoe je samen hoogte- maar ook dieptepunten kent en doorstaat.

Dat je zelf de regisseur bent van je eigen leven, van je eigen relaties.

Dat is het beste medicijn tegen de "slachtofferziekte".

Het is per direct beschikbaar.

Voor ons allemaal.

Deel

met uw netwerk:


Meer opiniestukken:

Bestel online:

Zo wordt u opiniemaker

In dit boek leert u in tien stappen denken en schrijven als een journalist

 

Alleen nog verkrijgbaar via bol.com


Schrijftip van de week

Week 50
Practice what you preach
> Meer