Natuur en Milieu
6 oktober 2014 | door: Janneke Bazelmans, Milieujurist, auteur

Duurzame palmolie is een illusie

De productie van palmolie is zeer schadelijk voor het regenwoud en ons ecosysteem. Zelfs het RSPO-keurmerk kan dat niet voorkomen.

"Overheden kunnen verantwoordelijkheid van verduurzaming palmolie niet van zich afschuiven"

Vorige week maandag werden consumenten in het tv-programma Radar opgeroepen in supermarkten te vragen naar producten waarin duurzame palmolie is verwerkt. Greenpeace en WNF willen dat bedrijven palmolie gebruiken dat door de Roundtable on Sustainable Palmoil (RSPO) is gecertificeerd. Bewustwording van palmolie en de schadelijke gevolgen ervan voor het regenwoud en ons ecosysteem is een goede zaak. Het RSPO-keurmerk is echter géén allesomvattende oplossing voor het duurzamer maken van het palmolieproductieproces. 

 

West-Kalimantan

Een paar maanden geleden was ik voor onderzoek in het oerwouddorp Sungai Buluh in Kalimantan, gelegen in een van de laatst overgebleven bosgebieden van West-Borneo. De hier wonende Dayaks van de Seberuang-stam hebben zich altijd dapper verzet tegen de komst van palmoliebedrijven. Afgelopen jaar is er niettemin een palmolieplantage aangelegd. Het betrokken palmoliebedrijf, dochter van een RSPO-gecertificeerde onderneming, moest zich houden aan diverse minimumeisen, waaronder geen gebruik van gronden waar maagdelijk regenwoud is gekapt, het respecteren van lokale landrechten en de rechten van werknemers, en plannen minimaal dertig dagen tevoren bekendmaken op de RSPO-website zodat de lokale bevolking kan reageren. Maar: Sungai Buluh hééft geen internetconnectie, niet eens een belsignaal. Dus verschenen op een dag de bulldozers en die slokten 800 hectaren maagdelijk oerwoud op, inclusief fruitbomen, rubberbomen, alle voedsel- en medicijnbronnen van de dorpelingen, én de leefomgeving van orang-oetans.

 

Géén onderzoek

De RSPO eist duidelijke instemming van de lokale bevolking alvorens aanleg van een plantage. Evenals goede voorlichting over de gevolgen, zoals het dichtslibben van de rivier; drinkwatervoorziening, bad, zwembad en visvijver voor de bevolking. In dit geval was het dorpshoofd, buiten medeweten van de dorpelingen, akkoord gegaan met de aanleg van de plantage inclusief verkoop van grond tegen enkele dollars per hectare. Hieropvolgende afspraken tussen de lokale bevolking en het moederbedrijf van het betrokken palmoliebedrijf hebben een verdere destructie van het oerwoud niet kunnen voorkomen. Als de RSPO onderzoek had gedaan, als de vereiste sociale en milieueffectrapportages waren uitgevoerd, had de plantage nooit op deze locatie mogen worden aangelegd. Niet volgens de RSPO-criteria. Niet volgens de Indonesische wet. Deze casus staat niet op zichzelf. De website van de RSPO vermeldt diverse klachten tegen gecertificeerde palmoliebedrijven.

 

Zelfregulering

De palmolie van Sungai Buluh komt na de oogst, over een aantal jaar, mogelijk de Europese Unie en Nederland binnen, voorzien van het etiket duurzaam. De Europese Unie en Nederland stimuleren de invoer van duurzame palmolie en baseren hierop wetgeving en beleid. Verantwoordelijkheid hiervoor wentelen zij af op de RSPO, wiens productieketen allerminst transparant is. Supermarkten en andere bedrijven hebben doorgaans geen flauw idee waar hun duurzame palmolie vandaan komt.

De door de RSPO aangestuurde dialoog tussen producenten, verwerkers, maatschappelijke organisaties en bedrijven heeft geleid tot bewustwording van de niet-duurzame teelt van palmolie. Het hele raamwerk van de RSPO betreft zelfregulering. Zonder juridisch afdwingbare regelgeving is er voor bedrijven nauwelijks stimulans om zich aan gestelde regels te houden.

En zelfs al zou er geen boom gekapt zijn, dan kun je de palmolie nauwelijks duurzaam noemen. De oliepalm komt van nature niet in Indonesië en Maleisië voor en kan alléén overleven dankzij drainage van de grond en grote hoeveelheden kunstmest en pesticiden. De gevolgen hiervan, erosie en verontreiniging van het grondwater, maken de grond ter plaatse nagenoeg onvruchtbaar en hebben een zeer nadelige invloed op nabijgelegen bos- en stroomgebieden.

 

Actiever houding

Alternatieven voor palmolie bestaan, maar zijn nu nog kleinschalig. Om op zijn minst een deel van onze oerwouden te behouden, is een wettelijk geregeld en verplicht gesteld keurmerk, voorzien van een degelijk traceerbaarheids- en rapportagesysteem, noodzakelijk. Bedrijven moeten verplicht worden tot een uitgebreide risicobeoordeling naar de herkomst van palmolie die zij invoeren danwel verwerken. En er moet gehandhaafd worden.

De RSPO kan dit niet alleen. Een veel actiever houding van overheden, zowel in productie- als consumentenlanden, is essentieel om de palmolieketen te verduurzamen.

Trefwoorden:
Natuur en Milieu

Deel

met uw netwerk:
Opiniestukken van: Janneke Bazelmans, Milieujurist, auteur
EU-klimaatcompromis: kleuterpolitiek - 28 oktober 2014
Duurzame palmolie is een illusie - 6 oktober 2014



Meer opiniestukken:

Bestel online:

Zo wordt u opiniemaker

In dit boek leert u in tien stappen denken en schrijven als een journalist

 

Alleen nog verkrijgbaar via bol.com


Schrijftip van de week

Week 50
Practice what you preach
> Meer