Zorg en Welzijn
3 juni 2015 | door: Christine Kuiper, Adviseur Sociale innovatie

Waarom transities zonder een transformatie niet gaan werken

'Transities werken niet zonder transformatie. In plaats van bezig zijn met die transformatie, lijkt wet- en regelgeving prioriteit van sommige gemeenten', aldus Christine Kuiper van Movisie.

"Door met een helikopterview te kijken, kunnen overheden slimmer werken en win-win situaties creëren."

We staan momenteel voor nieuwe vraagstukken die niet met oude oplossingen te verhelpen zijn. Dat komt allereerst doordat de structuur van sociale zekerheid, welzijn en zorg in Nederland met de transities sinds januari 2015 fors is veranderd. Tegelijk bevinden we ons in een verandering van tijdperk, aldus hoogleraar transitiekunde Jan Rotmans. Oude structuren vallen om, ze passen niet meer bij de nieuwe netwerksamenleving. Wil deze structuurwijziging succesvol zijn, dan zou deze gepaard moeten gaan met een gekantelde werkwijze van overheden, sociale professionals en echte medezeggenschap voor burgers. Transformatie dus.

 

Straten vegen
Helaas zien we maar al te vaak fight/flight gedrag van gemeenten in plaats van een transformatie. Gemeenten laten bijstandsgerechtigden ‘stalken’ door privédetectives om hen op fraude te betrappen, aldus een uitzending van de Monitor. Op een zitting van de rechtbank in Almelo heeft een werkloze man zes maanden gevangenisstraf tegen zich horen eisen, omdat hij als vrijwilliger in de kerk een camera had bediend. Nog een voorbeeld: een 90-jarige heeft geen traplift gekregen, zijn gemeente vond dat hij eerder had moeten verhuizen. Maar was een betaalbare woning wel beschikbaar? En wat te denken van de mensen die geen werk kunnen vinden en in sommige gemeenten de eerste vijftien weken straten moeten vegen om in aanmerking te komen voor een uitkering?

 

Nieuwe zakken
Ook de Transitiecommissie Sociaal Domein (TSD) concludeert in een recent rapport dat gemeenten nu echt werk moeten maken van innovatie. ‘De transformatie staat nog in de kinderschoenen’, zo zegt deze commissie. En het Instituut Maatschappelijke Innovatie geeft in 2014 aan dat gemeenten ‘goud laten liggen’. Uit onderzoek onder 700 kiezers blijkt namelijk dat een derde van de burgers graag bereid is meer te doen, mits ze de kans krijgen en serieus worden genomen. Het inzetten van de oude overlevingsstrategie is daarom niet zonder gevaar. Gaan we ons opsluiten in onze eigen oude systemen en oude wijn in nieuwe zakken gieten? Dan gaan we het niet redden. We creëren hiermee eerder meer afzijdige burgers dan dat we ruimte geven aan de actieve burger die onze participatiesamenleving zo hard nodig heeft.

 

G1000
Gelukkig is er ook goed nieuws. Door een stapje terug te doen en met een helikopterview te kijken, kunnen overheden kiezen om slimmer te werken en win-win situaties te creëren. Als zij tenminste het lef hebben om echt een nieuwe verhouding met burgers aan te gaan, ook wel governance genoemd. En als ze participatie durven omruilen voor medezeggenschap. Niet alleen vanuit financieel oogpunt, maar ook vanuit een warm hart voor een gezonde civil society. Bij deze overheden zijn burgers co-producent, initiatiefnemer én partner. Ook de zogenaamde kwetsbaren. Bijvoorbeeld met een G1000, een volledig open proces van agendabepaling waarbij gemeenten samen met burgers samen een maatschappelijke agenda opstellen.

 

Experimentenwet
En sommige gemeenten experimenteren met scharrel-ondernemerschap in de bijstand. Zo zorgde de samenwerking tussen de gemeente Breda en Coöperatie de Vrije Uitloop U.A. tot vrije ruimte voor mensen uit Breda met een bijstandsuitkering. Zij worden in deze vrije ruimte in staat gesteld om hun vaardigheden en passies om te zetten in diensten en producten, om zo een gedeelte van hun uitkering zelf te kunnen verdienen. Knelpunt is dat er nog heel veel juridische obstakels zijn om het anders te doen. Gelukkig is de experimentenwet waaraan minister Plasterk van Binnenlandse Zaken werkt, een lichtpunt in het woud van regels. Die wet maakt het gemeenten mogelijk om vanaf volgend jaar af te wijken van bepaalde landelijke regels. Daarmee kan de gewenste kanteling een stuk in de goede richting geduwd worden. Gemeenten, waar wachten jullie op? Pakken die kans!

Deel

met uw netwerk:


Meer opiniestukken:

Bestel online:

Zo wordt u opiniemaker

In dit boek leert u in tien stappen denken en schrijven als een journalist

 

Alleen nog verkrijgbaar via bol.com


Schrijftip van de week

Week 50
Practice what you preach
> Meer