Natuur en Milieu
15 december 2011 | door: Gert Goeminne, verbonden aan het Centrum Leo Apostel (VUB) en het Centrum voor Duurzame Ontwikkeling (UGent).

Wie paniek zaait, zal onverschilligheid oogsten

Net zoals populistisch rechts kon gedijen in een gedepolitiseerd landschap, zo valt de brede bijval die het klimaatnegationisme geniet te duiden als een symptoom van een falende klimaatpolitiek.

"Veeleer dan een zakenkabinet hebben we nood aan denkwerk dat de facts and figures overstijgt."

“Het gebrek aan politieke verantwoordelijkheid op wereldvlak is stuitend, cynisch en immoreel”; in die scherpe bewoordingen wees professor Hans Bruyninckx de politiek met de vinger voor de magere uitkomst van de VN-klimaattop in Durban (De Morgen, 12 december). In de voorbije dagen werd hij hierin bijgetreden door Low Impact Man Steven Vromman en Groen!-Kamerlid Kristof Calvo die niet aarzelden de term ‘schuldig verzuim’ in de mond te nemen.

 

Zonder afbreuk te willen doen aan de oprechtheid van hun verontwaardiging wil ik een alternatieve blik op het klimaatverhaal werpen en meer bepaald op het begrip ‘politieke verantwoordelijkheid’ waar deze ‘klimaat-indignados’ telkens weer naar verwijzen. Dat begrip is immers altijd een lege doos gebleven in het internationale klimaatdebat. Waarom? 

 

Klimaatexperts en de politieke elite die in hun zog volgden zijn er altijd van uitgegaan dat de dwang van wetenschappelijke feiten zou volstaan om een politieke consensus op te bouwen. Jarenlang werd gedacht dat het gebrek aan publieke bekommernis voor het klimaatprobleem een kwestie was van onwetendheid en desinformatie. Men weigerde in te zien dat die onverschilligheid misschien wel net het gevolg was van een compleet gebrek aan een positief geformuleerd politiek project dat een antwoord formuleert op de maatschappelijke uitdagingen waar het klimaatprobleem ons voor stelt. En dus werden de meest apocalyptische scenario’s gemobiliseerd om de mensen er van te overtuigen dat klimaatverandering reëel is.

 

'Misdaad tegen de menselijkheid'

Zo bezeten was men van het idee dat mensen juist zouden handelen als ze maar overtuigd konden worden van de ‘ongemakkelijke waarheid’, dat men de zogenaamde klimaatnegationisten met hand en tand ging bestrijden. Zo schreef klimaatpublicist Peter Tom Jones in de aanloop naar de cruciale klimaattop in Kopenhagen dat klimaatnegationisme een ‘misdaad tegen de menselijkheid’ is (De Standaard, 8 december 2009). Op zijn beurt heeft Jean-Pascal van Ypersele, klimaatwetenschapper en ondervoorzitter van het IPCC, er herhaaldelijk voor gepleit om klimaatsceptici voor de rechtbank te brengen (De Morgen, 4 november 2006).

 

Waar hebben we dat nog gezien, dat degene die de heersende consensus trachten te ondermijnen voor het gerecht worden gedaagd of als mestkevers opzij gezet worden? In haar analyse van het succes van het rechtse populisme in Europa komt de Belgische filosofe Chantal Mouffe tot een confronterende conclusie. Eerder dan het te zien als drijvende kracht in de toenemende ondermijning van de democratie, diagnosticeert zij het succes van populistisch rechts als een symptoom van de verlammende ‘consensus van het midden’ die het de kiezers onmogelijk maakt werkelijk te kiezen tussen duidelijk verschillende partijprogramma’s.

 

Door de kanalen weg te nemen via welke uiting kan gegeven worden aan het politieke meningsverschil, zo argumenteert ze, is de consensus van het midden, waarbij alle klassieke partijen onder druk van een geglobaliseerde, neoliberale orde naar het centrum zijn opgeschoven, gedoemd om te leiden tot conflicten in het morele register. Politiek wordt een strijd tussen goed en slecht waarbij de slechten –al dan niet via gerechtelijke weg- vernietigd moeten worden.

 

Vergelijking met Nazi-Duitsland

Het is opmerkelijk dat, net zoals in het klimaatdebat, ook hier de overtuiging leefde dat de kern van het probleem lag bij de desinformatie van het publiek. Als men de mensen maar kon laten inzien waar het rechts populisme werkelijk voor stond - desnoods door de vergelijking met Nazi-Duitsland van stal te halen - en hen kon uitleggen dat hun gevoel van onveiligheid niet op de realiteit gebaseerd was, dan zou het met het Vlaams Belang snel gedaan zijn. Dat het Vlaams Belang effectief op sterven na dood is, heeft evenwel veel meer te maken met de opkomst van de N-VA, die zich als alternatief op de rechterzijde profileert, dan dat de mensen doordrongen zijn geraakt van de kwaadaardigheid van Dewinter en co.

 

Net zoals populistisch rechts kon gedijen in een gedepolitiseerd landschap waar het verschil tussen rechts en links betekenisloos was geworden, zo valt de brede bijval die het klimaatnegationisme geniet te duiden als een symptoom van een falende klimaatpolitiek. Ondergedompeld in een compleet geneoliberaliseerde wereldorde ziet die immers geen alternatief buiten een globale consensus over een internationaal bindend CO2 reductie- en handelsschema. Klimaatnegationisten mogen met recht en rede ‘merchants of doubt’ worden genoemd, maar die karakterisering blijft steken in de technocratische idee dat een politieke consensus kan afgedwongen worden op basis van louter feiten. Wat een illusie! Tegen het holle technocratische ideaal dat in Europa nu ook opgang maakt in het bestrijden van de financiële crisis, vraagt het begrip politieke verantwoordelijkheid om een positieve invulling. Veeleer dan een zakenkabinet hebben we nood aan denkwerk dat de facts and figures overstijgt en ons met de nodige verbeelding en passie probeert te overtuigen van alternatieve maatschappijvisies en het algemeen belang dat daarin wordt nagestreefd.

 

Dit opinietuk is op 15 december in verkorte vorm verschenen in De Morgen.

Trefwoorden:
Natuur en Milieu

Deel

met uw netwerk:
Opiniestukken van: Gert Goeminne, verbonden aan het Centrum Leo Apostel (VUB) en het Centrum voor Duurzame Ontwikkeling (UGent).
Wielerverslaggeving moet minder heldenverering willen zijn - 12 september 2012
Wie paniek zaait, zal onverschilligheid oogsten - 15 december 2011



Meer opiniestukken:

Bestel online:

Zo wordt u opiniemaker

In dit boek leert u in tien stappen denken en schrijven als een journalist

 

Alleen nog verkrijgbaar via bol.com


Schrijftip van de week

Week 51
Maak een interview van uw opiniestuk
> Meer