Arbeidsmarkt
24 april 2015 | door: Charles van den Broek, schrijver en historicus

Invoering basisinkomen is onvermijdelijk

Automatisering en uitbesteding kosten steeds meer werkgelegenheid, vervangende banen zijn er bijna niet. En als ze er zijn, betreft het laag betaald werk. Dat gaat problemen opleveren.

"Basisinkomen is geen gratis geld, maar nodig om samenleving leefbaar te houden"

In 1850 waren er ongeveer 60 miljoen bisons in Noord-Amerika. Vanaf die tijd werden gelijdelijk steeds meer spoorwegen aangelegd, en die brachten een vreemd soort klanten met zich mee; ''jagers'' die het leuk vonden om vanuit de veiligheid van hun coupé de grote runderen af te schieten om geen ander doel dan het doden op zich. In 1890 waren er nog maar ... (schrik niet) 750! De indianen die tot dan toe leefden van de jacht op de bisons, zaten nu werkloos in hun dorpen. Maar door de regering en de kolonisten werden zij afgeschilderd als lui tuig, te beroerd om te werken.

 

Waarom vertel ik deze anekdote (die overigens gegarandeerd de sfeer op elk feestje naar het nulpunt doet dalen)? Dat zal straks duidelijk worden.

 

Crisis

In 2008 werden wij getroffen door een crisis (of bewust erin gestort, het is maar hoe je het bekijkt). De regering besloot krachtdadig in te grijpen; bezuinigen was het antwoord. Even door de zure appel heenbijten, dan was het zó voorbij (let wel; dat is nu 7 jaar geleden!). De overheid begon op grote schaal mensen op straat te zetten, van ambtenaren tot soldaten, en het bedrijfsleven kon (door uitgestelde bestedingen, failliete opdrachtgevers en opgezegde contracten) niet achterblijven. Een vicieuze cirkel; steeds meer mensen die minder te besteden kregen waardoor steeds meer zaken op de fles gingen, dus nog meer werklozen etc.etc.etc.

 

Ja, mensen, regeren is vooruitzien. Het gevolg was een leger van bijna 800.000 werklozen. Maar volgens de immer meelevende minister Henk Kamp was er ''altijd wel werk te vinden, als je maar wilde!''. 'tuurlijk, meneer Kamp... en je kunt ook met een gerust hart een woning nabij Slochteren kopen, toch?                            

 

Werkgelegenheid

Het is een gegeven dat er geen volledige werkgelegenheid bestaat. Die is er niet, die komt er niet, en die is er nooit geweest. In vroeger tijden werd dat gemaskeerd door het thuishouden van de vrouw, of door kinderen als broeder of zuster naar het klooster te sturen. Tegenwoordig krijg je (de enkele zonderling die zich tot het boedisme bekeerd daargelaten) geen hond meer het klooster in, en de (soms bijna gedwongen) vrouwenemancipatie heeft de beroepsbevolking feitelijk verdubbeld. Terwijl het werk alleen maar afneemt. 

 

Automatisering (caissieres worden vervangen door zelfscanners, onbemande tankstations) en uitbesteding naar lage-lonenlanden eisen hun tol. Daar is de burger overigens ook mede schuldig aan; als werknemer wil hij/zij zo veel mogelijk verdienen, maar als consument wil men zo weinig mogelijk betalen voor de diensten en producten die men afneemt. Het is nu eenmaal onmogelijk om een door mensenhanden gebouwde auto voor 6000 euro te verkopen, die moet minimaal 20.000 kosten. Dus nemen robots het werk over.

 

Robots hebben veel voordelen; ze klagen niet, worden niet ziek, laten de aandacht niet verslappen (vroeger was een bekend verschijnsel de ''maandagauto'', een wagen waar van alles aan mankeerde), staken niet, en eisen neit meer loon. En natuurlijk zijn er (nog)wel monteurs nodig voor een defecte robot, maar dat zijn er bij lange na niet zoveel als er vroeger in de fabriek werkten. Waar vroeger honderden, soms duizenden arbeiders werk vonden, kan één man het hele productieproces vanuit een cabine aansturen. Het is zelfs zo, dat (terwijl we met meer mensen dan ooit tevoren op aarde zijn) er wordt gewerkt aan gezelschapsrobots, voor in de zorg en ook als vervanging van een partner. Straks kun je als vrouw dus ook niet meer met een rijke vent verleiden om te trouwen, want dat doet een robot ook zonder morren of gezanik.

 

Beloning  

Er is natuurlijk werk dat (nog) niet door machines kan worden overgenomen. Schrijvers, kunstenaars, maar ook in de verpleging, allemaal specifieke taken die alleen mensen kunnen vervullen. Maar vreemd genoeg willen we daar niet voor betalen. Films en boeken worden illegaal gedownload, en verpleegsters gaan nar huis met een fractie van het bedrag dat de zorgmanager (die nog geen ziekenhuisbed zou herkennen als-ie erdoor werd geplet) als loon mag bijschrijven. Sterker nog; soms wordt de verpleegster ontslagen, komt in de bijstand en mag vervolgens hetzelfde werk als ''vrijwilligerswerk'' doen, als tegenprestatie voor de bijstand (waar ze overigens wettelijk gewoon recht op heeft)! De termen verdringing en concurrentievervalsing zijn hier van toepassing. 

 

De verhoudingen zijn zoek, we zullen onze prioriteiten bij moeten stellen. Daarbij moeten we vooral van wat achterhaalde concepten af. Want hoewel onze politici het er bij elke verkiezing weer indrammen, groei, werk(gelegenheid)is goed en nut zijn begrippen die in de 19e eeuw thuishoren. Laat ik dat eerst nader verklaren.

 

Paradigma

Het idee dat groei de enige mogelijkheid is om een economie overeind te houden, is kortzichtig en (eerlijk gezegd) onhoudbaar. Er is al veel geschreven over de millieuvervuiling en uitbuiting, maar ook economisch kán het gewoon niet; stel dat iemand 2000 jaar geleden één gouden munt, met een gewicht van 50 gram op de bank zou hebben gezet, tegen een (zeer gemiddelde) rente van 4%. Hoeveel denk je dan dat die bank vandaag zou moeten uitkeren? Op de een of andere manier zou die bank aan twee aardbollen aan goud moeten zien te komen. Dat is dus fysiek onmogelijk. Toch vertellen economen ons keer op keer dat onze economie met 4 of 5 % moet groeien... en dan vragen ze zich nog af waarom sommigen economie geen echte wetenschap vinden. Een bedrijf kan best bestaan (en bestaansrecht hebben) zonder te groeien.

 

Werk is soms goed, maar het richt ook veel ellende aan. Files, luchtvervuiling, stress (vroeger woonde de bakker boven zijn zaak, nu moet hij kilometers rijden), de daaruit voortkomende gezondheidsschade, ga zo maar door- de lezer kan zelf de nodige voorbeelden bedenken. Maar dat niet alleen, ook het idee dat alleen betaalde arbeid nut zou hebben, is niet hard te maken; het opvoeden van een kind is toch wel het nuttigste dat iemand kan doen, maar moeder (of vader) zijn is tot op heden een onbezoldigde functie. Maar bankiers, die de crisis veroorzaakt hebben, krijgen miljoenen aan bonussen uitgekeerd. Ben ik nou gek, of...

 

Bovendien is echt niet elke vorm van arbeid nuttig; het meeste werk dat men tegenwoordig doet, is niet erg creatief. Controle, van gedaan werk of van anderen, is het meest gangbare werk dat gedaan wordt. Belastingcontroleurs, bewakers, stadswachten, parkeerwacht... kijk, een tandarts levert een nuttig product, maar een parkeerwacht? Dat werk is toch min of meer bedacht om psychopaten een dagtaak te geven.

 

We moeten gewoon ook eens af van dat oude idee dat we ''moeten'' werken voor ons brood. Dat idee, oorspronkelijk afkomstig uit de bijbel, is met succes overgenomen in de liberale, kapitalistische leer. Maar zij die het het hardst verkondigen, leven er niet echt naar; ooit een in het zweet zijns aanschijns zwoegende bankier gezien? Ik niet.

 

Scenario 

De hiervoor beschreven zaken, leiden tot een verontrustend scenario.

 

Een werknemer, laten we zeggen bij de ABN AMRO, verliest in het kader van bezuinigingen (de bonus van de top moet ergens vandaan komen, nietwaar) zijn baan. Hij is 47. En altijd baliemedewerker geweest. Hij heeft een hypotheek bij ''zijn'' bank genomen. Om te beginnen komt zo iemand bijna niet meer aan de bak. Of hij wil niet meer aan de bak komen, om met Henk Kamp te spreken. Na maximaal twee jaar, dan is hij 49, krijgt hij geen WW meer, maar komt in de bijstand. Maar in de bijstand mag je geen huis bezitten. Dus moet onze man zijn huis (waarschijnlijk ) met verlies verkopen. Dus terwijl zijn bazen met miljoenen er warmpjes bijzitten, wordt hij in feite van staatswege onteigend, en dakloos. Als dat geen volksopstand gaat uitlokken, weet ik het niet meer.

 

Oplossing 

Alleen het afgelopen jaar al gingen 255.000 banen verloren door automatisering, en dat gaat alleen maar oplopen; de komst van de zelfrijdende auto gaat de circa 15.000 rijschoolhouders die alleen Utrecht alleen al kent de kop kosten. Er zijn geen vervangende banen voorhanden, maar je kunt al die mensen niet zonder geld zetten. De oplossing is dus een onvoorwaardelijk basisinkomen, voor iedereen. Dat bespaart een enorm bedrag op allerlei controlerende instanties, en maakt de weg vrij voor allerlei initiatieven die anders niet levensvatbaar zouden zijn (omdat ze niet voldoende opleveren; een bijverdienste die ten koste van een uitkering gaat, laat men meestal dan maar achterwege). Laat het allemaal los, en geef iedereen, arm of rijk, een basisinkomen van 1500 euro per maand. Dat is makkelijk op te brengen als men op iedere burger een bedrag van 100.000 euro vastzet, en daar vervolgens mee de optiebeurs op gaat; op basis van 100.000 is zelfs het dubbele haalbaar. (Hoe dat werkt, kan ik eenvoudig uitleggen, maar zou mijn betoog alleen maar vertroebelen).

 

Financiering

Maar, hoor ik de protestantse knakenpoetser al roepen, wie gaat dat betalen? Simpel. Het geld is er gewoon, bij de rijken. Mocht men niet tot onteigening willen overgaan, laat ons dan eens belasting gaan heffen op de winsten van multinationals. Een bijstandsmoeder is per jaar ongeveer 35% van haar inkomen kwijt aan de fiscus, terwijl bijvoorbeeld Starbucks (what's in a name) in 2013 ongeveer 1,25 euro, minder dan de prijs van één beker van het bocht dat ze verkopen op hoefde te hoesten (oké, ik overdrijf misschien een beetje, maar niet heel erg).

 

Of, als men zo bang is dat de grote jongens anders uit ons land vertrekken naar nog gunstiger belastingparadijzen, is er nog een derde mogelijkheid; gewoon uit het niets creëren. Dat kan toch niet, denkt u? Toch wel; het gebeurt elke dag, als iemand een hypotheek of een lening neemt, schept de bank uit het niets dat bedrag, waarvoor de leningnemer vervolgens de rest van zijn leven krom mag liggen. 

 

Maar dan moeten we wel af van die neo-liberale politici met hun achterhaalde ideeën, die blijven roepen dat je geen ''gratis geld'' kunt krijgen. Het is trouwens nogal ironisch dat met name de VVD'ers zich verzetten. Als er één groep in Nederland is die weet hoe je aan gratis geld komt, zijn zij het wel!

Deel

met uw netwerk:


Meer opiniestukken:

Bestel online:

Zo wordt u opiniemaker

In dit boek leert u in tien stappen denken en schrijven als een journalist

 

Alleen nog verkrijgbaar via bol.com


Schrijftip van de week

Week 50
Practice what you preach
> Meer