Natuur en Milieu
2 december 2014 | door: Kris Beyens

We moeten af van de illusie van overvloed

Hoe kunnen we van de illusie van overvloed afgeraken? Een gedachte-experiment, enkele scenario's en metaforen kunnen hopelijk tot nadenken aanzetten.

"We staan op de schouders van reuzen, maar dat ze lemen voeten hebben, zien we al lang niet meer."

Met “Study Suggests Population Control Is No Quick Fix For Environmental Problems” las ik onlangs een titel die zeer waarschijnlijk niet alleen mij op een verkeerd been heeft gezet. Het betrof een artikel over een onderzoek naar de effecten van de wereldbevolkingomvang op het milieu.

 

Nu bestaan er groeperingen die vinden dat de heisa rond overbevolking een mythe is en de titel liet me vermoeden dat één of andere van zulke groeperingen de bron zou kunnen zijn van het artikel. Aangezien ik erg geïnteresseerd ben in de argumenten die vanuit die hoek op ons afkomen, ben ik dat artikel toch beginnen lezen. 

 

Gelukkig om te constateren dat het niet van die probleemontkennende visie kwam en dat het uiteindelijk toch een pleidooi bleek te zijn om iets aan de omvang van de wereldbevolking te doen.

 

Ver-van-mijn-bed-show

Maar wat een ongelukkig gekozen titel is dat toch!? Het gevaar bestaat dat veel vooringenomen mensen verder de moeite niet doen om de rest te lezen. “No quick fix, zie je wel dat het niets uithaalt, laten we nu maar verder doen waarmee we bezig waren.” Het kind met het badwater weggooien, heet zoiets. Jammer, want die no quick fix klopt op zich wel, maar streven naar een minder omvangrijke mensheid is ook nooit voorgesteld als snelle oplossing voor milieuproblemen.  

 

Door de wereldbevolking om te buigen naar een duurzame omvang zal het nog ettelijke generaties duren vooraleer we door de demografische transitie zijn die effectief iets zichtbaar oplevert.  Voor velen blijft het daarom een ver-van-mijn-bed-show en lijkt er van alles nog in overvloed te zijn. Nee, van vandaag op morgen zal bevolkingscontrole niet veel opleveren, maar het zal hoedanook onafwendbaar zijn.

 

Proefbuis

Hoe kunnen we van dat idee van ogenschijnlijke overvloed afgeraken?  De Canadese geneticus en milieuactivist David Suzuki helpt ons met volgende analogie om eenvoudig voor te stellen hoe de zaken er voor staan. Stel je een bacterie in een proefbuis vol voedsel voor. Die zal zich exponentieel beginnen te vermenigvuldigen – die 1 worden er 2, 2 worden er 4, 4 worden er 8, enz. -, elke minuut een vermenigvuldiging totdat na 60 minuten de proefbuis vol is en al het voedsel op. Na hoeveel minuten zal de proefbuis half vol zijn? De goede verstaander kan dadelijk antwoorden, na 59 minuten, en weet al waar dit gedachte-experiment naartoe gaat.

97% van de academische en wetenschappelijke wereld erkent dat we minuut 59 voorbij zijn. 

 

Hoe komt het dat onze samenleving zich grosso modo achter die 3% anderen lijkt te scharen en doet en laat alsof het allemaal niet op kan? Met ons politiek beleid als weerspiegeling daarvan, met de kop in het zand, waar alleen een korte termijn verstopt zit? Zelfs indien een bekwame microbioloog erin slaagt 3 verse proefbuizen te koppelen aan die volle, dan is 2 minuten later alles opnieuw opgebruikt. Als technologische ontwikkeling die 3 extra proefbuizen voor de aarde zou betekenen, dan wil dit zeggen dat we de zaken alleen maar even kunnen uitstellen.

 

Paaseiland

Paaseiland spreekt al zeer lang tot de verbeelding. Niet alleen wegens de honderden beelden, maar wat ecologisch gezien mij vooral interesseert, is de dynamiek die ervoor gezorgd heeft dat een bloeiende cultuur van ruim 10.000 mensen zich op enkele generaties tijd heeft herleid tot een desolate groep van enkele honderden individuen. Er bestaat nog geen volledige consensus over hoe het zover is gekomen, maar hoe het ook zij, op geen enkel van de mogelijke scenario’s zou je willen wachten.

 

Het meest voor de hand liggende scenario kort geschetst is de relatief geavanceerde beschaving die een boomende bevolking kende met bijhorende uitputting van natuurlijke grondstoffen – in hun geval voornamelijk hout – en de teloorgang van fauna en flora, een zogenaamde ecocide. Hongersnoden en stammenstrijden waren rechtstreekse gevolgen. Dit feit was al geschied nog voor de eerste Europese ontdekkingsreizigers arriveerden.

 

Een ander scenario

Een ander minder gekend scenario is dat van het verschralingproces waarbij de eilandbevolking zich aanpaste aan de veranderende ecologische omstandigheden. Zo waren naast de Polynesische kolonisten ook ratten zich komen te settelen op Paaseiland. Zonder natuurlijke vijanden konden ze zich tegoed doen aan de wortels van de aanvankelijk rijke bebossing.

 

Totdat het hele ecosysteem dermate gecompromitteerd en uitgeput was dat de ratten wel tot het dieet van de mensen moesten gaan behoren. Geen hout meer voor kano’s, dus weinig of geen vis, geen vogels meer, maar wel veel rattenvlees, aangevuld met wat gewassenteelt.

Zelfs in een zeer gehavende omgeving bleven ze aanmodderen en zich een weg rond de omstandigheden vinden. Geen totale ondergang dus. De uiteindelijke bots kwam er in dit scenario door de Europese kolonisator met importziektes en slavendeportaties.

 

Schrale omstandigheden

Je zou nu kunnen opwerpen dat dit scenario tot aan de Europese inmenging nog niet zo slecht is. Maar dan moet je de projectie eens maken naar onze huidige samenleving. Je moet je een postindustriële en posttechnologische maatschappij voorstellen. De bevolking zal zich aanpassen aan de heersende omstandigheden, maar alle comfort en luxe die we vandaag kennen, zal enkel een vage herinnering zijn.

 

Mensen in sloppenwijken en vluchtelingenkampen weten ook te overleven, hoe schraal de omstandigheden ook zijn. Daar willen we van af. En we willen toekomstige generaties ook niet terug die kant opduwen.

 

Metaforen

Hierbij aansluitend kan deze metafoor nog wat kracht bijzetten. Wanneer men een kreeft in kokend water gooit, zal die alles bijeen scharen om er zo snel mogelijk uit geraken. Maar leg hem in koud water, breng dat langzaam aan de kook en hij zal roerloos blijven liggen totdat hij gaargekookt is. We zouden even goed kreeft kunnen lezen als mensheid.

 

Ook volgende treffende metafoor wil ik u niet onthouden. Ik leerde ze een tijd geleden via een vriend kennen. “We staan op de schouders van reuzen (tot daar had ik het al eens eerder gehoord), maar dat ze lemen voeten hebben, zien we al lang niet meer.”

 

Langetermijndenken

Politici die een hoge pet op hebben van hun overtuiging het beste te doen voor onze kinderen, mogen dan nu dringend hun kop uit dat zand trekken. Stap zelf uit die schaduw van die 3% probleemontkenners – gesteld dat je daar zou zitten - en deel je bezorgdheid met je omgeving, net zolang ons politiek beleid ervoor moet zwichten. 

 

Natuurlijk moeten er politici zijn om tegemoet te komen aan acute problemen en noden. Maar die zijn er genoeg. Wat we dringend nodig hebben, zijn prominente langetermijndenkers. Wereldwijd vooraanstaande figuren die beleidsbeslissingen nemen die de biosfeer op een gezond peil houden.  

 

Een deel van de koek

Ja, we willen dat onze kinderen het minstens even goed hebben als ons. Dan moet er afgezien worden van de focus op economische groei (lees: ecocide) zoals men het op de meest recente G20-top duidelijk nog niet begrepen had omdat ze paradoxaal genoeg daarmee denken het hoofd te bieden aan armoede. Met een volle proefbuis is het sowieso gedaan met economische groei!

 

Ja, we willen veel bewegingsruimte, gezonde lucht, natuur om in rond te wandelen, een aangename job, veel vrije tijd en een zorgeloze oude dag. Maar dat is allemaal een deel van de koek! En de te verdelen stukken worden kleiner! 

 

Van alle mensen die ooit bestaan hebben, loopt 14% hier vandaag nog rond. Zelfs uitbraken van gigantische oorlogen of pandemieën zouden slechts marginaal effect hebben om tot een duurzame omvang te komen, ook geen quick fix dus. Gaan we dit toch afwachten of kiezen we een meer humane weg?

Deel

met uw netwerk:


Meer opiniestukken:

Bestel online:

Zo wordt u opiniemaker

In dit boek leert u in tien stappen denken en schrijven als een journalist

 

Alleen nog verkrijgbaar via bol.com


Schrijftip van de week

Week 50
Practice what you preach
> Meer