Gezondheid
4 november 2014 | door: Andrea Walraven-Thissen, Psychotraumatoloog, Crisis Interventionist

Maak stress tot je vriend en niet tot je vijand

Deze week is massaal de aanval geopend op stress, op werkstress in het bijzonder. Stress staat in een kwaad daglicht. Volkomen onterecht; zonder stress kunnen we niet overleven.

"Stress is als voedsel; het is van levensbelang. Met voedsel kun je verkeerd omgaan. Met stress ook."

Met verbazing volg ik deze week alle publicaties rondom de "week tegen de werkstress". Natuurlijk is het goed en belangrijk dat er over het thema gesproken wordt. Maar stress is als voedsel; het is van levensbelang. Met voedsel kun je verkeerd omgaan. Dat leidt tot allerlei complicaties. Zo is het ook met stress. Een dieet werkt, zolang je je eraan houdt. Heel veel mensen worden heel erg rijk, omdat de nieuwste trend, de nieuwste hype als quick fix wordt gezien. Zo is het ook op het gebied van stressmanagement. Net als met voedsel geldt; oplossingen moeten gezocht worden in een langdurige gedragsverandering. Slechts die zal op lange termijn beklijven.

 

We besteden heel veel geld aan voorlichting rondom het thema gezonde voeding. Over het thema stress wordt veel geklaagd en gemopperd. Waar wat is het precies? Tijd voor duidelijkheid! Wanneer ik mensen leer omgaan met stress, doe ik dat niet met uitsluitend ontspanningstechnieken; met plastic hersenen onder de arm begin ik bij de basis. Iedereen moet weten hoe het zit, hoe het werkt. We moeten hier, als maatschappij in investeren. We zijn nu al massaal te dik, ondanks de voorlichting. Als we niet anders gaan denken over stress, zijn we straks ook nog allemaal arbeidsongeschikt ten gevolge van te veel stress! We leren onze kinderen stresslevels op te bouwen; we moeten ze met spoed leren dat daar iets tegenover moet staan!

 

Wat is stress?

Gek genoeg was de meest beroemde stress-wetenschapper geen psycholoog of psychiater; Hans Selye was endocrinoloog. Hij onderzocht lichamelijke processen en de hormoonhuishouding in ons lichaam. Zijn principes zijn nog steeds heel erg actueel. Stress is, volgens Selye, iedere reactie van ons lichaam op iedere prikkel. En van levensbelang. Al tijdens de geboorte krijgt een baby allerlei prikkels, die hem tot ademen aanzetten. Het aanpassen van onze hartslag, onze bloeddruk, reacties van onze huid op warmte en kou; het zijn maar een paar voorbeelden van reacties op prikkels, die via een ingewikkeld systeem van zenuwen en hersenen tot stress(tot actie) leiden. De hersenen geven opdracht tot het produceren van allerlei hormonen. De bekendste stresshormonen kennen de meeste mensen slechts van een pillendoosje. Maar ons lichaam maakt zelf ook continu hormonen als cortisol en adrenaline aan.

 

Eustress en distress

We spreken van eustress en distress; eustress is stress, die we positief interpreteren en als positief ervaren. Distress is stress, die we als negatief bestempelen. Dat is natuurlijk heel erg relatief en subjectief; voor de één zal een ritje in de snelste achtbaan ter wereld tot eustress leiden, maar voor de ander kan het een traumatische ervaring zijn en tot distress leiden. Belangrijk om te onthouden is dat zowel distress als eustress het lichaam belasten. Langdurige hoge spiegels van stresshormonen in ons lichaam maken ons uiteindelijk ziek, onafhankelijk van de vraag of ze nu door eustress of door distress zijn veroorzaakt.

 

Evolutie

Onze hersenen maken ons tot mens; gedurende de evolutie ontwikkelden we allerlei vermogens, die ons in staat stellen om te denken, te (be)oordelen, te rationaliseren en om te gaan met emoties. Dat is mooi. Maar soms is het lastig; wanneer er acuut gevaar dreigt, dan is het niet handig, wanneer we eerst gaan nadenken over hoe we moeten reageren. Dan vallen we terug op de overlevensmechanismen, die we met vele dieren gemeen hebben. Wanneer we acuut gevaar waarnemen, gaat er een soort brandalarm af. En komen we terecht in de "fight, flight of freeze" modus; we kunnen vechten, vluchten of verstenen in een poging te overleven. Het lichaam maakt een enorm hoge dosis stresshormonen aan. Grote spiergroepen worden extra doorbloed, zodat er ongekende krachten vrijkomen. Het maag-darmstelsel wordt juist even op pauze-stand gezet; wat dichtbij de uitgang zit wordt wellicht uitgeworpen, maar dat is het dan ook. Ik denk dat iedereen zich wel een situatie kan herinneren, waarin hij in acuut gevaar was en deze enorme krachten vrijkwamen. Of denk aan een leeuwin, die in volle vaart achter een prooi aangaat; met al haar kracht vangt ze het voedsel voor haar jongen.

 

Verstoring

De realiteit is dat er binnen onze huidige manier van leven slechts in extreme noodsituaties behoefte is aan deze "fight, fright, freeze" reactie. Toch wordt het brandalarm regelmatig gealarmeerd. Stress is namelijk cumulatief;ook kleine brandjes, kleine belastingen hebben gevolgen, omdat ze elkaar versterken door opeenstapeling. De belastingen, die onze manier van leven met zich meebrengt, bieden nauwelijks ruimte voor balans. En die balans is van levensbelang. Als een cheetah een enorme sprint getrokken heeft, dan heeft ze een aantal uren nodig om bij te komen; ze gaat liggen, terwijl haar lichaam nog natrilt van de hoge hormoonspiegels. Ik hoorde laatst van een bioloog dat een cheetah kan overlijden, wanneer ze deze rustfase niet kan nemen. Wij mensen zijn heel goed in het opkrikken van ons stresslevel; werk, gezin, zorgen en verplichtingen.....uit speekselproeven blijkt dat ons cortisolniveau chronisch te hoog is. In tegenstelling tot de cheetah, geven we onszelf, ons lichaam, veel te weinig tijd en ruimte om deze stresshormonen weer af te bouwen.

 

Te veel stress maakt ziek

We leren steeds meer over de gevolgen van te hoge stresshormoonspiegels. Op korte termijn belasten een verhoogde hartslag en bloeddruk ons hart. Onze stofwisseling werkt vertraagd; stress maakt dus letterlijk dik. Onze bloedsuiker wordt beinvloed en er kan op termijn suikerziekte ontstaan. Hoge bloedsuikers moet je zien als kleine glasscherven in je bloedvaten; ze irriteren de wanden, waardoor ontstekingsreacties ontstaan en vaten vernauwen, met alle gevolgen vandien(hoeveel hart- en herseninfarcten worden daardoor veroorzaakt?). Ons afweersysteem wordt overbelast en verzwakt. En nieuwe studies tonen zelfs gevolgen in ons DNA aan; verhoogde stresshormoonspiegels beschadigen het DNA, waardoor verouderingsprocessen veel sneller verlopen.

 

Tijd voor veranderingen

We leren, we studeren, we bereiden onze kinderen voor op een werkzaam leven. Resultaten tellen, er is crisis, dus we hebben allemaal al een hoog basis-stress-niveau, veroorzaakt door allerlei twijfels en zorgen over onze financiele toekomst. We moeten een goede werknemer zijn, een goede ouder en ook nog de perfecte partner en vriend. We denken en rationaliseren, soms 24 uur per dag. Maar als je het bovenstaande goed hebt gelezen, dan begrijp je dat er een antidote moet zijn. Niet één keer per jaar, tijdens een veel te dure vakantie. Maar dagelijks, altijd en overal. Dat die balans gezocht wordt op de verkeerde plekken blijkt uit ons vluchtgedrag; alcohol, medicatie of andere troep deactiveren ons brandalarm. Maar ze werken als een stuwdam; achter het genotsmiddel stuwt de stress. Om vervolgens als een tsunami terug te keren, wanneer het genotsmiddel is uitgewerkt. En om het alarm weer op pauze te zetten is nog meer van het middel nodig.

 

Middelen & werking

Velen zijn al in dit "gat in de markt" gesprongen. Mindfulness en leren om "in je kracht" te komen zijn heel hip. En net als een dieet werkt zo´n cursus ook best, zolang je de geleerde vaardigheden toepast. Maar veel belangrijker is dat je begrijpt waarom het werkt. En wat er lichamelijk met je gebeurt; te hoge stresslevels zorgen ervoor dat heel veel delen van je hersenen op een spaarvlammetje werken; dat is logisch, want complexe functies zijn niet nodig, als je in de overlevingsmodus bent. Eigenlijk alle ontspanningstechnieken hebben tot doel deze slapende hersenfuncties te activeren. Door het terugnemen van de controle over denkprocessen kun je bewust leren je brandalarm te controleren.

 

Wat kun je doen?

Allereerst is het belangrijk je te realiseren dat een verhoogd stressniveau zorgt voor een toename in de doorbloeding van je spieren. En wat doen wij? We gaan de hele dag op een bureaustoel zitten. Matige beweging, zonder al te veel belasting is een uitstekende manier om je lichaam te ondersteunen in de afbouw van de aanwezige stresslevels; houd een bespreking lopend, eet je lunchbroodje tijdens een wandeling. Kan dit niet en moet je op die stoel zitten, dan sluit je ogen en span verschillende lichaamsdelen één voor een aan. Houd de spanning een aantal tellen vast en laat ineens los. Dat hoeft niemand te zien/te merken. Maar als je het regelmatig doet, help je je lichaam.

 

Yoga en meditatie zijn regelrechte antidotes voor verhoogde stresslevels. Maar passen niet bij iedereen. Wat past bij jou? Een stukje Bach? Kijken naar mooie kunst of naar mooie foto´s? Het bewust waarnemen van een vogel of van een stukje natuur? Dat is het idee achte Mindfullness; je richt je waarneming. Vliegt alles je aan? Doe je ogen dicht en voel hoe je voeten de grond raken. Voel hoe je zit en hoe de stoel je rug ondersteunt. Luister naar je ademhaling. Wanneer je bewust je waarneming richt, dan activeer je de delen van je hersenen, die door je stresshormonen geparkeerd worden. Start ze bewust op. Dat kan op iedere plek, op ieder moment van de dag. Mensen, die vreselijke situaties overleven zonder traumatische gevolgen vertellen vaak van dit proces; het lukte hen, ook in een vreselijke situatie, een reis in gedachten te maken. Of om temidden van ellende iets moois, iets hoopvols te vinden en bewust waar te nemen. Mindcontrol wekt vaak nog beter en sneller dan een kalmeringstablet.

 

Jong geleerd

We leren onze kinderen over gezonde voeding. We moeten ze ook de bovenstaande principes bijbrengen. Niet in dure projecten, maar gewoon, in de dagelijkse praktijk. Practise what you preach; geef het goede voorbeeld. Stressverhogende belastingen zijn niet meer weg te denken uit ons leven. Maar wat zetten we daar tegenover? Kan ik eenzelfde taak uitvoeren op een andere manier; wellicht meer bewust en langzamer? Moet ik altijd multitasken of kan ik zaken scheiden? Wat kan ik delegeren? Kan ik materieel een stapje terug doen, zodat ik meer ruimte krijg voor deze investering in mijn toekomst? Zijn alle verplichtingen voor mijn kinderen niet te belastend? Ook al is iedere activiteit "leuk"; ook eustress belast het lichaam.

 

Omarm je stress

Stress laat ons leven, stress laat ons overleven. Het is één van de vele wonderlijke uitvindingen in ons lichaam. Tegenwoordig zien we stress als onze vijand. Dit is onterecht. Wanneer iemand voeding als vijand ziet, dan spreken we van een stoornis. Ga terug naar de basis en omarm de stress, die je zo veel goeds geeft. Jij bent in control; de keuze is aan jou. Eustress laat ons genieten; van seks tot de achtbaan; dat is toch iets prachtigs. Denk aan de cheetah en vind je balans. Ik kan het je van harte aanraden!

Trefwoorden:
SportGezondheid

Deel

met uw netwerk:


Meer opiniestukken:

Bestel online:

Zo wordt u opiniemaker

In dit boek leert u in tien stappen denken en schrijven als een journalist

 

Alleen nog verkrijgbaar via bol.com


Schrijftip van de week

Week 50
Practice what you preach
> Meer