Verkeer
29 juli 2014 | door: Martin Vos, Voormalig inspecteur Milieuhygiëne

Maak van elke automobilist een ondernemer

Het energiegebruik in het verkeer kan sterk omlaag. Maak van de automobilist een ondernemer en belast ondoelmatigheid. Onder het mom 'Auto vol, geen tol' worden weggebruikers geprikkeld zuiniger te rijden.

"'Auto vol, geen tol'"

De overheid slaagt er maar niet in om de gestelde doelen te realiseren omdat zij nalaat een doel helder te formuleren. Er is al van alles geprobeerd om de CO2-uitstoot in het verkeer en de files te verminderen. Rekeningrijden ging mis omdat gekozen werd voor een grootschalig gecentraliseerd ict-systeem met onvoldoende garanties voor privacy. Bij de betrokken ministers is onvoldoende visie. De motoren zijn weliswaar schoner en zuiniger, maar de auto's zelf zwaarder en sneller.

 

In Nederland Transportland is de beperkte ruimte niet van elastiek. Jaarlijks stijgt het aantal auto's op het wegennet. Iedereen weet dat dit zo niet eindeloos door kan gaan. Een quotum instellen van het aantal auto’s dat de weg op mag, is onbespreekbaar. Meer asfalt aanleggen, is meer van hetzelfde: een doodlopende weg.

 

In managementtermen gesproken, moet er een transitie plaatsvinden in de mobiliteit. En dat kan op een relatief eenvoudige manier. Wie in tijden van crisis moet bezuinigen, begint met de inefficiënte zaken en ons autogebruik is een van onze grootste inefficiënties. Betalen voor het niet gebruiken van wat wel wordt geproduceerd, voor verspilling dus, is in het systeem niet voorzien. Toch zou dat een logisch uitgangspunt zijn voor de regeling van het gebruik van het openbare autowegennet en de files beter bestrijden dan meer asfalt, al dan niet witgeverfd. Een eenvoudige rekensom leert dat het effectiever is als je het dak of asfalt wit verft dan wanneer je zonnecellen plaatst. Wit kaatst straling terug de ruimte in. Die energie gaat verloren voor de opwarming van de aarde. Donker zet straling om in warmte.

 

Twintig procent van ons nationale energiegebruik gaat naar verkeer en vervoer. Bij een weg vol auto’s van gemiddeld duizend kg met één inzittende van gemiddeld zeventig kg, is er sprake van een massaal transport van lege stoelen. Het aantal inzittenden per voertuig verhogen zodat het energiegebruik per reizigers/kilometer sterk omlaag gaat, zou daarom een speerpunt van het beleid moeten zijn.

 

Auto vol, geen tol

De overheid kan daarbij kiezen uit twee betrekkelijk eenvoudige maatregelen. Het eerste is het ‘auto vol, geen tol’-principe. Het andere is dat je met je auto geld mag verdienen. De eerste maatregel komt in plaats van de wegenbelasting. Rust elke auto uit met een 'zwarte doos' die twee zaken registreert: kilometers en het aantal inzittenden. Bij de APK wordt dit ingebouwde kastje uitgelezen en krijgt de rijtuighouder een rekening van de fiscus. Wie alleen in de auto zit betaalt het volle tarief. Hoe meer inzittenden des te lager het tarief. Bij twee inzittenden wordt bijvoorbeeld half tarief gerekend, bij drie inzittenden een kwart tarief. Is de ‘auto vol, geen tol', met andere woorden een nul cent tarief. Technisch gezien is de oplossing allang mogelijk. De geldstroom, de veiligheid en dergelijke zijn goed te regelen via zo'n ingebouwd kastje.

 

Je kunt bij wijze van spreken als proef met tien liefhebbers beginnen. Hun auto krijgt een gecertificeerd kastje, dat tegen geringe kosten en ook technisch gezien gemakkelijk is in te bouwen. Als de proef slaagt, kan de belastingdienst met de regeling bijvoorbeeld de eerste duizend deelnemers zich laten melden. Hoe meer mensen meedoen hoe beter het werkt. Hoe meer mensen meedoen des te meer scheelt dit in de CO2-uitstoot en investeringen in de infrastructuur. Wie niet meedoet, en dat is ieders goed recht, betaalt de volle mep. Niemand hoeft. De aantrekkelijkheid kan geregeld met het tarief.

 

De voordelen zijn groot. Als het lukt om de gemiddelde bezettingsgraad van een auto te verhogen van 1,2 inzittenden naar bijvoorbeeld 1,5 zijn de files opgelost. En het systeem is kleinschalig, het vergt geen grote investeringen of invoeringen. Het gaat in dit systeem niet om een mentaliteitsverandering. Hier wordt het gedrag bepaald door kennis, beloning en sanctie. Die laatste twee vormen een keuze. Het is vrijwillig en individueel. En als je dit goed organiseert, gaan de mensen het vanzelf doen. Het is eerder een vorm van verleiding. Marktonderzoek wijst namelijk uit dat de bereidheid tot meerijden groeit naarmate de benzineprijs stijgt en de fiscale voordelen lucratief zijn.

 

Passagiers meenemen

Bij de tweede maatregel rijdt de automobilist al dan niet volgens het ‘auto vol, geen tol’-systeem en betrekt hij via apps passagiers die hem betalen. Iedere automobilist heeft het recht tegen betaling passagiers mee te nemen. Bij de vraag en het aanbod van het vervoer, en eventueel ook bij de afrekening, kan een particuliere variant van Uber toegepast worden. Uber is een app waarmee nu de dichtstbijzijnde taxi die vrij is, besteld kan worden en waarmee tegelijk kan worden afgerekend. In dit plan regelt het systeem dat de dichtstbijzijnde auto naar je toe komt, zodat de wachttijd gering is.

 

Wie naar kantoor moet en gebruik van de dienst wil maken, drukt op de app, pikt de ene medepassagier op aan de rand van stad, dorp of wijk, en de andere bij een voorziening waar deze zijn of haar auto parkeert of fiets stalt. Deze faciliteit moet zich in de lengte van de weg bevinden, zodat niet nodeloos veel tijd verloren gaat met omrijden, zoals bij carpooling, een van de oorzaken waardoor deze vorm van meerijden nooit gemeengoed is geworden.

 

De aanleg van faciliteiten om meerijders op te pikken moet slimmer. Zo moet er ’s avonds bij terugkeer een voorziening zijn om naar de overkant van de weg te komen om daar de auto of fiets op te pikken. Daarbij kunnen we te rade gaan bij de Fransen die het eenvoudig hebben opgelost met bruggetjes. Het systeem van meerijden kan overal werken. Ook voor de senior in de Achterhoek die naar de dichtstbijzijnde supermarkt vijf kilometer verderop wil. Of voor wie op het station staat en naar zijn bestemming wil. Hij zoekt naar een auto die hem erheen brengt via de app op zijn Uber of gelijksoortig systeem. Daarmee zou het monopolie van het taxivervoer worden doorbroken, maar hier kan de Cruijffiaanse wijsheid gelden: ‘Elk nadeel heb z’n voordeel.’

 

De schoonhouder ontvangt

Ook de betaling gebeurt via die app. Fiscaal valt een en ander te regelen analoog aan de aanschaf van zonnepanelen: dat wil zeggen onbelast en met een minimum aan administratieve rompslomp. Er is altijd geroepen: ‘De vervuiler betaalt.’ Er is vergeten te roepen: ‘De schoonhouder ontvangt.’ Met de aanschaf van zonnepanelen is dat er nu wel gekomen, zij het dat dit nog niet zo wordt genoemd. Wie nu zonnepanelen aanschaft, is voor de fiscus ondernemer, zonder de verplichting om zich aan te melden bij de Kamer van Koophandel. De btw op panelen kan men terugvragen en men kan een vrijstelling krijgen van verdere administratieve verplichtingen voor de geringe inkomsten die eruit voortvloeien. Iets dergelijks zou ook hier kunnen gelden.

 

Dit systeem van meerijden brengt de vrijheid terug bij de ondernemer, bij de producent van autokilometers. Wie tienduizend km per jaar rijdt, betaalt nu, stel, zeshonderd euro per jaar. Met een verstandig belastingtarief zou dit naar driehonderd euro per jaar kunnen worden teruggebracht. In plaats van het gebruik wordt ondoelmatigheid in het gebruik belast.

 

Nog beter: een combinatie

Nog beter voor milieu en filebestrijding zou zijn om beide maatregelen te combineren, indien de belasting het een doet en bijvoorbeeld een handige app-ondernemer het andere. Daartoe moet uiteraard wel de regelgeving veranderd worden (belastingfaciliteit voor autorijdende ondernemers, gewijzigde regelgeving personenvervoer).

 

Bij een consequente doorvoering is het mogelijk om het energieverbruik sterk te verminderen en zonder extra geld de fileproblematiek op te lossen. Tot dusver heeft de overheid nagelaten om na te denken over alternatieve manieren en om het samen rijden aan te moedigen, maar nu kan zij daadkracht tonen. Langer talmen is geen optie meer.

Deel

met uw netwerk:
Opiniestukken van: Martin Vos, Voormalig inspecteur Milieuhygiëne
Koning moet Nationaal Museum herkansing geven - 3 maart 2015
Nieuw belastingstelsel biedt kansen in mobiliteit - 4 september 2014
Maak van elke automobilist een ondernemer - 29 juli 2014



Meer opiniestukken:

Bestel online:

Zo wordt u opiniemaker

In dit boek leert u in tien stappen denken en schrijven als een journalist

 

Alleen nog verkrijgbaar via bol.com


Schrijftip van de week

Week 50
Practice what you preach
> Meer