Geschiedenis
1 april 2015 | door: Charles van den Broek, schrijver en historicus

Het Christelijk complot, een vroege 1 april-grap

Als Augustus zo'n vooruitziende blik had, dat hij wist dat 20 jaar na zijn eigen dood in Judea een zekere Jezus actief zou worden, dan zou ik hem met gerust hart mijn lotto laten invullen.

"Een combinatie van klok, klepel en vervolgens de plank volkomen misslaan, dat is wat Govers doet"

Een beetje kennis is gevaarlijker dan helemaal geen kennis, dat blijkt maar weer eens uit het artikel ''Het Christendom is Romeins complot'' van Arthur Govers van 30 maart. Iets met een klok, een klepel en de plank misslaan.... Het stuk zit zo vol misplaatste aannames en ronduit malle complottheorieën dat ik eerst dacht dat ik twee dagen geslapen had, en het al 1 april was. Dat kan ik zeggen omdat ik van het onderwerp het nodige afweet; ik heb oude geschiedenis gestudeerd en ik ben katholiek. Bovendien heb ik een boek geschreven over precies hetzelfde onderwerp, dat in de loop van dit jaar zal verschijnen, genaamd Goden en Koningen (en dat ik nu ongegeneerd onder de aandacht van misschien wel tientallen lezers kan brengen, ook niet onbelangrijk...).                

                       

Arthur Govers meent dat het christendom een bedenksel is dat ontsproten is aan het meesterbrein van Augustus, om zo het voortbestaan van het Romeins Imperium te bestendigen tot in de 21e eeuw. Dit masterplan om de geschiedenis te beheersen, met een vooruitziende blik waar Nostradamus groen van jaloezie van zou uitslaan, bestond er voornamelijk uit een onbekende timmermanszoon uit een uithoek van het rijk, lid van een obscuur geloof, te verheffen tot hoofdgod in een nieuw augustijns pantheon. Het is geenszins een nieuwe stelling, verscheidene mensen gingen Govers voor.  En het klinkt allemaal heel erg spannend. Alleen jammer dat er niks van klopt. Maar laat ik, op het gevaar door Govers cum suis als onderdeel van dat boosaardige complot te worden gezien, een poging doen uit te leggen hoe een en ander wel in elkaar steekt.           

         

Augustus

Het is waar dat Augustus, als (adoptief)zoon van Julius Caesar ook aanspraak kon maken op de titel ''Zoon van God''. Ook is het waar dat Augustus Pontifex Maximus was, hogepriester (eigenlijk betekent de term ''grootste bruggenbouwer'', tussen hemel en aarde).  En het is waar dat er Augustus veel aan gelegen was om zowel het rijk als de Pax Romana zo lang als maar mogelijk was in stand te houden. Maar het enige instrument dat hij daar NIET voor inzette, was juist de religie. Hij weigerde pertinent om (bij leven) in Rome vereerd te worden, en slechts bij hoge uitzondering stemde hij toe in het oprichten van bescheiden altaartjes in verre hoeken van het rijk, plaatsen waar hij zelf nooit naar toe was geweest, of gebieden die een (in Romeinse ogen) primitieve bevolking hadden.

 

Het zou ook geen enkele zin hebben gehad om een nieuwe religie te bedenken, omdat de Romeinen A) geen moeite hadden om andere geloven te accepteren, B) het geloof zoals we dat tegenwoordig ervaren simpelweg niet bestond, en C) als Augustus (of welke andere heerser dan ook een nieuw geloof zou bedenken, hij daar niet een obscure buitenstaander als hoofdgod voor zou aanwijzen; dan zou hij zélf de centrale god zijn geworden. Laat ik eerst deze drie punten even verder uitwerken. 

 

Religio

In het Romeinse Rijk bestonden (na enkele eeuwen van veroveringen) vele religies naast elkaar. Vreedzaam. Niet alleen als etnische groeperingen, maar ook IN individuen; men kon probleemloos meerdere cultussen aanhangen. Zo kon iemand de ene dag een offer aan (de Romeinse) Mercurius brengen, om een week later mee te doen aan een ritus ter ere van (de Perzische) Mithras, of meelopen in een processie ter ere van (de Egyptische) Isis. Dat kon, omdat het geloof niet de monotheistische dwang kende die het huidige religieuse landschap kenmerkt, en omdat religie veeleer een quid pro quo zaak was; voor wat hoort wat. Men ging niet op een vaste dag naar de tempels, maar als men wat van de betreffende god gedaan wilde krijgen. Dus als een zakenman een goede zaak wilde afsluiten, ging hij naar de tempel van Mercurius, en bracht daar een offer. De religie was in de oudheid geenszins de georganiseerde institutie die het nu is. Men vond het ook van geen enkel belang dat iedereen hetzelfde zou geloven; geloof was zo privé als maar kon. Qua religie was de Romein nogal relaxt; je leefde je leven, en op de momenten dat je wat nodig had, bracht je een offer. Niks geen fanatisme, of geloof in een persoonlijke god. Religie was meer een zakelijke transactie.

 

Het enige waar Augustus'  opvolgers wel op stonden, was dat van tijd tot tijd ook een offer werd gebracht aan de divus Julius, of in sommige gevallen aan de nog levende keizer. De enige religie die daar dwars tegenin ging, was nu net het jodendom. De joden weigerden pertinent te offeren aan de keizer, er was immers maar één God, en kwamen meerdere malen in opstand, uitmondend in de diaspora door Titus (waar ook nog veel meer over te zeggen valt, maar dat is voor dit stukje minder relevant). Joodse opstanden kwamen zo veelvuldig voor, en zo heftig, dat ze een ernstige bedreiging voor het voortbestaan van het oostelijke deel van het rijk vormden. En hoewel de Romeinen naar hun aard het diepste respect hadden voor het geloof van de joden (al was het maar vanwege de ancienniteit), voelden ze niets dan minachting voor het volk.  Het is dan ook volstrekt onzinnig te geloven dat de keizers nou net dát geloof zouden uitkiezen om daar hun nieuwe eenheidsreligie op te bouwen; niet alleen begrepen ze niets van de monotheistische gedachtengang, Rome wilde liever van dat soort monotheistische uitwassen af, in plaats van er nog een bij te maken! Bovendien zou het nogal vreemd zijn om een buitenstaander als Jezus als Romeinse hoofdgod in de markt te zetten, om maar een anachronisme te gebruiken. Augustus had om te beginnen nooit van de man gehoord (Augustus stierf in het jaar 14, en Jezus werd pas 20 jaar later (!) tijdens de regeerperiode van Tiberius actief; als Augustus zo'n vooruitziende blik had, mocht hij voor mij de lotto invullen!), en hij had zelf een claim to fame; hij was (zoals gezegd) de zoon van Julius Caesar, hij was een vredevorst (zijn overwinning op Marcus Antonius en Cleopatra maakte een eind aan een buitengewoon turbulente tijd van burgeroorlogen), en - terugkerend uit het oosten - werd hij door velen, zelfs door sommige joden, gezien als de Messias. In onze tijd kunnen we met eigen ogen zien hoe een almachtig heerser een cultus opbouwt; Noord-Korea. Daar zie je hoe Kim il Sung (als ''Eeuwige President'') een vrijwel goddelijke status heeft gekregen onder de bevolking. Daar hebben ze in Noord-Korea niet een onbekende Tibetaanse monnik voor uitgezocht, om maar wat te noemen.  Bedenk daarbij ook nog dat, vanaf het ontstaan van het christendom, de Romeinse machthebbers die nieuwe sekte vervolgden; Nero gebruikte ze bij gebrek aan de Blokker-variant, als levende tuinfakkel. Is dat het logische gedrag van de keizer jegens een nieuw, ter zijner welzijn opgericht geloof? Dacht het niet. 

 

Akhnaton

Het christelijk geloof was in het begin trouwens ook helemaal niet de eenheid die het in de ogen van tegenwoordige leken is; vanaf het begin waren er verschillen in interpretatie, geloofsleer, organisatiegraad, noem maar op. De heersende elite bekeek het nieuwe fenomeen dan ook met de grootste argwaan (verdachtmakingen als vermeend kannibalisme - de hostie - en incest -christenen noemden elkaar allemaal broeders en zusters, en die huwden elkaar ook), maar waar de machthebbers het grootste probleem mee hadden was het feit dat ook de christenen weigerden aan de keizer te offeren. En toen al gauw de eerste bekeerlingen in de hoofdstad opdoken, werden zij al snel een gewilde zondebok voor de keizers, en als vanzelf mikpunt van vervolgingen. Het is zo, dat op een enkele uitzondering na, de meeste bekeerlingen tot de laagste rangen van de burgerij behoorden, en meer bepaald de slaven. Normaal gesproken zou je verwachten, als je de redenering van Goverts volgt, dat juist een trickle down-effect zou optreden. Weer een argument tegen zijn stelling. Daar is bovendien een aanvullend bewijs voor, want zoiets is daadwerkelijk geprobeerd, en wel in Egypte, waar farao Akhnaton de (allereerste) monotheistische Aten-cultus wilde invoeren, compleet met een nieuwe hoofdstad en priesterkaste. Al dan niet gedwongen of uit winstbejag, danwel baantjesjagerij, bekeerde het grootste deel van de Egyptische adel, de ambtenarij en de hofhouding zich.  Al voor zijn dood waren er vele protesten, zowel van afgezette priesters als onder de gewone bevolking die beroofd waren van hun vertrouwde goden, en na zijn dood (of afzetting) verdween het nieuwe geloof in de mist der tijd. ALS je dus iemand van een complot zou verdenken waarbij je iemand verdenkt dat hij de wens heeft om over het graf heen te regeren, zou Akhnaton een veel betere, en logischer, kandidaat zijn. Maar om Govers tegemoet te komen, er is nog een betere; Constantijn de Grote.

 

Constantijn

Met de jaren nam het aantal christenen zo toe, dat men er niet meer omheen kon. Ongeveer 350 jaar na het ontstaan van het nieuwe geloof stond Constantijn de Grote de christenen hun eredienst toe. Tijdens het concilie van Nicea presideerde hij zelfs over de vergaderingen waar besloten werd welke boeken tot de Bijbel werden toegelaten, terwijl hijzelf niet eens christen was. Hij werd pas op zijn sterfbed gedoopt, zodat hij tot die tijd zijn handen vrij had om erop los te zondigen en te moorden (hij liet zijn vrouw en zoon doden, om maar wat te noemen). Desalniettemin betrof de actie van Constantijn geen duister New World Order-complot, maar was het meer een kwestie van ''if you can't beat them, join them'', een beetje zoals onze huidige politici islamitische terroristen bij voorbaat tegemoet komen. 

 

Er is 2000 jaar geleden iets gebeurd in Judea. Of dat een goddelijke oorsprong had of niet, het heeft zo'n impact gehad dat we vandaag de dag daar nog altijd mee leven; kerken, spreekwoorden, namen vormen onze cultuur en leven, zelfs dat van ongelovigen. Zonder het christendom zou de wereld er heel anders uitzien. Dat is niet het gevolg van een sinister plannetje van een keizer, die niet eens zijn eigen veldslagen kon plannen, maar van een vorm van globalisering. Het christendom is in veel opzichten het product van de hellenisering die in het Midden-Oosten door Alexander de Grote werd ingezet. Blogger Govers (wat zou hij anders kunnen zijn?) zal  alles wat ik hier vertel waarschijnlijk als onderdeel van dit Grote Boze Plan ontkennen, of terzijde schuiven. Dat is wat bloggers doen, onder hun alu-hoedje, wachtend op de Oude Grijzen van Niburu, of zoiets. Afgaande op de inhoud van zijn stukje, vermoed ik dat hij ook gelooft dat het Engelse koningshuis eigenlijk vermomde dinosauriërs zijn, een andere complottheorie die je in die hoek vaak hoort. Dat is allemaal best (niet iedereen kan evenveel weten over allerlei onderwerpen), en  toegeven, het levert vast leuke gespreksstof voor in de kroeg. Maar met kennis heeft het niks te maken, laat staan met de waarheid.

 

Het enge is echter dat sommige mensen, verleid door de (ware ) feiten en (halve) waarheden, en niet gehinderd door enige kennis, dit soort onzin voor waar aannemen.    

Deel

met uw netwerk:


Meer opiniestukken:

Bestel online:

Zo wordt u opiniemaker

In dit boek leert u in tien stappen denken en schrijven als een journalist: doelgroepgericht en met gevoel voor ‘seks en sensatie’.