Europa
13 januari 2012 | door: Margriet Krijtenburg, docente Academie voor Europese Studies van de Haagse Hogeschool en promovendus aan campus Den Haag, Universiteit Leiden

EU-grondlegger Robert Schuman zou zich niet verbazen over huidige EU-crisis

De crisis in de EU houdt nauw verband met het tekort aan Europese bezieling bij de lidstaten onderling en aan tijd die burgers nodig hebben om aan het integratieproces gewend te raken.

"Het was Schumans overtuiging dat Europese bezieling leidt tot praktische onderlinge dienstbaarheid."

Al maanden, nee, jaren, staan kranten, tijdschriften en de meest geavanceerde sociale media bol van berichten over de EU. De EU is populair! Eindelijk! Al heeft het wel tientallen jaren geduurd eer het zover was. Het jammere ervan is echter dat deze aandacht negatief is. “Eurocrisis” is het woord dat voortdurend de kop opsteekt en dat niet aan actualiteit verliest binnen het netwerk van Europese staten.

 

Praten over crisis in Ierland en in Griekenland is reeds “passé”. Hetzelfde kan gezegd worden van andere Mediterrane landen als Portugal, Italië en Spanje. Wat de krantenkoppen nu met name beheerst is het daaruit voortvloeiende gevolg van de eurocrisis. De Europese munteenheid vormt, tezamen met zijn geadopteerde “ouders” Angela Merkel en Nicholas Sarkozy, de spil van de Europese belangen. “Merkozy” bepaalt de koers van de EU. Dit betekent meer geld van de lidstaten voor het noodfonds van de Europese Centrale Bank, ook al kampen de lidstaten zelf met hun nationale financiële crisis. Ook betekent het nationale budgetcontrole door Brussel zodat financiële fiasco’s zoals die van Ierland, Griekenland en andere Zuid-Europese landen niet langer kunnen voorkomen.

 

Xenofobie

Maar er is onrust onder de gelederen. De Europese burger voor wie, in theorie, het eenwordingsproces van start is gegaan, voelt zich buitengesloten en keert zich steeds meer tegen het hele project. Nationalisme in de slechte zin komt naar boven. Extremisme, algemene verwarring en xenofobie zijn aan de orde van de dag.

 

Wat is er met de EU aan de hand? Deze vraag wordt door menig Europeaan en burger wereldwijd verbaasd of in verwarring gesteld. Het antwoord erop is niet eenvoudigweg te geven. Het kan daarom verhelderend zijn eens stil te staan bij de gedachten van degene die de voornaamste grondlegger van de EU genoemd kan worden, namelijk Robert Schuman, om te zien waar we het juiste antwoord kunnen vinden.

 

Overleving van Europa

Allereerst dient duidelijk gemaakt te worden dat Schuman het eenwordingsproces van Europa niet alleen noodzakelijk achtte vanwege de bedreiging van het communisme, de Koude Oorlog en een mogelijke Derde Wereldoorlog óm Duitsland of dóór Duitsland wanneer het eenmaal hersteld zou zijn.

 

Nee, deze politicus en denker zag het als een noodzakelijke voorwaarde voor de overleving van Europa. Het continent moest weer sterk en gezond worden om de ellende van de vele oorlogen en met name van de wereldoorlogen die het in het verleden ondergaan had, te voorkomen.

 

Volgens Schuman was alleen Frans-Duitse verzoening niet genoeg. Om succesvolle eenwording te bereiken, moest deze verzoening – zo meende hij - vergezeld gaan van effectieve, daadwerkelijke, concrete solidariteit en een morele orde die gebaseerd was op het christendom, producten van het Europees cultureel erfgoed. 

 

Kleine stapjes

Schumans eenwordingsstrategie was er een van voorzichtige kleine stapjes. Hij vergeleek het met het oversteken van een laagstaand riviertje. Je zet eerst één voet op een steen, vergewist jezelf ervan dat deze stevig staat alvorens je de volgende voetstap zet. Hij wees erop dat we onze wens om snel bij het uiteindelijke doel uit te komen, vooral moesten beteugelen. Mensen zouden een haastig proces dat feitelijk een degelijke mentale voorbereiding nodig had, niet aankunnen.

 

"We zijn nog steeds aan het begin van alles. We doen er goed aan ons ongeduld te beteugelen. Anders zullen we hoogstwaarschijnlijk de twijfelaars meer wantrouwen bezorgen en, wat ernstiger is, niet alleen het hele experiment in gevaar brengen, maar ook het hele idee van een verenigd Europa." (Uit Schumans toespraak bij de Raad van Europa, 1949)

 

Bezieling

Volgens Schuman moet elke stap richting eenwording vergezeld gaan van de Europese bezieling. Wat hij hiermee bedoelt is “het bewustzijn dat we tot een culturele familie behoren en de wil om die gemeenschap te dienen in een geest van onderlinge dienstbaarheid, zonder verborgen motieven of de zelfzuchtige uitbuiting van anderen.”(Schumans toespraak, Straatsburg, 16 mei 1949).

 

Om dit te laten gebeuren – zo stelt hij - moet het besef tot een gemeenschappelijke culturele familie te behoren, wat broederschap met zich meebrengt, voortdurend worden aangewakkerd. Zo’n geest zal de wil om persoonlijke belangen met anderen te delen stimuleren en daadwerkelijke solidariteit bevorderen. Staten zullen op deze manier gemakkelijker nationale belangen die tegen die van het gemeenschappelijk Europese belang ingaan opzij kunnen schuiven.

 

Maar Schuman voegt hieraan toe dat er rekening gehouden moet worden met de menselijke natuur omdat die met zich meebrengt dat de integratie van gemeenschappelijk Europese maatregelen heel geleidelijk en niet overhaast plaats zal moeten vinden. De mensen (en staten) hebben, al delen zij onderling de Europese bezieling, de tijd nodig om aan het integratieproces gewend te raken. Dit is zo veel temeer zo wanneer het op het eerste gezicht lijkt dat de integratie hun eigendomsrecht afzwakt, ook al wordt beweerd dat dit op de lange termijn hun eigen welzijn en welvaart ten goede zal komen.   

 

Moedermelk

Schumans benadering is te vergelijken met die van de eerste maanden moedermelk geven aan een kind om hem flink te laten groeien, zodat hij vervolgens vast voedsel tot zich kan nemen. De Europese burger zal op soortgelijke wijze - op basis van zijn eigen diep verankerde Europese identiteit – de Europese bezieling – heel geleidelijk komen tot het aanvaarden en zich eigen maken van de gewenste integratie.

 

Kortom, Schuman was geen voorstander van een snel eenwordingsproces omdat dit geen rekening hield met de nodige mentale voorbereiding van de burger. Het zou het hele project onnodig te gronde kunnen richten.

 

Dit was ook de reden waarom hij niet met een tot in de details uitgewerkt project inclusief tijdschema - kwam. Schuman had echter wel een plan volgens welke hij Europese eenwording wilde bevorderen en samenwerking over de grenzen heen op het gebied van politiek, economie en defensie stimuleerde. Hierbij stond bij Schuman voortdurend de Europese bezieling centraal die de mentale voorbereiding van de burger en daarmee het eenwordingsproces vergemakkelijkte.

 

De invoering van de euro

Terugkomend op de aanvankelijke vraag over wat er met de EU aan de hand is zouden we derhalve kunnen zeggen dat de crisis volgens Schumans manier van denken nauw verband houdt met het tekort aan Europese bezieling bij de lidstaten onderling en daarmee met het gebrek aan morele orde als leidend principe voor Europese beleidsmaatregelen, ook op het gebied van financiën.

 

En dat het daarnaast de snelheid van het eenwordingsproces is – dit betreft ook de invoering van de euro - die een gepaste mentale voorbereiding van de Europese burger op de integratie in de weg heeft gestaan.

Trefwoorden:
EuropaGeschiedenis

Deel

met uw netwerk:
Opiniestukken van: Margriet Krijtenburg, docente Academie voor Europese Studies van de Haagse Hogeschool en promovendus aan campus Den Haag, Universiteit Leiden
Europese integratie gaat te veel over economie en politiek - 3 januari 2014
EU, ga terug naar de kern - 28 januari 2013
EU-grondlegger Robert Schuman zou zich niet verbazen over huidige EU-crisis - 13 januari 2012



Meer opiniestukken:

Bestel online:

Zo wordt u opiniemaker

In dit boek leert u in tien stappen denken en schrijven als een journalist

 

Alleen nog verkrijgbaar via bol.com


Schrijftip van de week

Week 50
Practice what you preach
> Meer