Onderwijs
9 april 2015 | door: Annemiek Heutink, Student pedagogiek

Het verwende kind: een gif of een gift?

Kinderen worden anno 2015 steeds meer verwend. Hoe komt dit?

"In veel gevallen draait verwennen niet om het kind, maar om de ouders."

De Nederlandse Van Dale geeft de volgende omschrijving(en) voor het woord verwennen: ‘’1. Bederven door toegevendheid: een kind verwennen. 2. Bijzonder goed verzorgen. 3. In de watten leggen’’. Hieruit valt op te maken dat verwennen zowel negatieve als positieve aspecten bevat. Het betekent niet dat positieve verwenning dan ook niet problematisch is. Immers zal niemand er iets op tegen hebben als je je kind na een goed rapport meeneemt naar de dierentuin en het daar trakteert op een ijsje. Maar er bestaat ook zoiets als problematische verwenning. Hierbij valt te denken aan grenzeloosheid, tevreden stellen, vertroetelen, in alles toegeven, overbescherming en permissiviteit.

 

Ik vind deze verwenning - zoals de naam al eigenlijk aanduidt – een stuk problematischer. Men spreekt in deze context zelfs van ‘het verwende kind syndroom’. Sterker nog, in 2012 schreef NRC Next dat er in Nederland maar liefst 100.000 problematische verwende kinderen zijn! Deze cijfers liegen er niet om. Daarom vraag ik mij af of het verwende kind voor de Nederlandse maatschappij een gif of een gift is. 
 
Problematische verwenning kan onderverdeeld worden in de volgende drie categorieën, namelijk materiële verwenning; pedagogische verwenning en affectieve verwenning. 
 
Verdiende en onverdiende beloningen

Onder materiële verwenning versta ik dat kinderen een beloning ontvangen, ongeacht het gedrag dat zij vertonen. Zoals de naam van de vorm zelf al suggereert, staat materialisme hierbij centraal. Deze beloning bestaat veelal uit materiële spullen, zoals speelgoed of kleding. Als een kind een beloning krijgt terwijl het zeurt, jammert of zelfs zijn ouder chanteert, is er sprake van materiële verwenning. Met andere woorden wordt het kind beloond voor zijn of haar negatieve gedragingen. Ouders weten niet goed maat te houden: zij weten niet hoeveel genoeg is. Materiële verwenning kan op het initiatief van de ouders plaatsvinden, maar kan daarnaast ook door het kind worden afgedwongen. 

 

Weinig of geen regels
Bij pedagogische verwenning gaat het erom dat ouders weinig of geen regels stellen aan het gedrag van hun kinderen, terwijl dit juist een belangrijk aspect is van de opvoeding. Immers moeten de kinderen gestuurd worden in hun gedrag. Een kind moet alle normen en waarden meekrijgen vanuit het huis. Nu dit achterwege blijft, leidt dit tot een gebrek aan het bewaken van grenzen, geven van structuur en vormende steun. Veel opvoeders sluiten aan bij het motto dat het kind op de eerste plaats gelukkig moet zijn. Wanneer zij hier in doordraaien, lopen zij het risico dat het kind pedagogisch verwend raakt. Kenmerkend aan deze vorm is dat het kind overal over wil discussiëren en een sterke mening heeft in het huishouden. Op deze manier moeten de ouders steeds weer onderhandelen met het kind. Ouders raken de regie van de opvoeding op deze manier kwijt, omdat zij veel te bang zijn voor de reacties die ze van hun kinderen krijgen.

 

Positieve aandacht op verkeerde momenten

Affectieve verwenning wordt gekenmerkt doordat er een grote overvloed is aan liefde, tijd en positieve aandacht, juist op die momenten dat de ouders corrigerend zouden moeten optreden. (De Jong, 2012). Een eigenschap van affectieve verwenning is dat het negatieve gedrag van het kind veelal door de ouders wordt goedgepraat. Anders gezegd overladen de ouders het kind altijd met affectie, ongeacht hoe het kind zich gedraagt. Zelfs als de ouders terecht boos zijn op hun kind, zullen ze het direct goedmaken. Het probleem is vaak dat de ouders niet goed om kunnen gaan met de emoties van hun kind. Een voorbeeld hierbij is om het kind te troosten wanneer het zonder reden begint te huilen. Kortom kan hier gesteld worden dat de ouders weliswaar van het kind houden, maar dat het op de verkeerde manier is. De ouders kan verweten worden dat zij onvoldoende rekening houden met de ontwikkelingsbehoefte van het kind.

 

Waarom doen ouders dit toch?
Wanneer iemand de achtergrond van de ouders kent, is het soms begrijpelijk dat ze het moeilijk vinden om grenzen aan te geven, toegeeflijk of overbeschermend naar hun kinderen zijn. Maar dat het te begrijpen valt, wil natuurlijk niet zeggen dat het geaccepteerd moet worden. De redenen waarom ouders overgaan tot verwenning zijn heel uiteenlopend. Zo kan gedacht worden aan het feit dat ouders zich alleen maar bezighouden met hun werk en hun kind uit schuldgevoel verwennen. Hier vervullen ze hun eigen behoeften, en niet van hun kinderen. Daarnaast kan het voorkomen dat een ouder vroeger zelf ook heel verwend is geweest. Het tegenovergestelde ook denkbaar: een ouder die het vroeger alles behalve breed had en het kind om die reden juist verwent. 

 

Alleen ophemelen vermindert empathisch vermogen

Ook zijn er ouders die alleen de goede kanten van hun kind zien. Ze benadrukken voortdurend hun kwaliteiten en vaardigheden, zonder de zwakke kanten te benoemen. Deze kinderen denken dat de hele wereld om hun draait, daar zij thuis alles naar hun hand kunnen zetten. Dit heeft als gevolg dat zij zich moeilijker kunnen verplaatsen in anderen naarmate zij ouder worden. Daar is mijn nichtje Sophie, die 18 jaar oud is, een goed voorbeeld van. Mijn moeder vertelde dat haar ouders haar van kleins af aan alleen maar ophemelden. Uitlatingen als ‘Sophie kan dit en dat zo goed’ en ‘Sophie doet het zo goed op school’ kwamen geregeld uit de mond van mijn oom en tante, met alle gevolgen van dien. Sophie is namelijk veel minder sociaal in vergelijking met haar leeftijdsgenoten. Dit heeft als gevolg dat ze weinig vriendinnen heeft. Een ander punt is dat Sophie het graag over zichzelf heeft, maar het lastig vindt om interesse in anderen te tonen. Het behoeft geen verdere uitleg dat dit egoïsme regelrecht verband houdt met de verwenning door mijn oom en tante. 
 
Gezag wordt een blijvend probleem

Een ander gevolg is dat verwende kinderen later problemen krijgen met gezag. Zij zijn immers van huis uit gewend dat hun wil wet is. Anders gezegd functioneren hun ouders helemaal niet zozeer meer als ouders, maar meer als maatjes. Dit brengt ernstige gevolgen met zich mee, aangezien wij in het dagelijks leven constant blootgesteld worden aan gezag. Hierbij valt onder andere te denken aan de verhouding werkgever-werknemer of docent-leerling. Een probleem met gezag leidt daardoor vaak tot een probleem betreffende de deelname aan het arbeidsproces.

  

Wat is mijn visie op bovenstaande bevindingen? Als je ouders vraagt hoe het moet, weten zij wel degelijk een correct antwoord te geven. ‘’Ruim 90 procent van de ouders vindt dat we consequenter mogen opvoeden. Driekwart vindt bovendien dat we strenger moeten zijn. Dat blijkt uit een online enquête van het tijdschrift Groter Groeien onder 372 respondenten.’’ Waar gaat het dan mis? 
 
Ouders willen hun kind graag gelukkig zien, hetgeen ik ook goed begrijp. Men stelt altijd dat de liefde voor het eigen kind onvoorwaardelijk is. Hoewel ik hier in dat opzicht nog niet over mee kan praten, kan ik mij hier wel goed in vinden. Als je namelijk zoveel van je kind houdt, wil je het niet graag verdrietig zien. Naar mijn mening is dat ook logisch, maar moeten we natuurlijk niet uit het oog verliezen dat we gaan doordraaien met deze verwennerij. Neem nou het voorbeeld van een kind dat valt en vervolgens alleen begint te huilen als de ouder het ziet. De ene ouder zal het kind troosten en knuffelen, terwijl de andere ouder er geen aandacht aan besteedt. Ik zal niet zeggen dat het één beter is dan het ander, maar ik ben wel van mening dat het te vaak troosten van een kind niet goed is voor de ontwikkeling. 
 
Ieder kind leert lopen, wat vaak met vallen en opstaan gaat. Ik vind dat het opvoeden ook samen moet gaan met vallen en opstaan. Elke ouder geeft wel eens toe. Een snoepje geven om het kind rustig te houden, een uurtje langer televisiekijken zodat de ouder zelf even rustig de krant kan lezen, zijn situaties die iedere ouder bekend in de oren klinkt. Af en toe kan dat natuurlijk prima, zolang een ouder maar niet zijn of haar grenzen overschrijdt. Natuurlijk is het belangrijk dat een kind een complimentje krijgt als het ergens goed zijn best voor doet. Het is echter net zo belangrijk dat een kind ook gecorrigeerd wordt in situaties waar het wangedrag vertoond. Op deze manier wordt een kind goed gestuurd en krijgt het weet van de geldende normen en waarden.

 

Kortom, een klein beetje verwennen is een natuurlijk verschijnsel, maar een ouder heeft de grenzen hiervan zelf in de hand.

 

Trefwoorden:
Onderwijs

Deel

met uw netwerk:
Opiniestukken van: Annemiek Heutink, Student pedagogiek
Het verwende kind: een gif of een gift? - 9 april 2015



Meer opiniestukken:

Bestel online:

Zo wordt u opiniemaker

In dit boek leert u in tien stappen denken en schrijven als een journalist

 

Alleen nog verkrijgbaar via bol.com


Schrijftip van de week

Week 50
Practice what you preach
> Meer