Wetenschap
3 juni 2015 | door: Lisanne 't Jong, Student Toegepaste Psychologie, Hogeschool Leiden

Elke leugen kan doorzien worden

Iedereen heeft van jongs af aan geleerd om leugens te gebruiken en is er in getraind om deze te verbergen. Toch is het mogelijk om elke leugen die verteld wordt te doorzien.

"Het non-verbale gedrag van een persoon laat zien hoe een persoon zich van binnen voelt"

De wereld telt meer dan 7 miljard mensen die stuk voor stuk een meester zijn in het gebruiken van leugens. Dit leidt tot het feit dat iedereen in zijn leven wel eens in een situatie gekomen is waarin men te maken heeft gehad leugens. Dit kan een situatie zijn geweest waarin je te maken kreeg met (het gevolg van) een leugen van een ander, of waarin je zelf een leugen hebt gebruikt. Hoe voelde je je op het moment dat je er achter kwam dat een ander tegen je gelogen had? Voelde je je verontwaardigd, niet serieus genomen, of voelde je woede? En van de andere kant bekeken: Wat voelde je toen je zelf een keer een leugen gebruikte? Voelde je spijt of trots? Voelde het rechtvaardig om een leugen te gebruiken of voelde het toch niet helemaal goed?
Hoe zal de wereld er uit zien als er geen leugens meer zijn, als niemand weet wat een leugen is en iedereen eerlijk tegen elkaar is? Zou je nog steeds vrienden zijn met de vrienden die je nu hebt wanneer je weet wat zij écht van je vinden?

 
Ik geloof niet dat de wereld, in zijn huidige toestand, in staat is om een leugenvrije plaats te worden. Ik denk elk kind in zijn of haar opvoeding wordt aangemoedigd om leugens te gebruiken en er in wordt getraind om deze leugens te verbergen. Dit uit zich in situaties die onschuldig lijken, maar een basis vormen voor het gebruik van leugens in het verdere leven van een persoon. Zo kan een kind van zijn ouders te horen krijgen dat hij of zij aardig moet doen tegen de oom, terwijl het kind een hekel aan deze persoon heeft. Dit leert een kind om zijn of haar ware gevoelens tegenover een persoon te verbergen en om een sociaal geaccepteerde houding aan te nemen die gebaseerd is op onjuiste uitingen van gedachten.
 

Omdat ieder mens van jongs af aan geleerd heeft om leugens te gebruiken, kan het erg lastig zijn om te doorzien wanneer een persoon een leugen gebruikt of niet. Toch denk ik dat dit in zo goed als alle gevallen mogelijk is, omdat ieder persoon die een leugen gebruikt, zichzelf tegenspreekt en ik geloof dat dit te zien is in het non-verbale gedrag van een persoon. Dit leidt tot de stelling: Elke leugen kan doorzien worden. In dit stuk zal er, door middel van een afweging tussen voor- en tegenargumenten, een conclusie worden getrokken over de juistheid van deze stelling.

 

Het doorzien van een leugen

Al aan het eind van de 18e eeuw werd er door Lavater en Gall onderzoek gedaan naar de relatie tussen het uiterlijk en het innerlijk van een persoon (Berverling, 2014). Zij richtten zich in hun werk vooral op de relatie tussen de schedel en het karakter. Ik vind dit een interessante manier om naar het innerlijk van een persoon te kijken en, een voor in die tijd, origineel concept. Door op deze manier naar de mens te kijken, gaan zij er, naar mijn mening, van uit dat het lichaam en de ziel één geheel is. Dit zou in het kader van leugens betekenen dat een persoon met een schedel die vertelt dat het een onbetrouwbaar of leugenachtig persoon is, in alle gevallen onbetrouwbaar is en leugens gebruikt. Ik vind dit een te basale en definitieve theorie, want dit zou tevens betekenen dat wanneer het uiterlijk van een persoon verandert, het karakter mee verandert. Dit zou betekenen dat een persoon geen invloed heeft op zijn of haar karakter en afhankelijk is van zijn of haar uiterlijk. Ik ben er van overtuigd dat een mens in staat is tot zelfontwikkeling en voor een deel zelf de mogelijkheden heeft om aan het karakter te werken, wat los staat van het uiterlijk van een persoon.

 

Wel vind ik dit een mooi opstapje naar een andere theorie. Ik ben er van overtuigd dat het uiterlijk van een persoon wel degelijk een bijdrage kan leveren aan het achterhalen van het innerlijk van een persoon. Niet in de zin van hoe Lavater en Gall hier over dachten, maar wel in de zin dat de uiterlijke gedragingen van een persoon veel kunnen vertellen over wat een persoon van binnen voelt. Deze overtuiging deel ik met Ekman. Ekman heeft veel onderzoek gedaan naar het non-verbale gedrag van mensen en wat dit gedrag zegt over de gemoedstoestand waarin een bepaalde persoon zich bevind (Ekman, 2009). Zo wordt het, door middel van onder andere gezichtsuitdrukkingen, duidelijk hoe een persoon zich voelt, ook tijdens het vertellen van een leugen. Wanneer we liegen, letten we vooral op wat we zeggen. Dit komt omdat we voor ons gevoel eerder kunnen worden betrapt op onze leugen door wat we zeggen dan op wat we aan non-verbale informatie verstrekken. Doordat we ons focussen op ons verbale gedrag, negeren we ons lichaam en dit resulteert dat het lichaam in staat is om een eigen verhaal te vertellen wat anders kan zijn dan het verbale verhaal wat we vertellen. Het is mogelijk om jezelf te trainen in het niet vertonen van non-verbaal gedrag wat het verbale verhaal tegen kan spreken, maar dit kan nooit volledig gemaskerd worden.

 

Volgens Ariely (2012), zien we onszelf over het algemeen als een eerlijk persoon en willen we ons hier ook naar gedragen zodat we geen scheef zelfbeeld creëren. Dit gaat samen met het feit dat elk mens een diepgewortelde neiging heeft om leugens te gebruiken tegen onszelf en anderen. Deze twee feiten zijn onverenigbaar. Toch lukt het ons redelijk goed om ons eerlijke zelfbeeld te behouden en om leugens te gebruiken. Dit feit impliceert dat we ons bewust zijn wanneer we liegen en dat we ons best doen om de leugen –ook voor onszelf- te verbergen. Dit brengt ons terug tot de theorie van Ekman (2009) die stelt dat wanneer we ons best doen om iets te verbergen, dit altijd op andere manieren aan de oppervlakte kan komen en dus doorzien kan worden.

 

Hoe zit het met mensen die zo goed in hun eigen leugen geloven dat ze het aanzien voor waarheid, zoals mensen die meerdere persoonlijkheden hebben of die leven met een psychische aandoening? Deze mensen hebben vaak een lage zelfcontrole (Dijk, Junger, & Sagal-Grande, 2011) en zullen eerder geneigd zijn om hun leugen te zien als waarheid. Dit maakt het lastiger om door middel van het lezen van non-verbaal gedrag de leugen te ontmaskeren. Uit ervaring weet ik dat het ontmaskeren van een leugen bij deze mensen, meestal gebeurd door het aangaan van een gesprek waarin uitvoerig wordt ingegaan op de vraag waar de persoon op een bepaald moment was en wat hij daar heeft gedaan. Hierdoor ontstaan er gaten of dubbelzinnigheden in de verklaring van de persoon en kan het duidelijk worden dat de persoon een leugen heeft gebruikt. Dit sluit aan bij de stelling van dit opiniestuk en laat zien dat het mogelijk is om ook bij mensen die in hun eigen leugen geloven, de leugen te doorzien.

 

Conclusie

Dit stuk is geschreven om er achter te komen of het mogelijk is om elke leugen te doorzien. Door middel van de argumenten die genoemd zijn, blijkt dat de mens erg goed is in het gebruik van leugens en zijn best doet om deze leugens te verbergen voor andere mensen. Uit de argumenten blijkt verder dat het, voornamelijk door het lezen van non-verbaal gedrag, mogelijk is om de relatie tussen de uiterlijke gedragingen en de innerlijke gevoelens van een persoon te achterhalen. Hierdoor kan duidelijk worden wanneer een persoon zich niet op zijn of haar gemak voelt en is het mogelijk om je af te vragen hoe het zou kunnen dat een persoon bepaalde gedragingen vertoond.
 

In dit verslag is genoemd dat iedereen liegt en iedereen wel eens te maken heeft gehad met de gevolgen van een leugen van een ander. Wanneer je in het vervolg gebruik maakt van een leugen, bedenk dan dat dit voor anderen zichtbaar kan zijn. Wees je er tegelijkertijd ook van bewust dat ook jij het in je hebt om het non-verbale gedrag van een ander te interpreteren. Wellicht verteld dit non-verbale gedrag een heel ander verhaal dan het verhaal wat verbaal wordt verteld.

 

Geraadpleegde literatuur

Ariely, D. (2012). Heerlijk Oneerlijk. Amsterdam: Maven Publishing B.V.

Berverling, J. (2014). Op het tweede gezicht. Amsterdam: Balans.

Dijk, J. v., Junger, M., & Sagal-Grande, I. (2011). Actuele criminologie. Den Haag: Sdu uitgevers.

Ekman, P. (2009). Telling Lies. New York: W.W. Norton & Company.

Trefwoorden:
Wetenschap

Deel

met uw netwerk:
Opiniestukken van: Lisanne 't Jong, Student Toegepaste Psychologie, Hogeschool Leiden
Elke leugen kan doorzien worden - 3 juni 2015



Meer opiniestukken:

Bestel online:

Zo wordt u opiniemaker

In dit boek leert u in tien stappen denken en schrijven als een journalist

 

Alleen nog verkrijgbaar via bol.com


Schrijftip van de week

Week 38
"Ik vind" is niet nodig
> Meer