Gezondheid
12 februari 2015 | door: Ronald Jas, Communicatieadviseur/campagneontwikkelaar

VWS moet zich bezinnen op zijn voorlichtingsvisie

De Reclame Codecommissie oordeelt de VWS-campagne 'Zorg verandert mee' als te rooskleurig. Het zou het ministerie van VWS sieren als het zich zou bezinnen op een klassiek neutrale voorlichtingsvisie.

"In Nederland wordt voorlichting vanuit de Rijksoverheid geacht neutraal te zijn"

Dat er eind 2014 veel commotie ontstond over de nieuwe regelingen voor de langdurige thuiszorg en de jeugdzorg, kan niemand zijn ontgaan. De door het ministerie van VWS aangekondigde keukentafelgesprekken met de cliënten van o.a. bovenvermelde zorg waren in december 2014 nog door geen 40% van de gemeenten uitgevoerd of zelfs maar aangekondigd. Een proefproces dat in de provincie Groningen werd aangespannen door de belangenorganisatie Ieder(In) vanwege een echtpaar dat stomweg van de gemeente te horen had gekregen dat bepaalde vormen van thuiszorg zouden wegvallen, leverde veel publiciteit op en onderstreepte de zorgen die tienduizenden chronisch zieken en gehandicapten in Nederland hierover hebben.

 

Het ministerie van VWS kon in elk geval voorspellen dat er kritisch zou worden gekeken naar de inhoud en toonzetting van de begeleidende massamediale voorlichtingscampagne. Maar dat heeft niet geholpen. Op basis van klachten van FNV Zorg en Welzijn heeft de Reclame Code Commissie nu een uitspraak gedaan over de reeds afgeronde campagne. Volgens de commissie “schaden deze commercials het vertrouwen dat de burger moet kunnen hebben in de juistheid en de volledigheid van denkbeelden die de overheid verspreidt”. Maar misleidend vindt de commissie de campagne niet. En dat wringt, als we kijken naar de campagne zelf.

 

Een rooskleurige ideaalwereld
De campagne die sinds december via televisie en radio werd uitgezonden, bestaat uit een tiental persoonlijke verhalen van mensen die doelgroep zijn van de veranderende zorg. De spotjes zijn qua inhoud vrijwel zonder uitzondering positief en rooskleurig getoonzet. Bijna alle hoofdrolspelers krijgen de zorg die zij willen, op maat, op tijd en zonder de consequenties die dat in veel gevallen zal hebben op de zorgpremie of op andere facetten van de zorg. Daar waar gehint wordt op een eventueel minder aantrekkelijke verandering, wordt er een positieve draai aan gegeven. Nergens doemt de indruk op, dat het wel eens minder zou kunnen worden.
 

Ook de vormgeving draagt bij aan een gewenste positieve beleving: de televisiespotjes zijn opgenomen in een opwekkende context van brandschone, zonnige straten met mooi vormgegeven huizen zonder enige sporen van achterstallig onderhoud. In die huizen vinden we steeds een esthetische en brandschone inrichting waar het goede levensgevoel vanaf straalt. Deze ideaalsetting is niet zomaar gekozen, bewust is kennelijk vermeden om realistische elementen op te nemen, nergens slingert rommel of is er enige andere discontinuïteit van de droom te zien.
 

In elk spotje klingelt dan ook op de achtergrond nog een lief en geruststellend wiegeliedje dat door een mini-xylofoon wordt voortgebracht. Je waant je in het Diorama van de Efteling waar een sprookjeslandschap is gebouwd waar alle bewoners in volstrekte harmonie met elkaar samenleven en alle treinen nostalgisch op tijd rijden.

 

Misleidend of niet?
De Reclame Code Commissie heeft de positief getinte toonzetting van de campagne gekwalificeerd als te rooskleurig en te ongenuanceerd. Volgens de commissie had het ministerie er op z’n minst voor moeten waarschuwen dat burgers mogelijk minder zorg krijgen als gevolg van de hervorming van en bezuiniging op de langdurige zorg voor ouderen en gehandicapten dit jaar. De campagne houdt daarbij ook geen rekening met de reële verwachting van grote groepen chronische patiënten en gehandicapten dat zij er in de thuiszorg juist ernstig op achteruit zullen gaan. Toch vindt de RCC de campagne niet misleidend en spoort ze de overheid slechts vrijblijvend aan om op andere wijze ‘reclame’ te maken. Een tikje achteraf met de fluwelen handschoen. Is dat terecht?

 

Bewust gegeven hulp bij besluitvorming
In Nederland wordt voorlichting vanuit de Rijksoverheid geacht neutraal te zijn en aan te sluiten op realistische inschattingen van de gevolgen van het beleid. Grondlegger van de overheidsvoorlichting, A.W. van den Ban, stelde al in 1980 een overduidelijk maxime op, dat sindsdien de basis is gebleven van de overheidsvoorlichting in Nederland: “Voorlichting is bewust gegeven hulp bij besluitvorming”. In dat opzicht onderscheidt voorlichting van het Rijk zich van politieke communicatie, die bedoeld is om kiezers over te halen in een bepaalde politieke visie te geloven. Beide soorten dienen strikt gescheiden te worden gehouden, aangezien de ministeries het overheidsbeleid uitvoeren, maar dat niet bedenken, kwalificeren of propageren. Zo wordt uitleg van beleid al jaren onderscheiden van politieke overtuiging, en daarop is onze Rijkscommunicatie vormgegeven.
 

In het geval van de VWS-campagne over de veranderende zorg is dat credo niet zorgvuldig nageleefd. De gehele campagne is op grond van voorgaande analyse wel degelijk te zien als een misleidende reeks uitingen die een en dezelfde suggestieve boodschap uitdragen: de zorg zal verbeteren voor iedereen en niemand heeft daar last van.

 

Schuift Rijksvoorlichting af naar politieke propaganda?
Met een kapitale bezuiniging als context en een grootschalige overheveling van verantwoordelijkheid van de Rijksoverheid naar gemeenten, mag van de overheid worden verwacht dat zij haar burgers een realistische uitleg van de maatregelen geeft en eventueel een beeld van de verwezenlijking hiervan. De VWS-campagne geeft nauwelijks uitleg, maar stelt het gekozen beleid bij voorbaat voor als succesvol. Dat is niet alleen te beschouwen als politieke reclame voor de keuzes van het kabinet, maar het riekt ook naar staatspropaganda, die misleidend en aanmatigend is voor degenen die wel degelijk hinder gaan ondervinden van de grootscheepse transitie van de zorg.
 

De tienduizenden die de komende maanden hun persoonlijke knelpunten gaan ervaren in de jeugdzorg, thuiszorg en mantelzorg worden hiermee geframed als mensen die het niet snappen of op de een of andere manier buiten de orde vallen. Het zou de Reclamecodecommissie sieren als zij haar aanbeveling niet vrijblijvend had geformuleerd. En het zou het ministerie van VWS sieren als het zich zou bezinnen op een klassiek neutrale voorlichtingsvisie die meer recht doet aan de context van betrokkenen en aan de toets van maatschappelijke houdbaarheid.

Deel

met uw netwerk:
Opiniestukken van: Ronald Jas, Communicatieadviseur/campagneontwikkelaar
VWS moet zich bezinnen op zijn voorlichtingsvisie - 12 februari 2015
Wetenschap moet de dialoog met het publiek aangaan - 13 maart 2014



Meer opiniestukken:

Bestel online:

Zo wordt u opiniemaker

In dit boek leert u in tien stappen denken en schrijven als een journalist

 

Alleen nog verkrijgbaar via bol.com


Schrijftip van de week

Week 50
Practice what you preach
> Meer